Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI Giải quyết ngay các bất cập thực tế đang làm tăng chi phí tuân thủ của doanh nghiệp

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Nhấn mạnh việc siết chặt quy định về khai bổ sung hồ sơ hải quan trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan là cần thiết nhằm ngăn chặn hành vi hợp thức hóa hồ sơ hoặc tẩu tán chứng cứ khi có dấu hiệu buôn lậu, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị, cần phân định rõ giữa trường hợp doanh nghiệp vô ý sai sót và trường hợp cố tình vi phạm. Đồng thời, quy định rõ thời hạn cơ quan hải quan được yêu cầu khai bổ sung để tránh kéo dài thủ tục, ảnh hưởng đến dòng tiền và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Kiểm tra chặt chẽ các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan gồm 2 Điều. Trong đó, tập trung sửa đổi một số điều về tên gọi, chức danh; thủ tục hải quan; khu, kho; quản lý rủi ro; kiểm tra sau thông quan; tạm dừng đối với hàng hóa xâm phạm sở hữu trí tuệ...

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc xây dựng Luật nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc tái thiết kế quy trình quản lý hải quan, tái cấu trúc xây dựng hệ thống công nghệ thông tin. Đồng thời, tăng cường kết nối dữ liệu liên thông giữa các bộ, ngành và chính quyền địa phương; cải cách thủ tục hải quan, thúc đẩy sự tuân thủ tự nguyện trên cơ sở phân loại mức độ tuân thủ pháp luật và mức độ rủi ro của người nộp thuế, người khai hải quan; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho hải quan địa phương; đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí thực hiện thủ tục hành chính.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Việc sửa đổi Luật, theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, còn nhằm khắc phục các bất cập của Luật Hải quan năm 2014; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các pháp luật liên quan; tăng cường kiểm tra chặt chẽ các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, nâng cao tính tuân thủ pháp luật hải quan.

Bộ trưởng cũng cho biết, về khai bổ sung tại khoản 4 và khoản 7 Điều 29, dự thảo Luật sửa đổi theo hướng: bổ sung thời điểm để xác định thời hạn khai bổ sung (trước thời điểm dừng đưa hàng qua khu vực giám sát); đối với trường hợp khai bổ sung quá thời hạn hoặc khai bổ sung theo yêu cầu của cơ quan hải quan thì bị xử phạt theo quy định của pháp luật. Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết khai hải quan và các trường hợp khai bổ sung khác.

Dự thảo Luật cũng bổ sung Điều 16a quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử để bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý thực hiện quản lý hải quan.

Đánh giá việc bổ sung về quản lý hàng hóa thương mại điện tử xuyên biên giới, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là một trong những nội dung đột phá của dự thảo Luật, góp phần khắc phục khoảng trống pháp lý trước sự phát triển nhanh của hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới.

Thời gian qua, lượng lớn đơn hàng giá trị nhỏ qua cửa khẩu khiến phương thức quản lý truyền thống không còn phù hợp, trong khi tình trạng chia nhỏ giá trị hàng hóa để lợi dụng chính sách miễn thuế cũng làm gia tăng nguy cơ thất thu ngân sách. Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị dự thảo Luật quy định theo hướng bắt buộc liên thông dữ liệu định danh và xây dựng cổng thông tin hải quan chuyên dụng phục vụ quản lý hàng hóa thương mại điện tử xuyên biên giới.

Tránh kéo dài thủ tục

Đối với quy định về khai bổ sung hồ sơ hải quan tại Điều 29, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, việc siết chặt là cần thiết nhằm ngăn chặn hành vi hợp thức hóa hồ sơ hoặc tẩu tán chứng cứ khi có dấu hiệu buôn lậu. Tuy nhiên, cần phân định rõ giữa trường hợp doanh nghiệp vô ý sai sót và trường hợp cố tình vi phạm; đồng thời, quy định rõ thời hạn cơ quan hải quan được yêu cầu khai bổ sung để tránh kéo dài thủ tục, ảnh hưởng đến dòng tiền và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội cũng nêu rõ, việc pháp lý hóa hải quan số và cơ chế chia sẻ dữ liệu liên ngành có ý nghĩa quan trọng đối với tiến trình cải cách hải quan. Vì vậy, các quy định về giá trị pháp lý của chứng từ điện tử và cơ chế chia sẻ dữ liệu bắt buộc cần bảo đảm thống nhất với các luật có liên quan, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và cải cách thực chất.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Nhấn mạnh, ngành hải quan cần đi đầu trong chuyển đổi số để sẵn sàng kết nối dữ liệu thông suốt với các nước ASEAN và thế giới, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị, dự thảo Luật cần giải quyết ngay các bất cập thực tế đang làm tăng chi phí tuân thủ của doanh nghiệp như: cải cách chính sách quá cảnh; bỏ những thủ tục chồng chéo, bất hợp lý; tối ưu hóa hạ tầng logistics nội địa giúp tiết kiệm chi phí vận chuyển và lưu kho từ 5 đến 10 lần cho doanh nghiệp. Mục tiêu quan trọng là phải đạt được sự cân bằng: vừa quản lý chặt chẽ hoạt động xuất nhập khẩu, phòng ngừa buôn lậu, vừa tạo ra sự thuận lợi hóa thương mại ở mức cao nhất.

Để thể chế hóa sâu sắc hơn Nghị quyết số 57/NQ-TW của Đảng về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị, dự thảo Luật phải thể hiện rõ nét 4 nguyên tắc cốt lõi của quản lý hiện đại.

Cụ thể là: quản trị dữ liệu phải được xác định là trung tâm; kết nối và chia sẻ dữ liệu là điều kiện bắt buộc; quyết định quản lý dựa trên dữ liệu phải có khả năng kiểm chứng, truy vết và giải trình; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) phải đi đôi với kiểm soát rủi ro thuật toán và bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu theo quy định của pháp luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải cũng đề nghị, cần rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm tính thống nhất với các luật chuyên ngành như: Luật An toàn thực phẩm; Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa; Luật An ninh mạng... và các hiệp định thương mại tự do WTO, EVFTA.

Bên cạnh đó, Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải cho rằng, việc tiếp nhận và tự động xử lý hồ sơ dưới dạng thông điệp dữ liệu chỉ khả thi khi hệ thống hạ tầng kỹ thuật, công nghệ thông tin được bảo đảm đồng bộ, nếu không sẽ gây ra tình trạng tắc nghẽn hệ thống.

Đối với việc tự động hóa bằng AI trong phân luồng kiểm tra, đánh giá, xếp loại mức độ tuân thủ của doanh nghiệp, Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, nội dung này tác động trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ và chi phí của doanh nghiệp. Vì vậy, đề nghị bổ sung trong dự thảo luật các nguyên tắc: tiêu chí quản lý rủi ro, tiêu chí đánh giá tuân thủ khách quan, minh bạch; người khai hải quan có quyền được biết mức độ tuân thủ của mình, được phản hồi, kiến nghị đánh giá lại; quyết định tự động của hệ thống gây bất lợi cho người khai hải quan phải có cơ chế xem xét và cơ quan hải quan chịu trách nhiệm về quyết định này.

Minh Trang