EU thông qua các biện pháp hỗ trợ nông dân đối phó giá phân bón tăng vọt

Thu hoạch lúa mì gần Kramatosk ở Donetsk Oblast, Ukraine. Ảnh minh họa: AFP/TTXVN

Quy định sẽ có hiệu lực ngay một ngày sau khi công bố trên Công báo EU, cho phép các nước thành viên triển khai hỗ trợ không chậm trễ, trước thời điểm chuẩn bị bước vào vụ gieo trồng mùa thu.

Theo phóng viên TTXVN tại Brussels, đây là bước cuối cùng của tiến trình lập pháp được xử lý với tốc độ hiếm thấy tại Brussels - chỉ đúng một tháng kể từ khi Ủy ban châu Âu trình đề xuất ngày 12/6.
Phát biểu sau khi Hội đồng thông qua quy định, ông Martin Heydon, Bộ trưởng Nông nghiệp, Thực phẩm và Hàng hải Ireland, nước đảm nhận chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU từ ngày 1/7, nhấn mạnh, "những gián đoạn gần đây đối với chuỗi cung ứng toàn cầu và giá phân bón tăng vọt đã tạo sức ép đáng kể lên ngành nông nghiệp của chúng ta. Quyết định hôm nay chứng tỏ EU quyết tâm phản ứng nhanh chóng và dứt khoát để hỗ trợ nông dân châu Âu cũng như an ninh lương thực của Khối".

Về nội dung, quy định nhằm trao cho các nước thành viên công cụ hỗ trợ tài chính khẩn cấp và có mục tiêu cho những nông dân bị ảnh hưởng nặng nhất. Trọng tâm là một cơ chế hỗ trợ thanh khoản khủng hoảng hoàn toàn mới trong khuôn khổ phát triển nông thôn, theo đó nông dân có thể nhận hỗ trợ lên tới 80% phần chi phí phân bón tăng thêm. Cơ chế này được Quỹ Nông nghiệp châu Âu về Phát triển nông thôn (EAFRD) đồng tài trợ tới 65%, có thể huy động cả những khoản ngân sách chưa sử dụng, và các nước thành viên được phép bổ sung ngân sách quốc gia lên tới 200%. Để bảo đảm giải ngân nhanh và giảm gánh nặng hành chính, khoản hỗ trợ có thể được chi trả theo mức cố định trên mỗi hecta và thực hiện thông qua các kế hoạch chiến lược Chính sách Nông nghiệp chung (CAP) hiện có.

Cùng với đó, quy định cho phép các nước thành viên tạm ứng sớm hơn những khoản chi trả trực tiếp cho nông dân, với tỷ lệ tạm ứng năm 2026 được nâng từ 70% lên 75% và tiền có thể đến tay nông dân ngay sau khi nộp đơn thay vì phải chờ sau ngày 16/10 như quy định hiện hành. Đây là thay đổi thiết thực đối với các trang trại cần tiền mặt trước vụ gieo trồng. Các chính phủ cũng được linh hoạt điều chỉnh phân bổ ngân sách chi trả trực tiếp cho năm 2027 theo nhu cầu và ưu tiên quốc gia.

Ngoài ra, quy định không chỉ dừng ở cứu trợ mà đồng thời tăng cường khuyến khích các phương thức canh tác hiệu quả hơn nhằm giảm và tối ưu hóa lượng phân bón sử dụng, thúc đẩy chuyển dịch sang phân bón sinh học với mục tiêu kép là sức chống chịu kinh tế và bền vững môi trường.

Theo Kế hoạch hành động về phân bón được Ủy ban châu Âu công bố hồi tháng 5, giá phân đạm trong tháng 4/2026 đã cao hơn khoảng 71% so với mức trung bình năm 2024, trong đó phần lớn mức tăng dồn vào hai tháng sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, trong khi những xáo trộn kéo dài từ cuộc xung đột tại Ukraine vẫn chưa được giải quyết. Trong khi đó, EU phụ thuộc nhập khẩu 30% lượng phân đạm và tới 70% lượng phân lân sử dụng trong nông nghiệp, trong khi sản xuất nội khối gắn chặt với giá khí đốt tự nhiên. Với những trang trại trồng ngũ cốc và cây trồng cạn, phân bón có thể chiếm tới 16% chi phí sản xuất, và khi giá tăng đột biến, nông dân hầu như không thể chuyển chi phí sang chuỗi thực phẩm. Hệ quả là nguy cơ cắt giảm lượng phân bón, thu hẹp diện tích canh tác, kéo theo suy giảm năng suất và cuối cùng là dội vào giá thực phẩm của người tiêu dùng.

Quy định vừa thông qua nằm trong gói phản ứng tổng thể rộng hơn của EU trước tác động của khủng hoảng Trung Đông đối với thị trường nông nghiệp. Gói này bao gồm việc bổ sung 300 triệu euro từ ngân sách EU năm 2026 cho quỹ dự phòng nông nghiệp, cùng các biện pháp tăng cường năng lực sản xuất phân bón nội khối, cải thiện sức chống chịu của nguồn cung và đẩy nhanh việc sử dụng phân bón sinh học, carbon thấp và tuần hoàn. Trước đó, Hội đồng cũng đã đình chỉ thuế quan trong một năm đối với các loại phân đạm chủ chốt và nguyên liệu đầu vào như urê, ammoniac. Dù vậy, gói cứu trợ giải quyết bài toán thanh khoản trước mắt cho nông dân, nhưng câu hỏi lớn hơn, là làm thế nào để nền nông nghiệp châu Âu bớt chịu tác động từ cú sốc năng lượng và địa chính trị tiếp theo thì vẫn chưa có cầu trả lời chính xác.

Lan Anh (TTXVN)