Khơi thông thị trường để phát triển nhiên liệu sinh học

Khơi thông thị trường để hình thành vùng nguyên liệu bền vững

Chương trình phát triển nhiên liệu sinh học tại Việt Nam đã được Đảng và Nhà nước quan tâm triển khai từ hơn một thập kỷ qua với nhiều mục tiêu quan trọng, từ bảo vệ môi trường đến bảo đảm an ninh năng lượng. Tuy nhiên, để chương trình đi vào thực chất, vấn đề vùng nguyên liệu và thị trường tiêu thụ ethanol vẫn là những yếu tố mang tính quyết định.

Ông Đỗ Văn Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam.

Chia sẻ tại tọa đàm “Chính sách và Đối thoại” do Báo Công Thương tổ chức với chủ đề“Chủ động nguồn nguyên liệu, sẵn sàng cho lộ trình phối trộn và sử dụng nhiên liệu sinh học”, ông Đỗ Văn Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam cho rằng, chương trình nhiên liệu sinh học được xây dựng trên ba mục tiêu lớn.

Thứ nhất, góp phần bảo vệ môi trường. Thứ hai, theo tôi còn mang tính chiến lược hơn, là giải quyết đầu ra cho nông nghiệp. Thứ ba, chủ động hơn về an ninh năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và một phần nguồn nhập khẩu.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, ethanol không chỉ là sản phẩm năng lượng mà còn gắn chặt với chiến lược phát triển nông nghiệp. Tại nhiều quốc gia, sản xuất ethanol lớn như Hoa Kỳ, ngô được trồng với quy mô lớn phục vụ sản xuất ethanol trước khi quay lại hỗ trợ ngành chăn nuôi.

Tại Việt Nam, dù chủ trương đúng, song quá trình triển khai trước đây chưa thật sự đồng bộ nên chương trình chưa đạt được kỳ vọng ban đầu. Một số nhà máy ethanol đã được xây dựng nhưng thiếu thị trường tiêu thụ ổn định, dẫn tới phải dừng hoạt động trong thời gian dài.

“Điển hình là các nhà máy cồn như Bình Phước hay Dung Quất đã phải đóng cửa nhiều năm. Khi chương trình nhiên liệu sinh học được tái khởi động với cách tiếp cận toàn diện hơn, đây là cơ hội để các nhà máy này phục hồi”, ông Đỗ Văn Tuấn nhận định.

Khi thị trường ethanol được khơi thông và các nhà máy hoạt động trở lại, nhu cầu thu mua nguyên liệu như ngô và sắn sẽ tăng lên đáng kể, qua đó tạo động lực hình thành vùng nguyên liệu ổn định.

“Muốn có vùng nguyên liệu bền vững thì trước hết phải có thị trường tiêu thụ. Nếu chỉ kêu gọi xây dựng vùng nguyên liệu nhưng không biết sản phẩm bán cho ai thì rất khó thực hiện. Khi nhà máy có nhu cầu thực sự, người nông dân sẽ tự nhìn thấy đầu ra và chủ động tham gia”, ông Đỗ Văn Tuấn nhấn mạnh.

Hình thành ngành công nghiệp ethanol và chuỗi liên kết với nông dân

Theo Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, ethanol hiện đã trở thành một cấu phần trong thị trường xăng dầu. Vì vậy, sự ổn định của thị trường xăng dầu cũng gắn liền với sự ổn định của thị trường ethanol.

Về nguồn cung quốc tế, ông Đỗ Văn Tuấn cho rằng, Việt Nam không quá lo ngại về khả năng tiếp cận ethanol trên thị trường thế giới, bởi “nhu cầu ethanol của Việt Nam hiện nay chỉ tương đương sản lượng sản xuất trong một ngày của Hoa Kỳ, do đó bài toán lớn không nằm ở chỗ có mua được hay không, mà là tổ chức thị trường ra sao”.

Các khách mời tại tọa đàm.

Tuy nhiên, ở góc độ dài hạn, chương trình xăng sinh học không chỉ phục vụ mục tiêu môi trường hay an ninh năng lượng, mà còn mở ra dư địa trong điều hành kinh tế đối ngoại.

Việc nhập khẩu ethanol từ các thị trường lớn như Hoa Kỳ cũng có thể góp phần cân bằng hơn cán cân thương mại song phương, qua đó tạo thêm dư địa hợp tác kinh tế.

Song song với nguồn cung nhập khẩu, khi chương trình nhiên liệu sinh học được triển khai ổn định, Việt Nam sẽ từng bước hình thành ngành công nghiệp ethanol nội địa.

“Ban đầu có thể chỉ đáp ứng khoảng 30% nhu cầu, nhưng khi thị trường đủ lớn, chắc chắn sẽ xuất hiện những nhà đầu tư mới, những dự án mới và cả những mô hình liên kết hiệu quả hơn với nông dân”, ông Đỗ Văn Tuấn chia sẻ.

Một trong những hướng đi đáng chú ý là xây dựng mô hình liên kết giữa nhà máy ethanol và vùng nguyên liệu tương tự như mô hình liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân trồng mía trong ngành đường. Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam kỳ vọng, sẽ có những doanh nghiệp xây dựng được mô hình liên kết với vùng nguyên liệu. Khi đó, người nông dân có thể trở thành một phần của chuỗi giá trị, thậm chí là cổ đông nhỏ lẻ của nhà máy.

Đồng thời cho biết thêm, hiện Việt Nam vẫn phụ thuộc khoảng 70% ethanol nhập khẩu, chủ yếu từ khu vực châu Mỹ, đặc biệt là Hoa Kỳ. Trong khi đó, nhiều quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Indonesia, Philippines hay Ấn Độ cũng đang đẩy mạnh nhiên liệu sinh học nên khó trở thành nguồn cung lớn cho Việt Nam.

Do đó, điều quan trọng không phải là khả năng mua được ethanol, mà là xây dựng một khung chính sách đủ rõ ràng để doanh nghiệp có thể chủ động tính toán kế hoạch nhập khẩu, tồn trữ và phân phối.

Ngoài một số doanh nghiệp lớn như Petrolimex, PVOIL hay Saigon Petro, nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn gặp khó khăn trong việc xây dựng kế hoạch nhập khẩu do hạn chế về tài chính và năng lực tổ chức. Vì vậy, vai trò của hiệp hội là cung cấp thông tin thị trường, chia sẻ nguồn hàng và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các đầu mối cung ứng.

Với quy mô nhu cầu hiện nay, Việt Nam không gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận nguồn ethanol trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng hơn nằm ở việc tổ chức thị trường, xây dựng cơ chế đủ minh bạch và ổn định để doanh nghiệp có thể chủ động kế hoạch nhập khẩu, tồn trữ và phân phối.

Khi những yếu tố này được hoàn thiện, thị trường ethanol sẽ có nền tảng vận hành ổn định hơn, góp phần thúc đẩy phát triển nhiên liệu sinh học và nâng cao khả năng chủ động về năng lượng.

Chương trình nhiên liệu sinh học tại Việt Nam được triển khai với ba mục tiêu lớn: bảo vệ môi trường, tạo đầu ra ổn định cho nông nghiệp và tăng cường an ninh năng lượng. Khi thị trường ethanol được khơi thông và các nhà máy cồn hoạt động trở lại, nhu cầu nguyên liệu như ngô, sắn sẽ tăng lên, từ đó thúc đẩy hình thành vùng nguyên liệu ổn định. Đây cũng được xem là tiền đề quan trọng để xây dựng ngành công nghiệp ethanol trong nước; tạo thêm sinh kế bền vững cho người nông dân tại các vùng sản xuất nguyên liệu.

Quỳnh Trang