Chủ động nguyên liệu cho xăng sinh học E10: Cần chính sách dài hạn và và chuỗi cung ứng bền vững

Nhu cầu Ethanol lớn, nguồn cung trong nước còn hạn chế

Tại tọa đàm “Chủ động nguồn nguyên liệu, sẵn sàng cho lộ trình phối trộn và sử dụng nhiên liệu sinh học” do Bộ Công thương tổ chức chiều 14/3, nhiều chuyên gia nhận định việc phát triển xăng sinh học không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là quyết định chiến lược nhằm tăng cường an ninh năng lượng trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới liên tục biến động.

Theo đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), khi triển khai xăng E10 trên toàn quốc, nhu cầu Ethanol để pha chế sẽ vào khoảng 1,1 triệu m³ mỗi năm.

Trong khi đó, Việt Nam hiện có 6 nhà máy sản xuất Ethanol, nhưng chỉ 3 nhà máy đang vận hành hết công suất. Ngay cả khi toàn bộ các nhà máy được khôi phục hoạt động, nguồn cung trong nước cũng chỉ đáp ứng khoảng 40% nhu cầu, phần còn lại vẫn phải nhập khẩu.

TS Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cho hay, trong giai đoạn đầu triển khai E10, Việt Nam có thể cần nhập khẩu 700.000 - 1 triệu m³ Ethanol mỗi năm, tương đương khoảng 70-80% nhu cầu. Nguồn nhập khẩu chủ yếu có thể đến từ các thị trường lớn như Mỹ hoặc Brazil - những quốc gia có ngành công nghiệp Ethanol phát triển và nguồn cung dồi dào.

Theo đại diện Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, quy mô tiêu thụ Ethanol của Việt Nam vẫn còn rất nhỏ so với nguồn cung toàn cầu. Tổng nhu cầu Ethanol của Việt Nam trong một năm chỉ tương đương sản lượng Ethanol của Mỹ trong khoảng một ngày, do đó vấn đề nguồn cung nhập khẩu không phải là rào cản lớn.

Ngoài ra, việc nhập khẩu Ethanol từ Mỹ cũng có lợi thế khi tuyến vận tải không phụ thuộc vào khu vực Trung Đông - nơi thường xuyên tiềm ẩn rủi ro địa chính trị có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng.

Chủ động nguyên liệu cho xăng sinh học E10: Cần chính sách dài hạn và và chuỗi cung ứng bền vững. Ảnh: TL

Doanh nghiệp chủ động chuẩn bị, thị trường bước đầu đón nhận

Các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu cho biết đã chủ động chuẩn bị hạ tầng pha chế, tồn trữ và phân phối để sẵn sàng cho lộ trình triển khai xăng sinh học E10.

Hiện nhiều doanh nghiệp lớn như Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), Tổng Công ty Dầu Việt Nam (PVOIL), Saigon Petro hay Tổng Công ty Xăng dầu Quân đội (MIPEC) đã đầu tư cơ sở pha chế và hệ thống tồn trữ Ethanol.

Đại diện Petrolimex cho biết nhu cầu Ethanol của doanh nghiệp để phục vụ pha chế xăng E10 vào khoảng 45.000 - 50.000 m³ mỗi tháng. Trong khi nguồn cung trong nước chưa đáp ứng đủ, doanh nghiệp đã chủ động đàm phán các hợp đồng nhập khẩu ngắn hạn và dài hạn từ Mỹ, Hàn Quốc và Singapore.

Trước đó, từ tháng 8/2025, Petrolimex và PVOIL đã thí điểm bán xăng E10 tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Hải Phòng. Dù quy mô còn hạn chế, nhưng bước đầu sản phẩm đã được người tiêu dùng quan tâm.

Theo báo cáo của cơ quan quản lý, đến nay chưa ghi nhận phản ánh hay khiếu nại nào liên quan đến chất lượng xăng sinh học trên thị trường. Điều này cho thấy E10 đang dần được thị trường chấp nhận, tạo nền tảng để mở rộng triển khai trên phạm vi cả nước.

Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư và chủ động nguồn cung, cần có khung chính sách ổn định, minh bạch và dài hạn.

Trong đó, việc sớm ban hành nghị định mới về kinh doanh xăng dầu được xem là rất cấp thiết, giúp doanh nghiệp có cơ sở tính toán hiệu quả đầu tư và đảm bảo nguồn cung trong mọi tình huống.

Ngoài ra, chính sách thuế đối với xăng sinh học như thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt cũng cần được thiết kế phù hợp với lộ trình triển khai E10.

Một vấn đề khác được các doanh nghiệp quan tâm là cơ chế nhập khẩu Ethanol. Theo Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, Ethanol từ các thị trường lớn thường được trung chuyển qua các kho ngoại quan tại Hàn Quốc hoặc Singapore trước khi phân phối sang châu Á.

Vì vậy, hiệp hội đề xuất nghiên cứu cơ chế cho phép nhà cung cấp nước ngoài đưa Ethanol vào kho ngoại quan tại Việt Nam và chỉ nộp thuế khi hàng được đưa ra sử dụng. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong việc tiếp cận nguồn nguyên liệu và giảm chi phí logistics.

Các chuyên gia trao đổi, chia sẻ tại tọa đàm.

Thúc đẩy sản xuất trong nước để giảm phụ thuộc nhập khẩu

Bên cạnh việc nhập khẩu Ethanol, nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam cần xây dựng chiến lược phát triển sản xuất Ethanol trong nước nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Theo Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, để hình thành một ngành công nghiệp Ethanol bền vững cần xây dựng chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến nhà máy sản xuất.

Một số doanh nghiệp hiện đang sử dụng nguyên liệu từ sắn và ngô trong nước kết hợp với nguồn nhập khẩu để đảm bảo sản xuất ổn định. Tuy nhiên, nguồn sắn trong nước chỉ có hai vụ mỗi năm nên sản lượng và giá cả thường biến động theo mùa vụ.

Do đó, các chuyên gia đề xuất Việt Nam cần quy hoạch vùng trồng ngô và sắn trọng điểm gần các nhà máy Ethanol, đồng thời có chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp trong giai đoạn đầu từ 5 - 10 năm để khuyến khích đầu tư.

Ngoài ra, việc duy trì thuế nhập khẩu Ethanol ở mức khoảng 5% cũng được xem là giải pháp cân bằng giữa nhập khẩu trước mắt và bảo vệ sản xuất trong nước về lâu dài.

Đại diện Bộ Công thương cho biết cơ quan này đang phối hợp với các địa phương và doanh nghiệp để khôi phục công suất các nhà máy Ethanol hiện có. Khi thị trường xăng sinh học được mở rộng, việc khôi phục và nâng công suất các nhà máy trong nước sẽ trở nên khả thi hơn.

Về dài hạn, Bộ Công thương sẽ phối hợp với các địa phương quy hoạch vùng nguyên liệu và hình thành chuỗi liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp sản xuất Ethanol, doanh nghiệp pha chế xăng sinh học.

Ông Đỗ Minh Quân, đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết nhiên liệu sinh học sẽ được triển khai trên toàn quốc từ 1/6/2026. Theo báo cáo của các thương nhân kinh doanh xăng dầu, tổng lượng xăng tiêu thụ năm 2025 khoảng 11,37 triệu m3. Do đó, khi chuyển sang sử dụng xăng sinh học theo lộ trình E10, ước tính lượng ethanol cần cho pha chế sẽ vào khoảng 1,1 triệu m3.

Nguyên Phương