Khởi động dự án SMS-MP, thúc đẩy chuyển đổi công nghệ làm lạnh xanh

Hỗ trợ Việt Nam thực hiện cam kết quốc tế về bảo vệ tầng Ozone

Ngày 24/7, tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Ngân hàng Thế giới (WB) và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) tổ chức Hội thảo khởi động Dự án "Quản lý bền vững các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal" (SMS-MP), đồng thời trao đổi với các cơ quan liên quan về cơ chế phối hợp trong quá trình triển khai dự án.

Toàn cảnh hội thảo.

Bà Nguyễn Đặng Thu Cúc, Phó Trưởng phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và Bảo vệ tầng Ozone, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho hay, Dự án SMS-MP được Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt tại Quyết định số 2368/QĐ-BNNMT ngày 26/6/2025, với nguồn viện trợ không hoàn lại hơn 315 tỷ đồng từ Quỹ Đa phương thực hiện Nghị định thư Montreal. Cục Biến đổi khí hậu được giao làm chủ dự án, chủ trì tổ chức triển khai các hoạt động theo văn kiện đã được phê duyệt.

Mục tiêu tổng thể của dự án là hỗ trợ Việt Nam loại trừ 97,5% mức tiêu thụ cơ sở các chất HCFC từ năm 2030 và giảm 10% mức tiêu thụ cơ sở các chất HFC từ năm 2029, góp phần thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của quốc gia thành viên Nghị định thư Montreal. Đồng thời, dự án hướng tới giảm phát thải khí nhà kính thông qua chuyển đổi sang các công nghệ làm lạnh thân thiện với môi trường, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tăng cường năng lực quản lý hoạt động xuất nhập khẩu các chất được kiểm soát.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu cho biết, sau gần 40 năm thực hiện, Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal được cộng đồng quốc tế đánh giá là một trong những điều ước quốc tế về môi trường thành công nhất.

Theo ông Quang, kể từ khi tham gia Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal năm 1994, Việt Nam luôn thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế, từng bước hoàn thiện chính sách, pháp luật, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường quản lý các chất làm suy giảm tầng Ozone cũng như các chất gây hiệu ứng nhà kính.

Ông Quang nhấn mạnh, nhu cầu làm mát tại Việt Nam đang tăng nhanh cùng quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa. Nếu không có giải pháp công nghệ và chính sách phù hợp, nhu cầu này sẽ kéo theo mức tiêu thụ điện năng, lượng môi chất lạnh và phát thải khí nhà kính ngày càng lớn. "Việc triển khai dự án có ý nghĩa quan trọng trong thúc đẩy chuyển đổi công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, khuyến khích đổi mới sáng tạo và tăng cường năng lực cạnh tranh của ngành lạnh và điều hòa không khí Việt Nam", ông Quang nhấn mạnh.

Đào tạo kỹ thuật viên, thúc đẩy chuyển đổi công nghệ làm lạnh

Theo Cục Biến đổi khí hậu, dự án sẽ tập trung vào 4 nhóm hoạt động trọng tâm gồm: phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật ngành lạnh; tăng cường năng lực quản lý xuất nhập khẩu các chất được kiểm soát; thúc đẩy chuyển đổi công nghệ sử dụng môi chất lạnh có tiềm năng nóng lên toàn cầu thấp; đồng thời nghiên cứu, hoàn thiện chính sách và thúc đẩy các giải pháp làm mát tiết kiệm năng lượng.

Một trong những nội dung đáng chú ý là xây dựng và cập nhật chương trình đào tạo về quản lý môi chất lạnh, thực hành giảm rò rỉ, sử dụng môi chất lạnh mới và bảo đảm an toàn tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Dự án cũng sẽ tổ chức đào tạo, đánh giá và cấp chứng chỉ cho đội ngũ kỹ thuật viên lĩnh vực lạnh và điều hòa không khí nhằm nâng cao chất lượng lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng thiết bị, giảm thất thoát môi chất lạnh và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.

Bên cạnh đó, dự án sẽ thí điểm sản xuất, thử nghiệm và đánh giá hệ thống điều hòa không khí sử dụng môi chất lạnh có chỉ số GWP thấp trên toa xe đường sắt. Kết quả sẽ là cơ sở để đánh giá hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả năng lượng, mức độ an toàn và tính khả thi của công nghệ trước khi đề xuất lộ trình chuyển đổi phù hợp tại Việt Nam.

Ông Nguyễn Duy Sơn, Quyền Giám đốc vận hành Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam cho biết, Việt Nam đã đưa ra những cam kết rất mạnh mẽ theo Bản sửa đổi Kigali của Nghị định thư Montreal. Đến năm 2029, Việt Nam sẽ giảm 10% mức tiêu thụ cơ sở các chất HFC, trong khi các chất HCFC sẽ được loại trừ gần như hoàn toàn vào cùng giai đoạn.

Theo ông Sơn, khi hoàn thành vào cuối năm 2031, dự án dự kiến giúp cắt giảm khoảng 6,1 triệu tấn CO₂ tương đương mỗi năm, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Đồng thời, hàng nghìn kỹ thuật viên sẽ được đào tạo và cấp chứng chỉ xử lý môi chất lạnh, mở ra cơ hội nâng cao tay nghề, cải thiện việc làm và thu nhập cho lực lượng lao động trong ngành.

Tại hội thảo, Cục Biến đổi khí hậu cùng đại diện Cục Hải quan, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Cục Đường sắt Việt Nam và Công ty Cổ phần Vận tải đường sắt đã trao đổi về cơ chế phối hợp triển khai dự án, tập trung vào đào tạo nhân lực, tăng cường kiểm soát xuất nhập khẩu, thử nghiệm công nghệ mới và xây dựng lộ trình chuyển đổi môi chất lạnh thân thiện với khí hậu.

Theo Ban tổ chức, việc triển khai dự án đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp nhằm bảo đảm các kết quả được duy trì, nhân rộng, góp phần bảo vệ tầng Ozone, giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển nền kinh tế phát thải thấp, bền vững.

Dự án "Quản lý bền vững các chất được kiểm soát theo Nghị định thư Montreal" với tổng vốn viện trợ không hoàn lại hơn 315 tỷ đồng sẽ hỗ trợ Việt Nam loại trừ 97,5% HCFC vào năm 2030, giảm dần HFC, thúc đẩy chuyển đổi công nghệ và phát triển nguồn nhân lực xanh.

Nguyễn Hạnh