Khơi “dòng chảy” công nghệ cho các mục tiêu phát triển

Khi cung gặp cầu

Một công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng khó tạo ra giá trị nếu không tìm được địa chỉ ứng dụng. Ngược lại, doanh nghiệp đang đứng trước yêu cầu nâng cao năng suất, tiết giảm chi phí, cải thiện chất lượng sản phẩm cũng không thể tự mình giải quyết mọi bài toán công nghệ. Khoảng cách giữa “có công nghệ” và “cần công nghệ”, nếu không được kết nối sẽ trở thành điểm nghẽn của quá trình đổi mới.

Trung tâm KHCN, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số - Sở Khoa học và Công nghệ trồng thử nghiệm giống dưa Ichiba bằng công nghệ mới trước khi triển khai đưa vào trồng đại trà.

Nhận diện vấn đề đó, Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đã tham mưu UBND tỉnh ban hành Danh mục nhu cầu công nghệ trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030 với 8 nhóm nhu cầu công nghệ ưu tiên. Đây là cơ sở quan trọng để hoạt động nghiên cứu, đặt hàng và chuyển giao công nghệ hướng sát hơn vào những vấn đề đang đặt ra trong sản xuất, kinh doanh. Một minh chứng rõ nét là Sàn giao dịch công nghệ và thiết bị trực tuyến Phú Thọ (VPTEX).

Đến hết tháng 9/2026, sàn đã có 16.216 công nghệ đăng tải chào bán, thu hút 2.285 doanh nghiệp đăng ký tham gia và thực hiện hơn 11.000 lượt kết nối, cho thấy công nghệ đang được đưa lên một “dòng chảy” mới: từ phòng nghiên cứu, doanh nghiệp cung cấp giải pháp đến nơi đang có nhu cầu.

Công ty Lâm nghiệp Hòa Bình, phường Kỳ Sơn nghiên cứu, ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô trong sản xuất cây giống.

Ở lĩnh vực nông nghiệp, việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, chế biến đang góp phần nâng cao chất lượng và giá trị nông sản. Tại vùng chè Yên Sơn, Công ty Chè Yên Sơn liên kết với người dân phát triển vùng nguyên liệu khoảng 300ha, trong đó doanh nghiệp trực tiếp quản lý 218ha. Công ty cũng đầu tư dây chuyền sao sấy tầng sôi, ép chân không, đóng gói, giúp kiểm soát chất lượng sản phẩm, nâng khả năng bảo quản và đáp ứng yêu cầu thị trường.

Theo đồng chí Phạm Thế Hải - Phó Giám đốc Sở KH&CN, công nghệ không tồn tại như một thiết bị đơn lẻ mà được đặt trong chuỗi sản xuất, từ vùng nguyên liệu đến chế biến và thị trường. Khi một công đoạn được cải tiến, chất lượng sản phẩm thay đổi; nhiều công đoạn cùng được số hóa, tự động hóa và chuẩn hóa, giá trị của cả chuỗi được nâng lên.

Cùng với đó, tỉnh đã xác định 6 bài toán lớn về khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong năm 2026; công bố danh mục 42 nhiệm vụ KH&CN cấp tỉnh. Các nhiệm vụ ưu tiên tập trung vào những lĩnh vực đang có nhu cầu cấp thiết như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, công nghệ môi trường, y dược, nông nghiệp công nghệ cao, chế biến sâu, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đó là sự dịch chuyển từ tư duy “nghiên cứu những gì có thể nghiên cứu” sang “giải quyết những vấn đề sản xuất đang cần”.

Để công nghệ đi xa hơn

Khơi thông dòng chảy công nghệ cần sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan quản lý, thay vì chỉ dựa vào một sàn giao dịch. Xuất phát từ thực tiễn, thời gian qua, tỉnh đã ký kết 5 thỏa thuận, chương trình phối hợp về KHCN và đổi mới sáng tạo với các đối tác như Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam, Bộ KH&CN, Đại học Quốc gia Hà Nội, Tổng công ty Viễn thông Mobiphone, Vinaphone, Viettel... Các chương trình hợp tác mở ra cơ hội huy động nguồn lực nghiên cứu, tiếp nhận công nghệ và đưa kết quả khoa học vào thực tiễn sản xuất.

Trong mối quan hệ ấy, doanh nghiệp không còn đứng ngoài quá trình nghiên cứu. Những khó khăn về năng suất, chất lượng, nguyên liệu, môi trường, thị trường trở thành những “đề bài” để nhà khoa học tìm lời giải. Ngược lại, kết quả nghiên cứu muốn đi xa cũng phải chứng minh được khả năng ứng dụng và hiệu quả kinh tế.

Tỉnh cũng đã ban hành quy định về thẩm quyền, trình tự xét duyệt các dự án đầu tư đổi mới, hiện đại hóa công nghệ, hướng dẫn doanh nghiệp đăng ký và xét duyệt hỗ trợ. Các lĩnh vực được khuyến khích trải rộng từ chế biến nông, lâm, thủy sản, thực phẩm, đồ uống, gỗ, vật liệu mới đến điện tử, cơ khí chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, công nghệ sinh học, nhiên liệu tái tạo, xử lý chất thải và bảo vệ môi trường...

Sáng kiến “Cải tiến hệ thống cung cấp dịch vụ đánh bóng cho máy gia công thấu kính” tại Công ty TNHH nghiên cứu kỹ thuật R Việt Nam (phường Hòa Bình) đã mang lại hiệu quả về sản xuất lẫn kinh tế.

Thực tế cho thấy, đổi mới công nghệ không chỉ là thay thế thiết bị cũ bằng thiết bị mới, mà quan trọng hơn là giải quyết những bất cập trong quy trình sản xuất, qua đó nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sử dụng nguyên liệu.

Tại Công ty TNHH Nghiên cứu Kỹ thuật R Việt Nam (phường Hòa Bình), hiệu quả của đổi mới công nghệ được thể hiện khá rõ qua sáng kiến “Cải tiến hệ thống cung cấp dịch vụ đánh bóng cho máy gia công thấu kính”. Được áp dụng trên 174 máy gia công trong nhà máy từ năm 2017 đến nay, sáng kiến đã góp phần nâng cao hiệu suất gia công, rút ngắn thời gian vệ sinh máy, giảm tỷ lệ hàng hỏng và lượng tiêu hao nguyên phụ liệu, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, làm lợi hàng tỷ đồng mỗi năm.

Hiệu quả từ sáng kiến cho thấy, đổi mới công nghệ không nhất thiết phải bắt đầu từ những dây chuyền hiện đại hay khoản đầu tư lớn. Đôi khi, chỉ cần việc nhận diện đúng khâu bất hợp lý và tìm ra giải pháp phù hợp cũng có thể tạo chuyển biến rõ rệt. Khi giải quyết được đúng “nút thắt” trong quy trình, cải tiến kỹ thuật sẽ chuyển hóa thành hiệu quả kinh tế, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Từ những sáng kiến cụ thể trong từng doanh nghiệp đến việc hình thành một hệ sinh thái kết nối rộng hơn, “dòng chảy” công nghệ đang được tỉnh tiếp tục mở rộng. Dự kiến, “Ngày hội Khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo tỉnh Phú Thọ năm 2026” (Techfest Phu Tho 2026) sẽ quy tụ hàng trăm nhà khoa học, cùng các không gian trưng bày, trình diễn sản phẩm KH&CN, sản phẩm công nghệ cao, sản phẩm chủ lực, ý tưởng sáng tạo và dự án khởi nghiệp. Đây sẽ là một không gian để những công nghệ, ý tưởng và giải pháp tìm đến đúng doanh nghiệp, còn nhu cầu từ sản xuất trở thành “đề bài” cho nghiên cứu và sáng tạo.

Từ Sàn giao dịch công nghệ và thiết bị trực tuyến Phú Thọ, danh mục nhu cầu công nghệ đến các chương trình hợp tác và hoạt động kết nối, tỉnh đang từng bước tạo điều kiện để khoa học và công nghệ đi vào nhà máy, đồng ruộng và các cơ sở sản xuất. Hiệu quả của quá trình này không chỉ thể hiện ở số lượng đề tài, công trình nghiên cứu hay sáng kiến, mà được đo bằng khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn, tạo ra sản phẩm và giá trị kinh tế.

Khi những “mạch ngầm” ấy được kết nối, dòng chảy công nghệ sẽ không còn vận động theo một chiều từ nhà khoa học đến doanh nghiệp. Mà nó sẽ đi từ nhu cầu sản xuất đến thị trường; từ những đòi hỏi của thị trường, những bài toán mới lại trở về với nhà khoa học. Chính “vòng tuần hoàn” ấy sẽ giúp KHCN và đổi mới sáng tạo ngày càng bám sát thực tiễn, tạo thêm động lực nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh, đáp ứng các mục tiêu phát triển của tỉnh.

Thuý Hường