Thúc đẩy liên kết '3 nhà' trong nghiên cứu, phát triển khoa học và công nghệ

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đại biểu tham quan triển lãm tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 - Ảnh: chinhphu.vn/Thu Giang

Liên kết “3 nhà” hiện thực hóa các định hướng chiến lược

Thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp là yêu cầu đặt ra từ các định hướng lớn về phát triển khoa học và công nghệ (KH&CN), đổi mới sáng tạo và giáo dục, đào tạo.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định: “Người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể, nguồn lực, động lực chính; nhà khoa học là nhân tố then chốt; Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, thúc đẩy, tạo điều kiện thuận lợi nhất” cho phát triển các lĩnh vực này.

Quan điểm đó đặt ra yêu cầu phát huy vai trò của doanh nghiệp trong xác định nhu cầu, đầu tư và ứng dụng công nghệ; đồng thời tăng cường kết nối với các viện nghiên cứu, trường đại học để khai thác hiệu quả nguồn lực khoa học, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm mới.

Cùng với đó, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách thúc đẩy liên kết nhà trường - doanh nghiệp, tăng cường đào tạo tại doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của thị trường, nhất là đào tạo kỹ năng nghề trong các lĩnh vực công nghệ cao. Nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu hỗ trợ triển khai hiệu quả hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp.

Từ những định hướng này, liên kết “3 nhà” không chỉ nhằm tăng cường phối hợp giữa các tổ chức mà còn hướng đến sử dụng hiệu quả nguồn lực, gắn hoạt động nghiên cứu, đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo cơ chế, chính sách; viện nghiên cứu, trường đại học phát huy năng lực nghiên cứu, đào tạo; doanh nghiệp tham gia đặt hàng, đầu tư, tiếp nhận và thương mại hóa kết quả.

Tháo gỡ điểm nghẽn, đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường

Theo thông tin được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố tại hội thảo tháng 7/2026, chỉ khoảng 3,9% doanh nghiệp đầu tư cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D). Ngay cả trong nhóm doanh nghiệp vừa và lớn, tỷ lệ này cũng chỉ đạt khoảng 5,1%; tỷ lệ doanh nghiệp hợp tác với trường đại học, viện nghiên cứu cũng ở mức tương tự.

Thực tế này cho thấy dư địa thúc đẩy đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp với các tổ chức khoa học còn lớn. Để khai thác dư địa đó, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình nghiên cứu, đồng thời khuyến khích viện nghiên cứu, trường đại học chủ động kết nối với doanh nghiệp, xác định bài toán công nghệ từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh.

Ngày 23/10, Bộ KH&CN sẽ phối hợp với Văn phòng Chính phủ tổ chức Hội nghị toàn quốc thúc đẩy liên kết viện nghiên cứu, trường đại học với cộng đồng doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển KH&CN.

Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp.

Tại Hội nghị, lãnh đạo Bộ KH&CN sẽ trình bày báo cáo về thực trạng, những điểm nghẽn và giải pháp thúc đẩy liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển KH&CN. Các đại biểu sẽ trao đổi về khó khăn trong quá trình hợp tác, đề xuất giải pháp tăng cường gắn kết hoạt động nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn của sản xuất, kinh doanh.

Đại diện UBND TP. Hà Nội, UBND TPHCM, Tập đoàn Viettel, Viện Dầu khí Việt Nam, Công ty Cổ phần Sao Thái Dương, Công ty Cổ phần Vinamit, Đại học Huế và Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long... sẽ chia sẻ kinh nghiệm, mô hình liên kết trong phát triển công nghệ, nâng cao giá trị nông sản, thương mại hóa dược liệu và đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất.

Những kinh nghiệm thực tiễn này sẽ góp phần làm rõ cách thức kết nối năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ của viện, trường với nguồn lực đầu tư, năng lực tổ chức sản xuất và khả năng tiếp cận thị trường của doanh nghiệp.

Phiên trao đổi, giải đáp tại Hội nghị tập trung vào 5 nhóm vấn đề: Doanh nghiệp tham gia xác định và đặt hàng nhiệm vụ KH&CN; cơ chế Nhà nước và doanh nghiệp cùng đầu tư, chia sẻ rủi ro; kết nối doanh nghiệp với viện, trường và tổ chức nghiên cứu phù hợp; sở hữu trí tuệ, tài sản, quyền và lợi ích của các bên; đưa kết quả nghiên cứu thành công nghệ, sản phẩm và ra thị trường.

Đây là những khâu có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm có giá trị thương mại. Doanh nghiệp cần tham gia từ khâu xác định nhu cầu, đặt hàng nghiên cứu đến thử nghiệm, hoàn thiện công nghệ và phát triển sản phẩm. Trong khi đó, viện nghiên cứu, trường đại học cần chủ động kết nối với doanh nghiệp để định hướng nghiên cứu sát thực tiễn, nâng cao khả năng ứng dụng của các công trình khoa học.

Cùng với đó, cơ chế đầu tư, chia sẻ rủi ro và phân định quyền sở hữu trí tuệ, tài sản, lợi ích giữa các bên cần được làm rõ. Các cơ chế hợp tác cũng cần tính đến đặc thù từng lĩnh vực, khả năng ứng dụng của công nghệ và mức độ rủi ro trong quá trình phát triển sản phẩm, qua đó tạo động lực để doanh nghiệp chủ động đầu tư nghiên cứu, phát triển và tiếp nhận công nghệ.

Theo Bộ KH&CN, thước đo của liên kết viện nghiên cứu - trường đại học - doanh nghiệp không nằm ở số lượng thỏa thuận hợp tác, mà ở công nghệ được chuyển giao, sản phẩm được thương mại hóa và giá trị mới tạo ra cho nền kinh tế.

Thu Giang