Khoa học công nghệ: Nền tảng mở, đầu ra cần bứt tốc

Sau hơn một năm triển khai các định hướng lớn, yêu cầu đặt ra đối với lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc hoàn thành nhiệm vụ, mà phải tạo ra kết quả cụ thể, có thể đo lường và đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế.

Tại kết luận sau phiên họp của Ban Chỉ đạo Trung ương, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh sự cần thiết phải thay đổi cách tiếp cận, từ triển khai dàn trải sang tập trung nguồn lực cho các vấn đề có ý nghĩa chiến lược. Theo đó, các chương trình, nhiệm vụ cần gắn chặt với yêu cầu thực tiễn của nền kinh tế và tạo ra giá trị rõ ràng.

Ứng dụng công nghệ vào sản xuất là yêu cầu cấp thiết hiện nay.

“Đặc biệt, trong điều kiện thể chế đã có bước tháo gỡ quan trọng, nguồn lực bố trí đủ, nhưng nhiều kết quả nghiên cứu khoa học vẫn chưa gắn chặt với sản xuất và thị trường”, kết luận nêu.

Thực tế triển khai cho thấy, dù nhiều nhiệm vụ được xác nhận hoàn thành, không ít sản phẩm cuối cùng chưa được đưa vào ứng dụng. Một số sáng kiến đổi mới sáng tạo dừng lại ở giai đoạn thử nghiệm, chưa thể thương mại hóa, trong khi chuyển đổi số tại một số nơi chủ yếu phục vụ công tác quản lý hành chính.

Trong bối cảnh đó, định hướng năm 2026 được xác định với phương châm “Hành động đột phá, lan tỏa kết quả”. Tổng Bí thư yêu cầu việc thực hiện phải “quyết liệt hơn, bài bản hơn, chắc chắn hơn và hiệu quả hơn”, đồng thời nhấn mạnh mỗi nhiệm vụ cần gắn với kết quả cụ thể và trách nhiệm rõ ràng của từng cấp, từng ngành.

Một trong những trọng tâm được đặt ra là thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Các thành tựu nghiên cứu cần hướng tới giải quyết trực tiếp các bài toán của nền kinh tế, góp phần nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

“Phát triển khoa học, công nghệ phải hướng mạnh vào việc giải quyết những bài toán thực tiễn của nền kinh tế, nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp”, kết luận nêu.

Cùng với đó, việc đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa và các nền tảng số được xác định là yếu tố quan trọng. Các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu rà soát lại công nghệ đang sử dụng để xây dựng lộ trình nâng cấp phù hợp, nhằm cải thiện hiệu quả sản xuất.

Song song với yêu cầu về ứng dụng, việc hoàn thiện thể chế tiếp tục được nhấn mạnh, đặc biệt ở khâu thực thi. Các cơ chế như thử nghiệm có kiểm soát, chính sách tài chính và quy định về mua sắm công đối với sản phẩm công nghệ trong nước cần sớm được ban hành để tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo.

“Việc triển khai phải có lộ trình rõ ràng và dự kiến nguồn lực đầu tư. Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát các tiêu chuẩn chất lượng bảo đảm đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới”, Tổng Bí thư cho biết.

Bên cạnh đó, yêu cầu phát triển hạ tầng nền tảng, bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu, thực thi quyền sở hữu trí tuệ và tăng cường kỷ luật trong tổ chức thực hiện cũng được đặt ra nhằm nâng cao hiệu quả tổng thể.

Ở chiều ngược lại, bức tranh sau một năm triển khai cũng ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Nhận thức của xã hội về vai trò của khoa học công nghệ được nâng cao, nhiều chương trình phát triển gắn với mục tiêu kinh tế - xã hội đã được triển khai.

Hệ thống cơ chế, chính sách tiếp tục được hoàn thiện, trong khi các nhiệm vụ về xây dựng cơ sở dữ liệu, phát triển hạ tầng số, đào tạo nguồn nhân lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo được triển khai đồng bộ hơn so với trước đây.

Đáng chú ý, mô hình hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các viện nghiên cứu, trường đại học đã bước đầu hình thành, cùng với sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ và đội ngũ chuyên gia trong và ngoài nước.

Tuy nhiên, theo đánh giá của Tổng Bí thư, “còn rất nhiều việc phải làm” để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới.

Một số nhiệm vụ vẫn triển khai chậm tiến độ, cách tổ chức thực hiện ở một số nơi còn “dàn trải, theo phong trào, mang tính đối phó”, trong khi nhiều điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, dữ liệu, thị trường công nghệ và nguồn nhân lực chưa được tháo gỡ căn bản.

“Yêu cầu đặt ra rất cấp bách, khối lượng công việc rất lớn. Chúng ta không chỉ dừng lại ở việc nhận diện vấn đề mà phải thực sự bắt tay vào tháo gỡ các điểm nghẽn, tạo ra kết quả cụ thể, đo lường được, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng chung của quốc gia”, kết luận nêu.

Tiến Anh