Đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững

Phân cấp, phân quyền tối đa, toàn diện cho chính quyền Thủ đô

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu chỉ rõ cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý, cơ sở thực tiễn cho thấy rõ sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô.

Thứ trưởng Phan Chí Hiếu nêu rõ, mục đích và quan điểm ban hành Luật nhằm hoàn thiện thể chế đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, yêu cầu riêng của Thủ đô.

Tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Trao quyền mạnh hơn; phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Thủ đô gắn với đảm bảo nguồn lực thực hiện và trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình.

Cơ chế, chính sách phải vừa có tính vượt trội, phù hợp với thực tiễn phát triển của Thủ đô và phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước, tạo động lực, đột phá mới cho sự phát triển của Thủ đô, giải quyết các điểm nghẽn, thách thức và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Trong đó, kế thừa, phát triển các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm tốt, khắc phục bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội, các cơ chế, chính sách đặc thù đang thí điểm cho các tỉnh, TP; cơ chế, chính sách xử lý vướng mắc về pháp luật hoặc áp dụng cho từng dự án phù hợp với Thủ đô.

Việc xây dựng hồ sơ dự án Luật đã tuân thủ chặt chẽ, đầy đủ trình tự, thủ tục xây dựng dự án Luật theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Về bố cục và nội dung cơ bản của dự án Luật, Thứ trưởng cho biết, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 Chương, 36 Điều (giảm 18 điều so với Luật Thủ đô số 39/2024/QH15.

Với cách tiếp cận mới trong xây dựng luật theo tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW và các quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), thay vì quy định cụ thể các nội dung như tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, dự thảo mới tập trung phân quyền cho TP quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Trong đó, về những nội dung sửa đổi, hoàn thiện, với tinh thần, cách tiếp cận mới, dự thảo Luật đã sửa đổi hầu hết các quy định tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 như các quy định chung, quy định về tổ chức chính quyền, chế độ công vụ; quy hoạch, xây dựng và trật tự, an toàn Thủ đô; phát triển văn hóa - xã hội; phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nguồn lực phát triển Thủ đô; liên kết, phát triển vùng; giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình; điều khoản chuyển tiếp và hiệu lực thi hành.

Việc sửa đổi, hoàn thiện thực hiện theo hướng khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô; giá trị pháp lý đặc thù, được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô của Luật Thủ đô.

Quy định về nguyên tắc áp dụng Luật Thủ đô, trong đó giao HĐND TP có thẩm quyền quyết định việc áp dụng trong trường hợp luật, nghị quyết của Quốc hội ban hành sau ngày Luật Thủ đô có hiệu lực thi hành có quy định cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn.

Sửa đổi các quy định để bảo đảm Luật chỉ quy định vấn đề có tính nguyên tắc theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW, phân cấp, phân quyền tối đa, toàn diện cho chính quyền TP được quy định, quyết định những nội dung thuộc thẩm quyền trong tất cả lĩnh vực nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền TP Hà Nội như tổ chức, bộ máy; thu, chi ngân sách, đặc biệt là các quy định tạo điều kiện thu hút nguồn lực cho Thủ đô phát triển.

Cùng với đó là thực hiện quy hoạch, chỉnh trang, tái thiết đô thị; quản lý, sử dụng tài nguyên; ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo; phát triển, liên kết vùng Thủ đô; phát triển y tế, văn hóa; bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, trong đó có việc áp dụng biện pháp hành chính cấp bách phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô. Cùng với đó là hoàn thiện các quy định về giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.

Về những nội dung bổ sung, dự thảo Luật bổ sung quy định về nguyên tắc phân quyền cho chính quyền Thủ đô; bổ sung quy định về thẩm quyền xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền TP Hà Nội. Quy định về thí điểm cơ chế, chính sách nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới

Bổ sung quy định về thu hồi đất để thực hiện các dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, Đảng ủy Chính phủ, Ban chấp hành Đảng bộ TP Hà Nội. Quy định về phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và một số loại hình kinh tế mới.

Bổ sung quy định về trách nhiệm giải trình của chính quyền TP; bổ sung quy định về cơ chế xử lý vi phạm, loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý trong trường hợp đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định, thực hiện đúng thẩm quyền, không vụ lợi nhưng vẫn phát sinh thiệt hại trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Về nội dung phân quyền, phân cấp, dự thảo Luật đã quy định phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền TP Hà Nội. Theo thống kê, có 180 thẩm quyền được giao cho chính quyền TP Hà Nội. Trong đó có 49 thẩm quyền đã được quy định từ Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và Nghị quyết số 258/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội; 47 thẩm quyền khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên; 84 thẩm quyền mới chưa có quy định của cơ quan nhà nước cấp trên.

Bảo đảm phân quyền mạnh nhưng vẫn giữ được kỷ cương

Trình bày tóm tắt Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 và 5 quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) như đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tóm tắt Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật.

Việc sửa đổi Luật Thủ đô là rất cần thiết nhằm xác lập và bảo đảm một thể chế phát triển đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, đủ năng lực giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất đặc thù, đặc biệt của Thủ đô, đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực và quốc tế để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững và thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh tiên phong của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Thường trực Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra cũng thấy rằng, hồ sơ dự án Luật đã được Chính phủ chuẩn bị công phu, nghiêm túc, đúng quy định, đủ điều kiện trình UBTVQH xem xét, cho ý kiến.

Tán thành với quy định về áp dụng Luật Thủ đô tại Điều 5 của dự thảo Luật, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng cho rằng, việc trao quyền cho chính quyền Thủ đô được ban hành các quy định có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên là một cơ chế phân quyền rất mạnh, có thể tạo dư địa linh hoạt trong quản trị đô thị và cho phép thử nghiệm các chính sách mới phù hợp với điều kiện phát triển đặc thù của Thủ đô.

Để bảo đảm việc phân quyền mạnh nhưng vẫn giữ được kỷ cương, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung như làm rõ phạm vi lĩnh vực được phép ban hành quy định khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù hoặc cần thử nghiệm chính sách mới; quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và quy trình ban hành các văn bản này, bao gồm yêu cầu đánh giá tác động chính sách và tham vấn các cơ quan, tổ chức có liên quan…

Về các nội dung phân quyền cho Thủ đô trong các lĩnh vực, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan tham gia thẩm tra cơ bản tán thành các nội dung phân quyền cho TP Hà Nội trên các lĩnh vực như Chính phủ trình.

Theo các quy định của dự thảo Luật, Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Để tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô trong giải quyết các điểm nghẽn và tạo thể chể thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát toàn bộ các quy định về phân quyền trong dự thảo Luật theo các nguyên tắc việc phân quyền phải bảo đảm yêu cầu 6 rõ là “rõ người, rõ việc, rõ quy trình (trách nhiệm), rõ thời gian, rõ sản phẩm (kết quả) và rõ hiệu quả”.

Phân quyền phải có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô và phải gắn với khả năng cân đối ngân sách, năng lực thực thi của chính quyền TP; phân quyền phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Tường Minh