Kết nối viện - trường và doanh nghiệp: Chìa khóa đổi mới sáng tạo bền vững

Liên kết "các nhà" sẽ giúp tạo ra những sản phẩm công nghệ phục vụ thiết thực cho xã hội

Từ phòng thí nghiệm ra thị trường

Từ những cây dược liệu bản địa đến các loài thủy sản đặc hữu của hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học Huế đã không còn nằm trên giấy mà từng bước được chuyển hóa thành sản phẩm phục vụ đời sống và sản xuất.

Tại Viện Nghiên cứu và Ứng dụng Khoa học Công nghệ thuộc Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế, các nhóm nghiên cứu đã thương mại hóa thành công nhiều dòng trà thảo dược và sản phẩm hỗ trợ chăm sóc sức khỏe từ nguồn dược liệu trong nước. Đặc biệt, việc nuôi cấy thành công đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris có hàm lượng hoạt chất cao đã mở ra hướng phát triển các sản phẩm dược liệu giá trị. Từ những nghiên cứu về hoạt tính sinh học của gừng đen, tỏi đá, bồ công anh Việt Nam hay các loại nấm dược liệu, nhiều sản phẩm hỗ trợ điều trị bệnh đã được chuyển giao, đưa ra thị trường.

Không chỉ ở lĩnh vực dược liệu, các nhà khoa học Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế cũng có những công trình phục vụ sản xuất. Nhiều loài thủy đặc sản của đầm phá Tam Giang - Cầu Hai như cá nâu, cá dìa, cá ong bầu, cua xanh, tôm rằn đã được sinh sản nhân tạo thành công. Hay các đề tài nghiên cứu về xây dựng quy trình nuôi hàu thân thiện với môi trường, nghiên cứu ứng dụng ruồi lính đen làm thức ăn cho thủy sản và thương mại hóa chế phẩm sinh học Bokashi - trầu được bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Tuy nhiên, so với quy mô của một trung tâm đào tạo, nghiên cứu lớn như Đại học Huế, số lượng công trình được chuyển giao và thương mại hóa vẫn chưa tương xứng. Nhiều kết quả nghiên cứu sau khi nghiệm thu vẫn dừng ở quy mô thử nghiệm hoặc công bố khoa học, chưa tìm được "đầu ra" để trở thành sản phẩm hàng hóa.

Tại hội nghị bàn về định hướng phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của thành phố Huế, PGS.TS. Đỗ Thị Xuân Dung, Phó Giám đốc Đại học Huế cho rằng, điểm nghẽn hiện nay nằm ở việc nhiều kết quả nghiên cứu vẫn chưa vượt ra khỏi phạm vi giảng đường. Mặc dù các trường đại học đã có định hướng hợp tác với doanh nghiệp, song sự kết nối còn rời rạc, quy mô nhỏ và thiếu tính hệ thống.

Đại học Huế đang thúc đẩy mô hình hợp tác nghiên cứu gắn với nhu cầu thị trường thông qua cơ chế "Đặt hàng - Đồng tài trợ - Đồng sở hữu", tạo động lực để nhà khoa học và doanh nghiệp cùng tham gia nghiên cứu, ứng dụng.

Ông Nguyễn Xuân Sơn, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ cho biết, thành phố đang xúc tiến xây dựng phòng thí nghiệm dùng chung để hình thành "không gian cùng sáng tạo", nơi doanh nghiệp, nhà khoa học, giảng viên và sinh viên có thể gặp gỡ, trao đổi ý tưởng, thử nghiệm, kiểm nghiệm để cùng phát triển sản phẩm.

Liên kết "ba nhà"

Nếu trường, viện được ví là nơi sản sinh ý tưởng, nghiên cứu sáng tạo từ giới tri thức, thì doanh nghiệp chính là môi trường để những kết quả sáng kiến được kiểm chứng, ứng dụng và phát triển thành sản phẩm hàng hóa. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Doãn Quan, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp thành phố Huế, giữa nhà nghiên cứu khoa học và cộng đồng doanh nghiệp hiện vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể.

Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận các kết quả nghiên cứu khoa học, trong khi không ít đề tài nghiên cứu lại chưa xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, năng lực hấp thụ công nghệ của các doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế do thiếu nguồn lực tài chính, nhân lực và thông tin. Các cơ chế trung gian để kết nối, dẫn dắt và hỗ trợ hợp tác cũng chưa phát huy hiệu quả, khiến nhiều hoạt động liên kết mang tính ngắn hạn và thiếu chiều sâu.

Để tháo gỡ nút thắt này, việc hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Trong hệ sinh thái này, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và điều phối; các trường đại học, viện nghiên cứu là nơi cung cấp tri thức và công nghệ; còn doanh nghiệp là trung tâm tiếp nhận, ứng dụng và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu.

Một trong những giải pháp được đề xuất là xây dựng cơ sở dữ liệu các nhà khoa học, chuyên gia và các nền tảng số kết nối để doanh nghiệp dễ dàng "tìm đúng người, giải đúng bài toán".

Cùng với đó, Huế cần phát triển các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) theo mô hình liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp - viện nghiên cứu - trường đại học. Các trung tâm này tập trung vào những lĩnh vực có lợi thế như công nghệ sinh học, dược liệu, thiết bị y tế, công nghiệp số, vật liệu mới, công nghệ môi trường hay du lịch thông minh. Việc xây dựng các phòng thí nghiệm dùng chung, xưởng thử nghiệm và không gian đổi mới sáng tạo mở sẽ giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận hạ tầng nghiên cứu với chi phí phù hợp.

Trong định hướng phát triển lâu dài, Huế cũng đang hướng tới mô hình "liên minh đổi mới sáng tạo" theo từng ngành, lĩnh vực. Đối với du lịch di sản, doanh nghiệp có thể đặt hàng các nhóm nghiên cứu xây dựng sản phẩm mới, còn Nhà nước đóng vai trò điều phối, hỗ trợ chính sách và kết nối nguồn lực. Những lĩnh vực giàu tiềm năng như y sinh, bảo tồn di sản, giáo dục số hay bệnh viện thông minh cũng được kỳ vọng trở thành các trung tâm đổi mới sáng tạo chuyên ngành trong tương lai.

Bài, ảnh: Hoài Nguyên