Israel 'chọc gậy bánh xe' lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran?

Thủ tướng Israel khăng khăng cho rằng mình được phép tiếp tục tấn công Lebanon. Ảnh: Reuters.

Mục đích của những cuộc tấn công bất ngờ của Israel vào Lebanon khiến hơn 300 người thiệt mạng là gì, Guardian đặt câu hỏi. Nước này không ra cảnh báo và nhắm vào hơn 100 mục tiêu trong 10 phút, trong đó có các khu dân cư đông đúc ở trung tâm Beirut.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu và các quan chức tuyên bố mục đích là tiêu diệt các thành viên của lực lượng Hezbollah. Israel cho biết trong số những người thiệt mạng có Ali Yusuf Harshi - cháu trai kiêm cố vấn của Thủ lĩnh Hezbollah Naim Qassem.

Có ý kiến cho rằng động thái này mang tính phô trương sức mạnh để phục vụ lợi ích của ông Netanyahu. Trong khi đó, một số người khác suy đoán cuộc tấn công nhằm phá hoại lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, khi ông Netanyahu được cho là không hài lòng với quyết định từ Washington.

Theo truyền thông Israel, Hezbollah đã tìm cách di dời các sở chỉ huy đến khu vực dân cư bên ngoài địa điểm truyền thống để “lẩn trốn” giữa dân thường, một cáo buộc tương tự với Hamas ở Dải Gaza.

Tuy nhiên, quy mô khổng lồ của vụ không kích, cùng với việc thiếu cảnh báo sớm và thông tin chi tiết về một số người thiệt mạng, có thể tiết lộ một mục tiêu tham vọng hơn: Nỗ lực bất thành ám sát chính ông Qassem. Người tiền nhiệm Hassan Nasrallah đã bị ám sát vào năm 2024.

“Mặt trận Lebanon cuối cùng có thể làm suy yếu nỗ lực duy trì lệnh ngừng bắn”, Danny Citrinowicz - nghiên cứu viên cấp cao thuộc Chương trình Iran và Trục Shiite tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia (INSS) - nhận định.

Từ quan điểm của Tehran, việc Israel tấn công liên tục vào Lebanon “có thể trở thành lời biện minh cho phản ứng mới (của Iran) chống lại Israel”, ông nói thêm.

Quả bom hẹn giờ

Các bên tham gia đàm phán đưa ra những tuyên bố trái ngược về việc Lebanon có nằm trong thỏa thuận ngừng bắn hay không. Không giống hầu hết thỏa thuận ngừng bắn khác, hiện chưa có văn bảo công khai nào chứng minh thỏa thuận này. Phần lớn thông tin về thỏa thuận đến từ các bài đăng trên mạng xã hội của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.

Hôm 8/4, trong bài đăng trên X, ông Sharif cho biết Iran và Mỹ đã nhất trí "ngừng bắn ngay lập tức ở khắp mọi nơi, bao gồm cả Lebanon". Tuy nhiên, Mỹ và Israel bác bỏ thông tin này. Nhiều nước trên thế giới kêu gọi “tất cả bên thực hiện lệnh ngừng bắn, kể cả ở Lebanon”.

Nhiều lãnh đạo thế giới và tổ chức nhân đạo đã lên án các cuộc không kích của Israel vào Beirut. Ảnh: Reuters.

Vấn đề Israel đánh bom Lebanon dưới danh nghĩa tiêu diệt Hezbollah - dù cố ý hay không - đang bị bỏ ngỏ như một quả bom hẹn giờ. Các nguồn tin cho biết Israel vẫn tập kích Lebanon bất chấp Hezbollah tuyên đã được thông báo và cam kết tuân thủ lệnh ngừng bắn.

Theo Guardian, lý lẽ biện minh của Israel cho đợt tấn công vào các khu dân cư vài giờ sau lệnh ngừng bắn dường như rất thiếu thuyết phục. Chính việc Israel tiếp tục chiến đấu có thể làm đổ vỡ thỏa thuận, khi các nhân vật cấp cao Iran cảnh báo về việc đáp trả Israel.

Ông Araghchi đã yêu cầu chấm dứt "các vụ thảm sát ở Lebanon". “Các điều khoản ngừng bắn giữa Iran và Mỹ rất rõ ràng và minh bạch: Mỹ phải lựa chọn - ngừng bắn hoặc tiếp tục chiến tranh thông qua Israel. Họ không thể có cả hai. Quyết định nằm trong tay Mỹ, và cả thế giới đang dõi xem họ có thực hiện các cam kết hay không”, ông Araghchi nói.

Tổng thống Masoud Pezeshkian cho biết diễn biến này vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và sẽ biến đàm phán trở nên vô nghĩa.

“Ngay cả khi Lebanon không chính thức tham gia thỏa thuận, quy mô không kích của Israel vẫn có khả năng bị coi là leo thang. Hành động này có thể được hiểu là nỗ lực chia rẽ Iran và các lực lượng đồng minh, đồng thời là phản ứng khi bị gạt ra ngoài lề trong đàm phán ngừng bắn”, Trung tâm nghiên cứu Soufan ở New York viết.

“Tờ Wall Street Journal đưa tin Israel chỉ được thông báo về thỏa thuận vào phút cuối và không hài lòng. Ông Netanyahu có lẽ quyết tâm theo đuổi chính sách tiêu thổ ở Lebanon, ngay cả khi - hoặc có lẽ đặc biệt là vì - điều này có thể phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn. Đồng thời, Iran có thể tìm cách lợi dụng và xoáy sâu vào mọi căng thẳng hiện có giữa Mỹ và Israel nhằm chia rẽ hai đồng minh”, bài phân tích viết thêm.

Chính sách tiêu thổ (scorched earth policy) là chiến thuật quân sự/chiến lược hủy hoại toàn bộ cơ sở hạ tầng, tài nguyên, mùa màng và nhà cửa để đối phương không thể sử dụng.

Chuyên gia cho rằng chỉ có Tổng thống Mỹ Donald Trump mới có thể kiềm chế người đồng cấp Netanyahu. Ảnh: Reuters.

Mỹ khó với đồng minh

Marion Messmer - Giám đốc chương trình an ninh quốc tế tại Chatham House - quyết định của Israel tại Lebanon vạch trần một vấn đề sâu xa: Thế khó của Washington khi xử lý mối quan hệ với Israel trong cuộc chiến ở Iran.

“Việc Israel khăng khăng cho rằng hành động quân sự của họ ở Lebanon không nằm trong thỏa thuận cho thấy điểm yếu then chốt và giới hạn trong khả năng quản lý mối quan hệ với các đồng minh của Mỹ. Các chiến dịch ném bom ở Lebanon có thể làm suy yếu toàn bộ thỏa thuận ngừng bắn và khiến Mỹ mắc kẹt trong cuộc xung đột mà giờ đây họ đang tìm cách rút lui”, ông Messmer viết.

“Sau nhiều tuần Tổng thống Donald Trump nổi giận với các đồng minh châu Âu vì không hỗ trợ Mỹ, giờ đây dường như chính mối quan hệ liên minh với Israel mới là mối đe dọa lớn hơn với lợi ích của Mỹ ở Trung Đông”, ông kết luận.

Dẫu vậy, các chuyên gia cho rằng chỉ có ông Trump mới kiềm chế được Israel.

Ông Citrinowicz cho biết những cam kết đảm bảo an toàn cho người dân miền Bắc Israel cùng cân nhắc chính trị của ông Netanyahu khiến lệnh ngừng bắn ở Lebanon khó xảy ra.

“Tổng thống Trump có thể sẽ cần can thiệp trực tiếp và đưa ra quyết định chiến lược”, ông Citrinowicz nói.

Những đợt tấn công liên tục từ Israel có thể kéo nước này vào cuộc chiến khác với Iran, và có khả năng lôi kéo cả phiến quân Houthi ở Yemen, làm suy yếu mọi nỗ lực giảm leo thang xung đột.

Israel thực hiện đợt không kích lớn nhất vào Lebanon Ngày 8/4, Israel tuyên bố thực hiện đợt không kích lớn nhất vào Lebanon trong những ngày gần đây, nhằm tiêu diệt lực lượng Hezbollah. Israel tuyên bố nhắm mục tiêu hơn 100 cơ sở liên quan tới Hezbollah chỉ trong vòng 10 phút tiến hành không kích trong ngày 8/4.

Trí Ân