Ba kịch bản có thể xảy ra sau hai tuần ngừng bắn giữa Mỹ và Iran

Kịch bản 1: Ngừng bắn kéo dài

Trường hợp Mỹ và Iran tạm dừng giao tranh nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, hoàn toàn có thể xảy ra. Khi hai bên không đạt được thỏa thuận hòa bình chính thức, thỏa thuận ngừng bắn vẫn có thể liên tục được gia hạn.

Trong trường hợp đó, ưu tiên hàng đầu của các quốc gia Arab sẽ là xây dựng thế hệ hệ thống phòng không mới. Mô hình khá rõ ràng: dựa vào các loại tên lửa đánh chặn giá rẻ, sản xuất hàng loạt, dù là triển khai trên mặt đất (như hệ thống Pantsir của Nga) hay phóng từ trên không (như APKWS). Cả các quốc gia Arab và Israel có khả năng tập trung vào hướng này, đồng thời bổ sung kho dự trữ phòng không truyền thống.

Tàu chở dầu cập cảng Mumbai, Ấn Độ, sau khi di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh: ANI/TTXVN

Ưu tiên thứ hai sẽ là đa dạng hóa hậu cần thông qua xây dựng các đường ống mới tới Biển Đỏ và tìm giải pháp thay thế cho các tuyến vận tải qua vùng Vịnh. Mục tiêu rất rõ: thoát khỏi sự kiểm soát của Iran tại eo biển Hormuz và giảm đòn bẩy của nước này. Tuy nhiên, với các quốc gia như Qatar, Bahrain, Kuwait và Iraq, xây dựng đường ống xuyên bán đảo Arab sẽ đồng nghĩa với việc phụ thuộc vào một cường quốc khu vực khác là Saudi Arabia. Khi đó, sẽ có phí trung chuyển.

Tất cả những điều này không giải quyết được vấn đề cốt lõi. Địa lý của vùng Vịnh khiến việc bảo vệ toàn diện là bất khả thi. Trên quãng hơn 500 hải lý (khoảng 1.000 km), mọi tuyến hàng hải đều nằm trong tầm với của Iran. Dọc theo bờ biển, các cảng, nhà máy, cơ sở khử mặn, kho chứa dầu, trung tâm dữ liệu, khách sạn và các tòa nhà cao tầng đều là mục tiêu của Iran. Bảo vệ tất cả những mục tiêu đó từ phía biển là cực kỳ khó khăn. Trong thời gian trước mắt, các quốc gia Arab có khả năng sẽ chọn cách trả tiền để được đi lại an toàn.

Cuối cùng, các nước này sẽ không thực sự quan tâm ai cung cấp “ô an ninh”. Trước đây họ trả tiền cho Mỹ, giờ họ sẽ trả cho Iran. Mức giá mà truyền thông đưa tin là vào khoảng 2 triệu USD cho mỗi siêu tàu chở dầu, tương đương chỉ 2-3% giá trị dầu trên tàu. Sau cùng, người mua sẽ là bên gánh chi phí.

Mỹ và Israel có thể đã góp phần tạo ra một trật tự khu vực mới phù hợp với logic chính trị tại Trung Đông. Theo ông Poletaev, giờ đây Mỹ và Israel sẽ phải đối mặt với một quá trình dài và khó khăn để khôi phục ảnh hưởng. Mọi động thái của họ sẽ bị các quốc gia Arab nhìn nhận hoài nghi.

Kịch bản 2: Leo thang trở lại

Hoàn toàn có khả năng sau hai tuần, chiến tranh lại bùng phát, thậm chí với cường độ lớn hơn. Các nhà đàm phán Iran có thể lại trở thành mục tiêu ám sát, dẫn tới lệnh ngừng bắn sụp đổ sớm.

Tuy nhiên, chuyên gia Poletaev cho rằng khả năng này tương đối thấp. Dù Mỹ và Israel có năng lực quân sự đáng kể, nhưng họ hiện chưa có con đường rõ ràng để đánh bại Iran một cách dứt điểm bằng các phương tiện thông thường.

Thực tế, ngoài kịch bản hạt nhân, liên minh này có hai lựa chọn chính.

Lựa chọn thứ nhất là chiến dịch ném bom chiến lược quy mô lớn nhằm “đưa Iran trở lại thời kỳ đồ đá”. Điều đó đòi hỏi máy bay ném bom chiến lược của Mỹ hoạt động trực tiếp trên không phận Iran. Đây là phương án rủi ro, như sự cố gần Isfahan đã cho thấy. Trong điều kiện như vậy, máy bay B-52 thậm chí dễ bị tổn thương hơn các tiêm kích hiện đại vì dễ bị bắn hạ như máy bay dân dụng.

Trong khi đó, năng lực tên lửa của Iran không chỉ tồn tại mà còn cho thấy dấu hiệu phục hồi và tăng nhịp độ hoạt động. Lực lượng Mỹ cũng không thể gây gián đoạn đáng kể cơ sở hạ tầng phóng thiết bị bay không người lái của Iran. Điều đó đồng nghĩa chiến dịch ném bom quy mô lớn nào cũng có nguy cơ bị Iran trả đũa và gây thiệt hại đáng kể, đặc biệt đối với các quốc gia Arab sản xuất dầu, từ đó kéo dài và làm sâu sắc thêm cú sốc dầu mỏ toàn cầu, có thể đẩy thế giới vào khủng hoảng tài chính.

Israel cũng sẽ bị tác động. Theo báo cáo của ngân hàng JPMorgan dẫn nguồn từ Viện Do Thái về An ninh Quốc gia Mỹ, tỷ lệ thành công của các cuộc tấn công từ Iran vào lãnh thổ Israel đã tăng mạnh, từ 3% khi bắt đầu cuộc chiến lên 27% vào cuối tháng 3 và đầu tháng 4. Phần lớn do hệ thống phòng không của Israel bị quá tải và suy giảm.

Quang cảnh đảo Kharg của Iran ngày 25/2/2026. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Lựa chọn thứ hai là chiến dịch trên bộ quy mô lớn, dọc bờ biển Iran hoặc nhằm vào các đảo do Iran kiểm soát. Chiến dịch này đi kèm với mọi rủi ro của chiến tranh trên không và tổn thất lớn là điều không thể tránh khỏi. Lợi ích với Mỹ và Israel là gần như không có. Các cuộc đột kích đổ bộ quy mô nhỏ sẽ không đạt được nhiều điều, trong khi đổ bộ toàn diện nhằm thay đổi chế độ là không khả thi.

Tất cả những điều này không có nghĩa là leo thang không thể xảy ra. Điều đó có nghĩa là trước khi leo thang, lãnh đạo Mỹ và Israel phải giải bài toán tương tự như khi bắt đầu cuộc chiến hiện nay trong bối cảnh đã biết về sức chống chịu của Iran, năng lực quân sự của nước này và phản ứng của quốc tế.

Nếu hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz được nối lại rồi lại bị gián đoạn bởi hành động của Mỹ hoặc Israel, họ sẽ bị nhìn nhận là bên gây ra cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu.

Kịch bản 3: Va chạm cường độ thấp khi Iran kiểm soát Hormuz

Theo chuyên gia Poletaev, đây là kịch bản có khả năng xảy ra cao nhất. Thực tế, kịch bản này dường như đã bắt đầu: Iran cáo buộc Israel vi phạm lệnh ngừng bắn khi tấn công Hezbollah ở Liban.

Tàu hàng chờ ở ngoài khơi Oman để di chuyển qua eo biển Hormuz, sau khi Mỹ-Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần, ngày 8/4/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Nếu hoạt động qua eo biển Hormuz tiếp tục tương đối thông suốt, mô hình căng thẳng kéo dài và các cuộc đáp trả lẻ tẻ có thể trở thành trạng thái bình thường mới. Israel tiến hành các cuộc tấn công (hoặc Iran cho rằng mình bị tấn công); Iran đáp trả bằng cách tạm thời đóng eo biển này trong một hoặc hai ngày và có thể kèm theo một đòn trả đũa.

Sau vài tuần hoặc vài tháng, tình hình căng thẳng vẫn tiếp diễn, nhưng thế giới sẽ quen dần và không còn chú ý nhiều nữa. Khi đó, khu vực Trung Đông trở nên kém ổn định hơn, nhưng phần còn lại của thế giới phần lớn vẫn không chú ý quá mức, miễn là dầu mỏ và các nguồn tài nguyên khác vẫn tiếp tục chảy ra khỏi vịnh Ba Tư.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc