Hydrogen – triển vọng trụ cột mới của nền kinh tế năng lượng

Gỉai pháp chiến lược của quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy tăng trưởng xanh ngày càng cấp thiết, hydrogen xanh được xem là một trong những giải pháp chiến lược của quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu.

Chủ tịch VCEA, Tổng Biên tập Tạp chí Năng lượng sạch Việt Nam TS. Mai Duy Thiện nhấn mạnh, hydrogen không chỉ mở ra triển vọng thay thế nhiên liệu hóa thạch, giảm phát thải trong các ngành công nghiệp nặng, giao thông vận tải, sản xuất điện, hóa chất…, mà còn tạo động lực hình thành các chuỗi giá trị công nghiệp mới, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 165/QĐ-TTg ngày 7/2/2024 đặt mục tiêu xây dựng hệ sinh thái đồng bộ, từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển đến phân phối và sử dụng hydrogen, từng bước đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hydrogen khu vực và thế giới. Tuy nhiên, bên cạnh tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo, Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như chi phí sản xuất cao, hạn chế về hạ tầng, nguồn nhân lực và yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển ngành hydrogen.

Toàn cảnh Diễn đàn “Năng lượng hydrogen và tương lai công nghiệp không phát thải”. Ảnh: Petrovietnam

Theo đại diện Vụ Dầu khí và Than, Bộ Công Thương Nguyễn Ngọc Hiếu, hydrogen không chỉ là một nguồn năng lượng mới mà còn là "mắt xích" quan trọng trong quá trình chuyển dịch sang nền kinh tế carbon thấp. Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen đặt mục tiêu từng bước xây dựng hệ sinh thái hydrogen hiện đại dựa trên nền tảng năng lượng tái tạo. Đến năm 2030, Việt Nam hướng tới sản xuất từ 100.000 - 500.000 tấn hydrogen/năm, đồng thời áp dụng các công nghệ tiên tiến trong sản xuất hydrogen xanh và công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon. Xa hơn, đến năm 2050, công suất sản xuất dự kiến đạt 10 - 20 triệu tấn/năm, đưa hydrogen trở thành một trong những nguồn năng lượng quan trọng, đáp ứng khoảng 10% nhu cầu năng lượng của nền kinh tế.

Để đạt được mục tiêu này, Việt Nam cần phát triển đồng bộ hạ tầng lưu trữ, vận chuyển và phân phối hydrogen. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế ưu đãi đầu tư, đào tạo nguồn nhân lực, thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và mở rộng hợp tác quốc tế. Đây được xem là những điều kiện tiên quyết để hình thành một ngành công nghiệp hydrogen có khả năng cạnh tranh trong khu vực.

Giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, Phó Chủ tịch VCEA Phạm Hoàng Lương cho rằng, Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển hydrogen xanh nhờ tiềm năng lớn về điện gió và điện mặt trời. Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh mở ra dư địa đáng kể cho phát triển các dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn, góp phần bảo đảm nguồn điện phục vụ sản xuất hydrogen. Đặc biệt, khu vực Nam Trung Bộ cùng các vùng ven biển có điều kiện gió và bức xạ mặt trời thuận lợi, có thể trở thành những trung tâm sản xuất hydrogen xanh trong tương lai.

Tháo gỡ nút thắt về hạ tầng, công nghệ và cơ chế, chính sách

Định hướng phát triển đã được xác lập, song, trên thực tế ngành công nghiệp hydrogen của Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu. Theo theo đại diện Vụ Dầu khí và Than, sản lượng hydrogen của Việt Nam hiện nay đạt khoảng 500 nghìn tấn/năm, chủ yếu là hydrogen xám và hydrogen nâu được sản xuất từ khí tự nhiên và than để phục vụ các nhà máy lọc hóa dầu và sản xuất phân bón. Các dự án hydrogen xanh mới dừng ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư hoặc thử nghiệm, chưa hình thành sản xuất thương mại quy mô lớn.

PGS. Phạm Hoàng Lương cho rằng, thị trường hydrogen trong nước còn khá sơ khai khi nhu cầu chủ yếu tập trung ở lĩnh vực phân bón và lọc hóa dầu. Hạ tầng vận chuyển, lưu trữ và phân phối gần như chưa được hình thành, trong khi chi phí sản xuất hydrogen xanh vẫn cao hơn đáng kể so với hydrogen từ nhiên liệu hóa thạch. Vì vậy, trong giai đoạn đầu, các cơ chế hỗ trợ đầu tư, chính sách ưu đãi và sự đồng hành của Nhà nước sẽ đóng vai trò quyết định đối với quá trình phát triển ngành công nghiệp này.

Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam TS. Nguyễn Quốc Thập phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Petrovietnam

Bên cạnh hydrogen xanh, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam TS. Nguyễn Quốc Thập cho rằng, hydro tự nhiên (hydrogen trắng) cũng đang mở ra một hướng nghiên cứu đầy triển vọng. Đây là loại hydro tồn tại sẵn trong lòng đất, có thể khai thác trực tiếp với chi phí thấp và lượng phát thải carbon rất nhỏ. Trên thế giới, nhiều quốc gia đã phát hiện các mỏ hydro tự nhiên và bước đầu đưa vào khai thác, cho thấy loại tài nguyên này có tiềm năng trở thành một nguồn năng lượng mới trong tương lai.

Việt Nam có điều kiện địa chất thuận lợi để nghiên cứu hydro tự nhiên với hệ thống đứt gãy sâu, đá siêu mafic, các khu vực núi lửa cổ và nhiều bể trầm tích ven biển. Tuy nhiên, đến nay hoạt động nghiên cứu mới chỉ dừng ở mức khảo sát khoa học, chưa có chương trình điều tra cơ bản hay dự án thăm dò chuyên biệt. Nếu xác định được trữ lượng có giá trị thương mại, hydro tự nhiên không chỉ góp phần giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu mà còn có thể trở thành một ngành công nghiệp mới, tạo thêm sản phẩm xuất khẩu cho Việt Nam trong tương lai.

Các chuyên gia đều cho rằng, để hydrogen thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, Việt Nam cần sớm tháo gỡ những nút thắt về hạ tầng truyền tải điện, công nghệ điện phân, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế định giá và chính sách khuyến khích đầu tư. Đồng thời, cần đẩy mạnh hợp tác quốc tế, nghiên cứu khoa học và triển khai các dự án thí điểm để từng bước hình thành thị trường hydrogen trong nước.

Với lợi thế về năng lượng tái tạo, nền tảng của ngành dầu khí và định hướng phát triển đã được xác lập, Việt Nam đang có cơ hội tham gia sâu vào chuỗi giá trị hydrogen toàn cầu. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng ngành công nghiệp hydrogen phát thải thấp, cần sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, các cơ sở nghiên cứu và tổ chức khoa học trong việc hoàn thiện thể chế, phát triển công nghệ và huy động tốt nguồn lực đầu tư để tận dụng cơ hội hình thành ngành công nghiệp năng lượng mới, bổ sung nguồn năng lượng sạch cho tương lai.

Hoàng Yến