Hoàn thiện chính sách, mở đường cho ngành công nghiệp hydrogen

Quang cảnh Diễn đàn “Năng lượng Hydrogen và tương lai công nghiệp không phát thải”. Ảnh: T.THIỆN

Tại Diễn đàn “Năng lượng Hydrogen và tương lai công nghiệp không phát thải” do Tạp chí Năng lượng sạch Việt Nam phối hợp với một số đơn vị tổ chức ngày 29/7, các chuyên gia nhận định Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển ngành công nghiệp hydrogen nhờ tiềm năng năng lượng tái tạo dồi dào và định hướng phát triển đã được xác lập trong Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo đại diện Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương), Quyết định số 165/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã tạo nền tảng quan trọng để hình thành hệ sinh thái hydrogen tại Việt Nam. Chiến lược định hướng phát triển đồng bộ chuỗi giá trị hydrogen từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển, phân phối đến sử dụng trên cơ sở khai thác hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy tăng trưởng xanh và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Mục tiêu đến năm 2030 là sản lượng hydrogen xanh và hydrogen từ các quá trình có thu giữ carbon đạt khoảng 100.000-500.000 tấn/năm; đến năm 2050 tăng lên 10 - 20 triệu tấn/năm, đồng thời từng bước hình thành thị trường hydrogen và phát triển xuất khẩu.

Nhìn nhận về vai trò của hydrogen xanh, TS. Mai Duy Thiện - Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA) cho biết, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh mẽ, cùng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển kinh tế xanh, hydrogen xanh được xem là giải pháp chiến lược của quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu. Không chỉ có khả năng thay thế nhiên liệu hóa thạch trong các lĩnh vực khó giảm phát thải như công nghiệp nặng, giao thông, sản xuất điện và hóa chất, hydrogen còn mở ra cơ hội hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tạo động lực tăng trưởng dài hạn.

Đánh giá về tiềm năng phát triển, PGS,TS. Phạm Hoàng Lương - Phó Chủ tịch VCEA cho rằng, Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế nhờ nguồn năng lượng tái tạo dồi dào. Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu phát triển mạnh điện mặt trời và điện gió, tạo dư địa lớn để phát triển hydrogen xanh. Đặc biệt, theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, tiềm năng điện gió ngoài khơi của Việt Nam có thể đạt tới khoảng 600 GW. Hydrogen xanh sẽ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong các lĩnh vực khó điện khí hóa như luyện thép, xi măng, hóa chất, giao thông vận tải đường dài và sản xuất điện.

Mặc dù có nhiều lợi thế, các chuyên gia cũng cho rằng ngành hydrogen của Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu. Hiện nay, cả nước sản xuất khoảng 500.000 tấn hydrogen mỗi năm nhưng chủ yếu là hydrogen xám và hydrogen nâu phục vụ sản xuất phân đạm và lọc hóa dầu. Việt Nam chưa có dự án hydrogen xanh quy mô thương mại; nhiều dự án được đề xuất tại Trà Vinh, Bến Tre, Bạc Liêu, Quảng Bình... vẫn đang trong quá trình chuẩn bị đầu tư.

Bên cạnh đó, hydrogen hiện cũng chưa được sử dụng rộng rãi trong nền kinh tế; ngoài các lĩnh vực truyền thống, chỉ khoảng 0,5% sản lượng được ứng dụng trong ngành thép, điện tử và chế biến thực phẩm. Việc vận chuyển chủ yếu bằng khí nén trong xe bồn hoặc bình áp lực, còn hoạt động xuất khẩu hydrogen vẫn chưa hình thành.

Theo PGS,TS. Phạm Hoàng Lương, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển ngành công nghiệp hydrogen, Việt Nam cần sớm tháo gỡ ba điểm nghẽn lớn.

Trước hết là hạ tầng truyền tải và kết nối, bởi phát triển hydrogen xanh đòi hỏi hệ thống lưới điện xanh đồng bộ cùng hạ tầng lưu trữ năng lượng quy mô lớn.

Thứ hai là năng lực công nghệ, trong đó cần từng bước làm chủ công nghệ điện phân, thiết bị sản xuất hydrogen và đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu.

Thứ ba là hoàn thiện khung pháp lý, bao gồm hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và cơ chế giá phù hợp đối với hydrogen phát thải thấp để tạo niềm tin cho nhà đầu tư và thúc đẩy thị trường phát triển.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Đặng Hải Anh - Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương) cho biết, sau thời gian triển khai Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen, nhận thức về lĩnh vực năng lượng mới này đã thay đổi đáng kể. Nhiều trường đại học, viện nghiên cứu và trung tâm khoa học đã từng bước nhận diện rõ các công nghệ phù hợp với điều kiện Việt Nam; các nhóm nghiên cứu trong nước cũng đã bắt đầu tiếp cận, đánh giá khả năng làm chủ nhiều công nghệ then chốt trong chuỗi giá trị hydrogen. Đáng chú ý, một số hướng nghiên cứu mới như công nghệ sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững thông qua kết hợp hydro với CO₂ đã được triển khai nghiên cứu, thí điểm tại Việt Nam.

Theo ông Đặng Hải Anh, bên cạnh công nghệ, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia không chỉ là công cụ quản lý mà còn là nền tảng khoa học - công nghệ giúp Việt Nam từng bước làm chủ chuỗi giá trị hydrogen từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển đến sử dụng, bảo đảm an toàn và phù hợp với thông lệ quốc tế.

“Bộ Công Thương đang phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng lộ trình phát triển hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn cho lĩnh vực hydrogen đến năm 2030, đồng thời nghiên cứu phát triển các dẫn xuất của hydrogen nhằm tận dụng hạ tầng năng lượng hiện có” - ông Đặng Hải Anh thông tin./.

TRẦN THIỆN