Điện Biên tiên phong thử nghiệm 6.000 chuyến bay UAV

Biên tiên phong triển khai cơ chế thử nghiệm sandbox phát triển kinh tế không gian tầm thấp

Thông tin tại họp báo thường kỳ tháng 7/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) ngày 31/7, ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số cho biết, tỉnh Điện Biên dự kiến triển khai khoảng 6.000 chuyến bay thử nghiệm phương tiện bay không người lái (UAV) nhằm kiểm chứng mô hình kinh tế không gian tầm thấp đầu tiên tại Việt Nam.

Đây là bước cụ thể hóa Đề án thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) phát triển kinh tế không gian tầm thấp của tỉnh Điện Biên. Địa phương cũng là nơi đầu tiên trên cả nước phê duyệt cơ chế sandbox theo quy định của Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo cùng Nghị định số 33/2025/NĐ-CP của Chính phủ.

Theo ông Nguyễn Văn Thuật, ý nghĩa của chương trình không chỉ nằm ở việc một địa phương triển khai thử nghiệm một mô hình mới, mà còn đánh dấu việc cơ chế sandbox lần đầu tiên được đưa vào thực tiễn đối với một lĩnh vực kinh tế hoàn toàn mới. “ Nếu thử nghiệm thành công, đây sẽ không chỉ là thành công của riêng Điện Biên mà còn là mô hình tham chiếu để hoàn thiện chính sách quốc gia, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế không gian tầm thấp của Việt Nam trong những năm tới”, ông Thuật nhấn mạnh.

Giải bài toán vùng sâu, vùng xa bằng công nghệ UAV

Lý giải việc lựa chọn Điện Biên thay vì các đô thị lớn để triển khai thí điểm, đại diện Vụ Kinh tế số và Xã hội số cho biết đây là quyết định dựa trên nhu cầu thực tiễn. Là tỉnh miền núi có địa hình chia cắt mạnh, chi phí logistics cao, nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa còn khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế và vận chuyển hàng hóa thiết yếu, Điện Biên được xem là môi trường phù hợp để kiểm chứng hiệu quả của các phương tiện bay tầm thấp.

Bên cạnh đó, địa phương có đường biên giới tiếp giáp Lào và Trung Quốc, diện tích rừng lớn, thường xuyên phát sinh nhu cầu giám sát tài nguyên, phòng cháy chữa cháy rừng, cứu hộ cứu nạn và ứng phó thiên tai. Đây đều là những lĩnh vực mà UAV có thể tạo ra hiệu quả vượt trội so với phương thức quản lý truyền thống.

Chương trình thử nghiệm sẽ kéo dài đến hết tháng 5/2027, tập trung vào ba nhóm ứng dụng trọng điểm gồm nông nghiệp thông minh, logistics tầm thấp và dịch vụ công, quản lý tài nguyên.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, UAV sẽ được sử dụng để gieo hạt, phun thuốc bảo vệ thực vật, giám sát mùa màng, vận chuyển vật tư và hỗ trợ thu hoạch tại các vùng trồng chè, cà phê, mắc ca và lúa. Ở lĩnh vực logistics, chương trình hướng tới vận chuyển thuốc, vật tư y tế, mẫu bệnh phẩm và hàng hóa thiết yếu đến các khu vực vùng sâu, vùng xa. Đối với quản lý nhà nước, UAV sẽ phục vụ lập bản đồ số, khảo sát địa hình, quản lý rừng, giám sát tài nguyên và cảnh báo sớm thiên tai.

Đề án đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ bay an toàn trên 99%, 100% chuyến bay được lập kế hoạch, giám sát và lưu vết trên kiến trúc dữ liệu thống nhất. Đồng thời, chương trình kỳ vọng kiểm chứng từ 3-5 mô hình ứng dụng điển hình, giúp giảm từ 20-30% thời gian hoặc chi phí so với phương thức truyền thống.

Hoàn thiện thể chế để hình thành ngành kinh tế mới

Một điểm đáng chú ý của sandbox Điện Biên là cơ chế miễn trừ có kiểm soát nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ trong nước thử nghiệm sản phẩm.

Theo ông Nguyễn Văn Thuật, doanh nghiệp có thể được miễn trừ hoặc áp dụng linh hoạt hai điều kiện bay tối thiểu, đồng thời cắt giảm khoảng 60 yêu cầu liên quan đến thử nghiệm, đánh giá, tần số vô tuyến điện, tính tương thích điện từ, chống can nhiễu và một số quy định về chứng minh lịch sử phù hợp.

Tuy nhiên, toàn bộ hoạt động thử nghiệm vẫn được giám sát chặt chẽ bởi Bộ Quốc phòng và các cơ quan chức năng nhằm bảo đảm tuyệt đối an ninh, quốc phòng và an toàn bay. Đại diện Vụ Kinh tế số và Xã hội số cho rằng kinh tế không gian tầm thấp là lĩnh vực mới nhưng có tiềm năng rất lớn.

Ông Nguyễn Văn Thuật nhận định, nếu chậm, chúng ta sẽ trở thành thị trường tiêu thụ công nghệ; còn nếu đi đúng hướng ngay từ bây giờ, Việt Nam sẽ có cơ hội hình thành một ngành kinh tế mới do chính doanh nghiệp Việt Nam làm chủ.

Theo ông, phát triển kinh tế không gian tầm thấp không chỉ là phát triển UAV hay công nghệ bay mà còn là quá trình đổi mới thể chế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp công nghệ Việt Nam và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Ông Nguyễn Văn Thuật nhận định, trong mô hình này, Bộ KH&CN giữ vai trò kiến tạo thể chế, xây dựng khung pháp lý và kết nối hệ sinh thái; UBND tỉnh Điện Biên trực tiếp tổ chức triển khai; doanh nghiệp đảm nhiệm nghiên cứu, phát triển công nghệ và vận hành thực tế. Dữ liệu thu thập từ quá trình thử nghiệm sẽ là cơ sở để các cơ quan quản lý xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế không gian tầm thấp trên phạm vi cả nước. “Mục tiêu cuối cùng không phải là tạo ra nhiều chuyến bay hơn, mà là hình thành một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh, bao gồm doanh nghiệp, công nghệ, dữ liệu, hạ tầng tần số, tiêu chuẩn, năng lực và thể chế”, ông Nguyễn Văn Thuật nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số (Ảnh: MST)

Thông tin thêm, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương cho biết Bộ đã thay đổi phương thức hỗ trợ địa phương theo hướng đồng hành trực tiếp. Thay vì chỉ hướng dẫn trên cơ sở các quy định pháp luật, Bộ đã giao Vụ Kinh tế số và Xã hội số phối hợp chặt chẽ với Sở KH&CN Điện Biên theo phương châm “cầm tay chỉ việc” để cùng xây dựng và hoàn thiện đề án.

Theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, Bộ KH&CN đã rất cố gắng thay đổi cách tiếp cận để hỗ trợ địa phương. Sau khi Điện Biên triển khai, hiện đã có gần 10 địa phương trên cả nước bày tỏ mong muốn áp dụng mô hình này.

Nguyệt Thương