Hướng đi mới trong giải quyết vấn đề di cư và tị nạn ở châu Phi

Các em nhỏ tại trại tị nạn ở ngoại ô Bunia, tỉnh Ituri, CHDC Congo, nơi đang là tâm dịch Ebola. Ảnh: THX/TTXVN phát

Chính phủ Ethiopia cho biết lộ trình mới hướng tới việc đưa người tị nạn vào các hệ thống giáo dục, y tế và thị trường lao động quốc gia, đồng thời bảo đảm các cộng đồng sở tại cũng được hưởng lợi từ các chương trình phát triển. Cách tiếp cận này đánh dấu sự chuyển dịch từ mô hình viện trợ nhân đạo truyền thống sang chiến lược phát triển dài hạn do chính phủ dẫn dắt.

Theo hãng thông tấn Ethiopia, hiện nước này là một trong những quốc gia tiếp nhận người tị nạn lớn nhất châu Phi với khoảng 1,1 triệu người, chủ yếu đến từ Sudan, Nam Sudan, Somalia và Eritrea. Trong nhiều năm, Ethiopia cũng như nhiều quốc gia khác trong khu vực đã phải phải đối mặt với bài toán nan giải về chi phí duy trì các trại tị nạn và áp lực lên hạ tầng công cộng. Trong bối cảnh đó, giới hoạch định chính sách Ethiopia cho rằng việc duy trì người tị nạn trong tình trạng phụ thuộc viện trợ không còn là giải pháp bền vững. Thay vào đó, cần tạo điều kiện cho họ học tập, làm việc và tham gia vào nền kinh tế để từ đó giúp giảm chi phí hỗ trợ dài hạn, đồng thời đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Sáng kiến của Ethiopia nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ Liên hợp quốc (LHQ). Phát biểu tại lễ công bố lộ trình, người đứng đầu Cao ủy LHQ về người tị nạn (UNHCR), ông Barham Salih, đánh giá việc triển khai Lộ trình Hòa nhập Kinh tế - Xã hội cho người tị nạn là dấu mốc quan trọng trong nỗ lực cải thiện sinh kế và tăng cường khả năng tự chủ của người tị nạn. Đánh giá của UNHCR phản ánh sự thay đổi rõ ràng trong tư duy của cộng đồng quốc tế về vấn đề người tị nạn. Theo quan điểm được cơ quan này nhiều lần nhấn mạnh, thành công không nên chỉ được đo bằng lượng viện trợ cung cấp mà bằng cả khả năng giúp người tị nạn xây dựng lại cuộc sống và hướng đến tự chủ kinh tế.

Quan điểm này không phải mới tại châu Phi. Tại Ai Cập, mô hình tương tự đã được áp dụng trong nhiều năm qua. Số liệu do Chính phủ Ai Cập công bố cho thấy nước này đang tiếp nhận khoảng 10 triệu người di cư, người tị nạn và người xin tị nạn đến từ hơn 60 quốc gia, trong đó đông nhất là người Sudan, Syria, Nam Sudan, Eritrea và Yemen. Khác với nhiều quốc gia khác, Ai Cập hầu như không xây dựng các trại tị nạn quy mô lớn. Người tị nạn sống xen kẽ trong các khu dân cư tại Cairo, Alexandria, thành phố "Mùng 6 tháng 10" (6th of October City) và nhiều đô thị khác. Con em họ được tiếp cận hệ thống trường công, trong khi các gia đình có thể sử dụng các dịch vụ y tế và tham gia các hoạt động kinh tế tương tự người dân sở tại.

Theo các chuyên gia phát triển, mô hình này mang lại nhiều lợi ích. Thay vì phải duy trì các khu trại tách biệt với chi phí vận hành cao, chính quyền có thể tận dụng hệ thống dịch vụ hiện có. Người tị nạn cũng có cơ hội tạo thu nhập, đóng góp cho kinh tế địa phương và giảm phụ thuộc vào viện trợ quốc tế. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng có không ít thách thức. Việc hàng triệu người nước ngoài sử dụng chung hạ tầng giáo dục, y tế, giao thông và nhà ở có thể làm gia tăng áp lực lên ngân sách nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh nhiều nền kinh tế châu Phi đang đối mặt với khó khăn tài chính.

Dù vậy, nhiều tổ chức quốc tế cho rằng các sáng kiến như Lộ trình Makatet của Ethiopia hay mô hình hòa nhập của Ai Cập có thể là hướng đi phù hợp hơn trong bối cảnh số người phải di dời trên toàn cầu đã lên tới hàng trăm triệu người.

Hoàng Nhương (TTXVN)