Hungary: Cuộc bầu cử định đoạt tương lai

Ngày 7/4 đã diễn ra một sự kiện đặc biệt ngay trước thềm cuộc bầu cử Quốc hội ở Hungary: Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đến Budapest và tham dự ngày hội kỷ niệm quan hệ Mỹ - Hungary, thu hút hàng ngàn người dân Hungary, đặc biệt là những người ủng hộ đảng FIDESZ. Ông JD Vance đã phát biểu và truyền phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump trực tiếp qua điện thoại đến người dân Hungary bày tỏ sự ủng hộ tuyệt đối dành cho ông Orbán.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance bắt tay Thủ tướng Hungary Viktor Orbán tại sự kiện "Ngày Hữu nghị Hungary - Mỹ", lần đầu tiên được tổ chức tại Budapest, hôm 7/4. Ảnh: Jonathan Ernst/Pool/Reuters

Dư luận đặt câu hỏi tại sao Hungary lại quan trọng đối với Mỹ đến vậy? Ivan Krastev, nhà khoa học chính trị người Bulgaria, người quen biết ông Orbán từ những năm 1990, cho biết trong suốt 16 năm cầm quyền, ông Orbán đã biến Hungary thành “trung tâm trí thức, thể chế và tài chính” của cánh hữu châu Âu, Krastev nói. Chính quyền ông Trump coi ông Orbán và cơ sở hạ tầng tư tưởng mà ông đã xây dựng là trọng tâm trong nỗ lực thúc đẩy một châu Âu “đồng nhất” hơn - tức là chống lại chủ nghĩa thức tỉnh, chống lại chủ nghĩa môi trường và chống người nhập cư. Là nhà lãnh đạo phục vụ lâu nhất trong EU, ông Orbán đã biến Hungary thành một mô hình mà ông gọi là "nền dân chủ phi tự do", tự xem mình là người bảo vệ các giá trị gia đình Thiên Chúa giáo truyền thống của châu Âu chống lại sự xâm lấn của chủ nghĩa tự do phương Tây và chủ nghĩa đa văn hóa.

Cuộc bầu cử hôm 12/4 sẽ kiểm chứng niềm tin đó. Đối với người dân Hungary, cuộc bầu cử có thể mang đến cơ hội để quyết định tương lai của mình: có hay không có ông Orbán. Nhưng, tác động của cuộc bầu cử có thể lan rộng hơn nhiều. “Nếu ông Orbán thua cuộc, điều này sẽ có tác động tâm lý vô cùng lớn”, ông Krastev nói. 4 nhiệm kỳ liên tiếp của ông đã giúp đất nước Hungary ổn định trong một khu vực nhiều biến động. Nhưng, cũng chính vì vậy mà ông đã trở thành “cái gai” khó chịu thường xuyên trong EU, đấu tranh với Brussels về các chính sách bao gồm tư pháp, di cư, quyền LGBTQ+ và gần đây nhất là viện trợ cho Ukraine, cùng các lệnh trừng phạt chống lại Nga, mà ông đã liên tục ngăn chặn (bao gồm cả khoản vay 90 tỷ euro mới nhất).

Năm nay, ông Orbán đã tiến hành một chiến dịch dân túy kinh điển. Ông tìm cách định hình cuộc bầu cử như một sự lựa chọn giữa chiến tranh hay hòa bình, nói với cử tri rằng họ có thể bảo vệ Hungary như “một hòn đảo an ninh và yên bình” bằng cách bầu ông, hoặc kéo đất nước vào hỗn loạn và chiến tranh bằng cách chọn Magyar, người mà ông miêu tả là “tay sai” của Brussels và Kiev.

Các cuộc thăm dò cho thấy cử tri quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề trong nước như y tế và kinh tế, vốn đã trì trệ trong 3 năm qua. Giá thực phẩm đã tăng lên gần mức trung bình của EU trong khi tiền lương ở Hungary thấp thứ ba trong khối.

Ông Magyar, một cựu nhà ngoại giao được đào tạo luật sư, trước đây là một người theo đảng FIDESZ và là thành viên trung thành trong nhóm thân cận của ông Orbán, nổi lên 2 năm trước sau khi vợ cũ của ông, bà Judit Varga, từ chức Bộ trưởng Tư pháp của ông Orbán sau một vụ bê bối tư pháp. Ông Magyar đã rời khỏi đảng FIDESZ và thành lập đảng TISZA (Tôn trọng và Tự do). Đảng này đã giành được 30% số phiếu trong cuộc bầu cử châu Âu tháng 6/2024 tại Hungary, đứng thứ hai sau Fidesz.

Ông Magyar cam kết đưa Hungary trở lại định hướng thân EU, chấm dứt sự phụ thuộc vào năng lượng của Nga, khôi phục truyền thông và tư pháp công độc lập, thúc đẩy nền kinh tế, ngăn chặn nạn tham nhũng tràn lan thời Orbán, minh bạch hóa đấu thầu công và giải phóng các quỹ EU bị đóng băng.

Nhìn chung, các nhà quan sát nhận thấy 3 kết quả có thể xảy ra: ông Magyar giành đa số, được ông Orbán chấp nhận; ông Magyar giành đa số nhưng không được ông Orbán chấp nhận; hoặc ông Orbán giành đa số. Tất cả đều sẽ đi kèm với những hậu quả. Nếu ông Orban chiến thắng, gần như chắc chắn là ông sẽ tăng cường lập trường, tiếp tục bất đồng với EU. Nhưng, nếu ông Orbán thua, đặc biệt là với tỷ lệ sít sao, ông có thể phản đối kết quả. Điều đó sẽ đặt EU vào một vị thế chưa từng có và, bất chấp sự phản đối có thể xảy ra từ các đồng minh của ông Orbán, cuối cùng có thể dẫn đến việc đình chỉ quyền bỏ phiếu của Budapest.

Một chiến thắng của ông Magyar được ông Orbán thừa nhận chắc chắn sẽ xoa dịu quan hệ EU - Hungary, mặc dù nhà lãnh đạo phe đối lập khó có thể được coi là một người tiến bộ và chính sách của Hungary về các vấn đề nóng như nhập cư khó có thể thay đổi nhiều. Hơn nữa, trong nước, trừ khi TISZA giành được đa số tuyệt đối (133 ghế), thì không rõ chính phủ do Tisza lãnh đạo sẽ có thể làm được bao nhiêu: ông Orbán đã đảm bảo rằng nhiều luật cần đa số tuyệt đối để được sửa đổi và đã bổ nhiệm những người trung thành vào tất cả các thể chế nhà nước quan trọng.

Kết quả thăm dò trung bình cho thấy, đảng đối lập đạt 50% tổng số phiếu bầu toàn quốc và FIDESZ đạt 39%. Tuy nhiên, có tới 25% số người được hỏi vẫn chưa quyết định và các chuyên gia cảnh báo rằng các cuộc thăm dò dư luận toàn quốc không phản ánh được sự phức tạp của các khu vực bầu cử ở Hungary. Các cuộc thăm dò cho thấy FIDESZ được ưa chuộng hơn trong số cử tri lớn tuổi, dẫn trước TISZA với tỷ lệ 50% so với 20% trong một số cuộc thăm dò, trong khi TISZA lại vượt trội hơn hẳn trong số cử tri dưới 40 tuổi và cử tri thành thị. Các nhà thăm dò cho rằng, tỷ lệ cử tri đi bầu có thể đạt mức kỷ lục hơn 80%.

An Châu (Tổng hợp)