Hơn 30 năm xếp hạng quốc gia, di tích nghìn năm vẫn hoang phế

Di tích Champa “độc bản”

Năm 1994, Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng tháp đôi Liễu Cốc (phường Kim Trà, TP. Huế) là di tích cấp quốc gia. Tháp đôi được đánh giá là công trình kiến trúc “độc nhất vô nhị”, mang nhiều giá trị về lịch sử, khoa học, tôn giáo và nghệ thuật của văn hóa Champa.

Toàn cảnh di tích cấp quốc gia nhìn từ trên cao

Cỏ dại phủ kín khu vực di tích tháp đôi Liễu Cốc, nhiều vị trí cao ngang bụng người.

Tuy nhiên, suốt hơn 30 năm qua, di tích này gần như chưa được bảo tồn tương xứng. Dù đã có một số đợt thăm dò, khai quật khảo cổ nhằm làm cơ sở trùng tu, phát huy giá trị, nhưng thực trạng xuống cấp vẫn chưa được cải thiện đáng kể.

Theo cơ quan chuyên môn, qua hai đợt thăm dò, khai quật vào các năm 2024 và 2025 do Bảo tàng Lịch sử quốc gia phối hợp Sở Văn hóa và Thể thao TP. Huế thực hiện, tháp đôi Liễu Cốc được xác định là di tích Champa duy nhất, “độc bản” hiện được biết đến có hai tháp thờ chính (tháp Bắc và tháp Nam).

Tháp đôi Liễu Cốc được thăm dò, khảo cổ năm 2025.

Công bố các hiện vật tại điểm khảo cổ tháp đôi Liễu Cốc.

Các nghiên cứu cũng cho thấy hai tháp không được xây dựng cùng thời điểm, mà có độ chênh khoảng 10 - 20 năm. Trong đó, tháp Bắc có niên đại cuối thế kỷ IX, còn tháp Nam được xây dựng muộn hơn, vào khoảng cuối thế kỷ IX - đầu thế kỷ X.

Từ sau năm 1306 - khi vùng đất Thuận Hóa thuộc về Đại Việt - di tích dần rơi vào quên lãng. Nhiều cấu kiện kiến trúc rơi rụng, vùi lấp trong lòng đất. Mặc dù vậy, trong một thời gian dài, nơi đây vẫn là điểm tín ngưỡng dân gian của cộng đồng dân cư địa phương. Người dân đến dâng hương, lập miếu thờ Dương Phi (bà Chúa Tháp) phía trước tháp Nam. Tuy nhiên, từ sau năm 1945, di tích bắt đầu rơi vào tình trạng hoang phế và bị xâm hại, đào bới.

Phần thân tháp xuống cấp sau thời gian dài không được tu bổ, bảo vệ.

Hố khai quật khảo cổ bị cây cỏ xâm lấn, thiếu biện pháp bảo vệ sau nghiên cứu.

Ghi nhận thực tế cho thấy khu vực di tích hiện không được chăm sóc, cỏ dại mọc dày, cao ngang bụng người. Các hố khai quật và thân tháp đều bị cây cỏ phủ kín, có dấu hiệu bị xói mòn do mưa lũ. Nhiều viên gạch cổ sau khai quật được tập kết tạm thời, không có mái che, tiềm ẩn nguy cơ hư hại.

Trước khi được khảo cổ, di tích đã xuống cấp nghiêm trọng do thời gian, thời tiết và chiến tranh. Đặc biệt, tháp Bắc gần như sụp đổ hoàn toàn, chỉ còn lại một phần tường nhô lên, phần móng bị vùi lấp. Các chuyên gia từng khuyến cáo cần xây dựng mái che bảo vệ khẩn cấp, nhưng đến nay di tích vẫn phơi nắng, dầm mưa.

Thiếu kinh phí, bảo tồn dang dở

Ông Phan Thanh Hải - Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP. Huế - cho biết các đơn vị chức năng đang xây dựng kế hoạch thăm dò, khai quật giai đoạn 3 để có đầy đủ cơ sở lập phương án bảo tồn, trùng tu. Theo ông Hải, tiến độ khảo cổ kéo dài chủ yếu do thiếu kinh phí. Nguồn vốn được cấp nhỏ giọt, mỗi đợt chỉ vài trăm triệu đồng, khiến việc thăm dò, khảo cổ chưa thể triển khai đồng bộ, dứt điểm.

Hàng nghìn viên gạch cổ được tập kết tạm bên ngoài, chưa có mái che.

Khu vực tháp Bắc gần như sụp đổ, chỉ còn lại một phần tường nhô lên bị cây dại che lấp.

Tại hội nghị công bố kết quả khai quật giai đoạn 2 diễn ra vào tháng 7/2025, các chuyên gia đề nghị mở rộng diện tích khảo cổ nhằm xác định đầy đủ mặt bằng tổng thể và niên đại di tích. Giới chuyên môn đồng thời kiến nghị sớm xây dựng mái nhà bao che bảo vệ hai tháp chính, gia cố kết cấu gạch, giải phóng lớp đất đá phủ lấp để cải thiện cảnh quan.

Miếu thờ Dương Phi nằm trước tháp Nam, dấu tích tín ngưỡng dân gian còn duy trì khá nguyên vẹn.

Di tích phơi nắng, dầm mưa trong khi kiến nghị làm mái che bảo vệ chưa được triển khai.

Ngoài ra, địa phương cần hoàn thiện hồ sơ khoa học đúng với giá trị di tích, kết hợp bảo tồn miếu Dương Phi như một yếu tố không gian văn hóa, đồng thời nghiên cứu xây dựng khu trưng bày, bảo tàng tại chỗ để lưu giữ các hiện vật Champa phát hiện tại khu vực.

Trước thực trạng di tích bị bỏ hoang, trao đổi với PV, ông Hồ Lê Hoàng Thịnh - Chủ tịch UBND phường Kim Trà - cho biết sẽ tổ chức dọn dẹp, phát quang khu vực tháp đôi thông qua chương trình ngày Chủ nhật xanh trong thời gian tới, đồng thời lồng ghép chỉnh trang di tích với dự án thoát nước, khắc phục hậu quả lũ lụt do cơ quan chức năng thành phố triển khai.

Ngọc Văn