Hoàn thiện thể chế đặc thù để Thủ đô phát triển xứng tầm

Trao quyền mạnh hơn, mở không gian phát triển

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi)

Thực tiễn cho thấy, nhiều cơ chế, chính sách đặc thù của Luật Thủ đô hiện hành đã dần được áp dụng rộng rãi trong các luật chuyên ngành và nghị quyết của nhiều địa phương, khiến lợi thế riêng của Thủ đô không còn rõ nét.

Trong khi đó, Hà Nội vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, ngập úng cục bộ, những bất cập trong quy hoạch, sử dụng đất đai và hạn chế trong huy động nguồn lực đầu tư. Những “điểm nghẽn” này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng sống mà còn cản trở vai trò đầu tàu phát triển của Thủ đô.

Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, khoa học – công nghệ phát triển mạnh mẽ, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng theo tư duy mới: Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà còn phải được trao vai trò “thiết kế chính sách”. Đây là bước chuyển quan trọng, nhằm tạo không gian thể chế linh hoạt, chủ động thích ứng với những yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.

Một trong những điểm nhấn của dự thảo Luật là định hướng phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho chính quyền Thành phố Hà Nội, gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Theo đó, chính quyền Thủ đô được chủ động hơn trong tổ chức bộ máy, quản lý ngân sách, quy hoạch phát triển, quản lý tài nguyên, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và triển khai các chính sách trên nhiều lĩnh vực.

Cách tiếp cận này nhằm tháo gỡ những rào cản thể chế, đồng thời tạo điều kiện để Hà Nội phát huy vai trò tiên phong trong thử nghiệm các mô hình phát triển mới, từ đó lan tỏa tới vùng và cả nước. Dự thảo Luật hướng tới xây dựng một thể chế “vừa vượt trội, vừa có trọng tâm, trọng điểm”, bảo đảm tính khả thi, ổn định lâu dài và phù hợp với nguồn lực quốc gia.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu bày tỏ sự nhất trí cao với định hướng phân quyền cho Hà Nội nhằm phát huy tính chủ động trong thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách. Đồng thời, ông nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định để bảo đảm tính minh bạch, khả thi, nhất là trong phân định thẩm quyền, kiểm soát quyền lực và thiết kế cơ chế giám sát, giải trình.

Đặt văn hóa làm nền tảng phát triển bền vững

Một điểm nổi bật của dự thảo Luật là dành riêng một chương quy định về phát triển văn hóa – xã hội, khẳng định vai trò của văn hóa như nền tảng và động lực nội sinh của Thủ đô. Theo đó, Hội đồng nhân dân Thành phố được trao quyền ban hành các chính sách nhằm huy động nguồn lực xã hội hóa cho bảo tồn, phát triển văn hóa, thể thao, du lịch; hỗ trợ bảo vệ các công trình kiến trúc có giá trị; phát triển các thiết chế văn hóa và công nghiệp văn hóa.

Toàn cảnh phiên họp

Dự thảo Luật cũng đề cập cơ chế tôn vinh cá nhân có đóng góp xuất sắc thông qua các danh hiệu như “Công dân danh dự”, “Công dân ưu tú Thủ đô”, qua đó khẳng định vai trò của con người trong tiến trình phát triển. Đồng thời, các chính sách ưu đãi, hỗ trợ đối với nghệ sĩ, nghệ nhân, người thực hành di sản văn hóa phi vật thể, vận động viên, huấn luyện viên được chú trọng, tạo điều kiện để các giá trị văn hóa được gìn giữ và lan tỏa.

Việc đặt văn hóa vào trung tâm phát triển không chỉ nhằm bảo tồn bản sắc “Thăng Long – Hà Nội ngàn năm văn hiến”, mà còn hướng tới xây dựng Thủ đô “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Hạnh phúc”, nơi văn hóa trở thành sức mạnh mềm, góp phần nâng cao chất lượng sống và tăng sức hấp dẫn trong hội nhập quốc tế.

Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) thể hiện rõ quyết tâm đổi mới tư duy lập pháp, tạo dựng một thể chế phát triển đặc thù, vượt trội cho Hà Nội. Khi được trao quyền mạnh mẽ hơn, đồng thời đặt trong khuôn khổ kiểm soát chặt chẽ, Thủ đô có cơ hội phát huy vai trò trung tâm, động lực và lan tỏa. Đặc biệt, việc đặt văn hóa làm nền tảng sẽ giúp Hà Nội phát triển không chỉ về kinh tế, hạ tầng mà còn giữ vững chiều sâu bản sắc, trở thành đô thị hiện đại, giàu giá trị nhân văn, xứng đáng với vị thế trái tim của cả nước.

THU SÂM; ảnh: TRẦN HUẤN