Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin

Các đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ 16. Ảnh: Đắc Trường

Tham gia góp ý dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), ĐBQH Lê Đào An Xuân (Đắk Lắk) bày tỏ sự thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi luật; kiến nghị cần bổ sung cơ chế cung cấp thông tin thông qua người có uy tín, trưởng thôn, buôn và tăng cường truyền thông trực tiếp, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi còn tồn tại rào cản về ngôn ngữ và trình độ dân trí.

Đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong việc phổ biến thông tin bằng cả tiếng Việt và tiếng dân tộc, thông qua nhiều kênh như phát thanh, niêm yết tại cơ sở.

ĐBQH Lê Đào An Xuân (Đắk Lắk) phát biểu. Ảnh: Đắc Trường

Liên quan phạm vi thông tin được tiếp cận, đại biểu đề nghị làm rõ các khái niệm còn chung chung như “bí mật công tác”, “thông tin nội bộ”, tránh bị lạm dụng để từ chối cung cấp thông tin; đồng thời bổ sung cơ chế kiểm soát, bảo đảm nguyên tắc mọi thông tin không thuộc danh mục cấm đều phải được tiếp cận.

Về công khai thông tin, đại biểu kiến nghị tăng cường chế tài, trách nhiệm giải trình, cũng như cơ chế giám sát, đánh giá mức độ minh bạch của các cơ quan nhà nước, khắc phục tình trạng công khai hình thức, chậm cập nhật.

ĐBQH Dương Mạc Kiên (Cao Bằng) cho rằng, việc sửa đổi luật nhằm tiếp tục thể chế hóa quyền tiếp cận thông tin của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền và nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước. Dự thảo lần này đã có nhiều điểm mới tích cực như mở rộng phạm vi công khai, đẩy mạnh cung cấp thông tin trên môi trường số, quan tâm hơn đến các nhóm yếu thế.

ĐBQH Dương Mạc Kiên (Cao Bằng) phát biểu. Ảnh: Đắc Trường

Theo đại biểu, cần quán triệt nguyên tắc xây dựng luật theo hướng khái quát, ổn định lâu dài. Những nội dung mang tính kỹ thuật, chi tiết nên giao Chính phủ quy định để bảo đảm tính linh hoạt. Theo đó, các quy định về trách nhiệm cung cấp thông tin hiện còn quá cụ thể, cần được thu gọn, chỉ tập trung xác định rõ chủ thể và nguyên tắc thực hiện. Đối với danh mục thông tin phải công khai, nên chuyển từ cách liệt kê chi tiết sang quy định theo nhóm để tránh phải sửa đổi thường xuyên.

Liên quan đến các quy định hạn chế quyền tiếp cận thông tin, nhiều đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí, tránh sử dụng các khái niệm định tính như “ảnh hưởng xấu”, “gây nguy hại” dễ dẫn đến tùy nghi áp dụng trong thực tế.

ĐBQH Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) phát biểu. Ảnh: Đắc Trường

Từ thực tiễn địa phương, ĐBQH Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) cho rằng, việc triển khai cung cấp thông tin trên môi trường số tại vùng sâu, vùng xa còn gặp nhiều khó khăn do hạ tầng hạn chế. Vì vậy, cần có cơ chế cụ thể để bảo đảm người dân thực sự tiếp cận được thông tin, đồng thời cho phép linh hoạt giữa các hình thức cung cấp trực tuyến và trực tiếp, bổ sung yêu cầu về tính “kịp thời” của thông tin.

Các đại biểu cũng thống nhất cao về sự cần thiết sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý sau gần một thập kỷ thi hành. Trong đó, việc phân cấp cho địa phương trong thành lập và quản lý chi nhánh trung tâm trợ giúp pháp lý được đánh giá là bước đi phù hợp, giúp tăng tính chủ động và đưa dịch vụ pháp lý đến gần người dân hơn, nhất là tại các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Đắc Trường

Bên cạnh đó, một số ý kiến cho rằng nếu không có cơ chế phân bổ nguồn lực hợp lý, nguy cơ “chính sách có nhưng khó thực thi” là hiện hữu. Do đó, cần thiết kế định mức kinh phí phù hợp với đặc thù địa bàn, đồng thời bảo đảm điều kiện hoạt động cho đội ngũ trợ giúp viên và luật sư tại cơ sở.

Các đại biểu cũng đánh giá cao việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong trợ giúp pháp lý; tuy nhiên cần triển khai theo lộ trình phù hợp, bảo đảm “số hóa đi đôi với hỗ trợ trực tiếp”, tránh tạo ra khoảng trống tiếp cận đối với người dân ở vùng khó khăn.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Đắc Trường

Các ý kiến thống nhất rằng, việc sửa đổi luật lần này cần hướng tới xây dựng một hệ thống pháp luật tinh gọn, rõ ràng, dễ thực hiện, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị và bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

Nhật Trường