Đẩy mạnh chuyển đổi số trong đăng ký và quản lý hộ tịch

Trình bày Tờ trình dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo luật quy định các vấn đề cơ bản về hộ tịch và đăng ký hộ tịch, bao gồm quyền và nghĩa vụ, nguyên tắc, thẩm quyền, phương thức thực hiện cơ sở dữ liệu hộ tịch và quản lý Nhà nước về hộ tịch.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) gồm 4 chương và 30 điều, giảm 3 chương và 47 điều so với Luật Hộ tịch năm 2014. Những điểm sửa đổi, bổ sung chủ yếu bao gồm thẩm quyền đăng ký hộ tịch; theo dự thảo, UBND cấp xã sẽ thực hiện đăng ký hộ tịch mà không phụ thuộc vào nơi cư trú hay địa giới hành chính. Cơ quan này cũng sẽ có thẩm quyền đăng ký giám sát việc giám hộ và chấm dứt giám hộ.

Về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch, dự thảo bổ sung quyền và nghĩa vụ đăng ký hộ tịch của người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch, đồng thời bảo đảm quyền đăng ký khai sinh của tất cả trẻ em sinh ra tại Việt Nam hoặc đang sinh sống ổn định tại đây.

Về giải quyết yêu cầu đăng ký hộ tịch, dự thảo chỉ quy định về thẩm quyền, đối tượng và phạm vi thủ tục đăng ký hộ tịch. Chính phủ sẽ quy định chi tiết về hồ sơ, thủ tục và thời gian thực hiện. Cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu và chỉ yêu cầu công dân cung cấp giấy tờ khi không tra cứu được thông tin.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cũng cho biết, dự thảo luật quy định cơ sở dữ liệu hộ tịch sẽ được xây dựng thành cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, được bảo vệ an toàn thông tin, có khả năng kết nối và chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Tư pháp Phan Chí Hiếu cơ bản tán thành với các nội dung trong dự thảo luật, đồng thời đề nghị phân quyền toàn bộ thẩm quyền đăng ký hộ tịch cho UBND cấp xã, giảm thủ tục hành chính, đảm bảo tinh gọn, thống nhất. Ông cũng nhấn mạnh việc đẩy mạnh đăng ký hộ tịch trực tuyến, sử dụng dữ liệu điện tử thay thế giấy tờ và bảo đảm quyền lựa chọn của công dân.

Về đăng ký khai sinh, khai tử chủ động, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Tư pháp cho biết, đây là một quy định mới và Chính phủ sẽ phải xây dựng lộ trình cụ thể để triển khai trên toàn quốc. Ủy ban Pháp luật Tư pháp cũng đồng tình với quy định về giám sát giám hộ, nhưng đề nghị sửa đổi Bộ luật Dân sự để phù hợp với quy định mới.

Ủy ban Pháp luật Tư pháp đề nghị bổ sung quy định về xử lý mâu thuẫn thông tin trong cơ sở dữ liệu và đảm bảo an toàn thông tin mạng, đồng thời yêu cầu Chính phủ tiếp tục quan tâm đầu tư đủ nguồn lực để triển khai cơ sở hạ tầng công nghệ, bảo đảm tính khả thi của luật.

Cũng trong sáng 9/4, Quốc hội nghe Tờ trình và báo cáo thẩm tra về dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng. Phạm vi điều chỉnh dự thảo luật tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến đơn vị hành chính cấp huyện/địa bàn cấp huyện phù hợp với việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và quy định về phân quyền trong quản lý Nhà nước về công chứng; quy định về cơ sở dữ liệu công chứng; việc sử dụng dữ liệu thay thế văn bản giấy trong hồ sơ yêu cầu công chứng và một số quy định khác nhằm đơn giản hóa thủ tục công chứng.

Thảo luận tại tổ về dự án Luật Công chứng (sửa đổi), đại biểu Vũ Văn Tiến, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng cho rằng, tại khoản 2, Điều 45 quy định việc công chứng là có thời hạn, thông thường là hai ngày làm việc; nếu giao dịch có nội dung phức tạp thì không quá 10 ngày làm việc. Như vậy, luật đã quy định quyền cho công chứng viên thì cũng cần quy định rõ trách nhiệm của cá nhân, cơ quan, tổ chức có liên quan trong việc cung cấp thông tin trả lời và trả lời có thời hạn bởi: "Nếu không quy định rõ việc cung cấp thông tin, các công chứng viên và văn phòng công chứng sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc đảm bảo tiến độ công việc theo yêu cầu của khách hàng. Quy định này không chỉ giúp công chứng viên thực hiện đầy đủ trách nhiệm nghề nghiệp mà còn đảm bảo thời hạn giải quyết hồ sơ đúng theo luật định. Quan trọng hơn cả, việc minh bạch và kịp thời trong cung cấp thông tin chính là giải pháp then chốt để bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia giao dịch".

Các đại biểu cũng đề nghị tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động của việc thực thi các quy định về thủ tục công chứng trong thực tiễn làm cơ sở sửa đổi, bổ sung các thủ tục này trong hoạt động công chứng, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp, bảo đảm tính ổn định, khả thi, phù hợp của chính sách.

Góp ý dự thảo Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi), đại biểu Trần Thị Thu Phước, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi nêu thực tế sau khi sáp nhập, nhiều xã miền núi đạt chuẩn nông thôn mới nên không được hưởng chính sách ưu đãi, trong đó có chính sách được trợ giúp pháp lý miễn phí. Tuy nhiên, nhiều xã xa trung tâm, địa hình phức tạp, có xã cách trung tâm tới 400km, nhiều khi bị chia cắt bởi thiên tai, thu nhập bình quân đầu người thấp và chủ yếu là người đồng bào dân tộc thiểu số.

Đại biểu Trần Thị Thu Phước nêu ý kiến: "Việc không còn được thụ hưởng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đã gây ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tiếp cận trợ giúp pháp lý của người dân. Tôi đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu mở rộng đối tượng hoặc xây dựng cơ chế chuyển tiếp chính sách phù hợp cho người dân tộc thiểu số sinh sống tại các vùng, các xã dù đã đạt chuẩn nông thôn mới nhưng điều kiện thực tế vẫn còn nhiều khó khăn, đặc biệt là tại các xã miền núi sau khi thực hiện sáp nhập. Việc điều chỉnh này không chỉ đảm bảo quyền lợi thiết thân của người dân mà còn thể hiện rõ tính nhân văn, tính ổn định và sự phát triển bền vững của hệ thống chính sách an sinh xã hội".

Ngọc Ánh