Hoàn thiện pháp luật theo hướng dễ tiếp cận, minh bạch và đồng bộ

Đoàn ĐBQH TP. Huế tham dự kỳ họp vào sáng 9/4. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Sáng 9/4, tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận ở tổ về các dự án luật: Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Đoàn ĐBQH TP. Huế thảo luận tại tổ 4 cùng các đoàn Khánh Hòa, Lào Cai. Phiên thảo luận do đồngchí Nguyễn Đình Trung, UVTW Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn ĐBQH TP. Huế điều hành, với sự tham dự của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định.

Trước đó, tại hội trường, các ĐBQH đã nghe Bộ trưởng Bộ Tư pháp, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội trình bày tờ trình và báo cáo thẩm tra đối với các dự án luật nêu trên.

Không thu hẹp quyền tiếp cận trợ giúp pháp lý

Tham gia góp ý dự thảo Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi), Trưởng đoàn ĐBQH TP. Huế Nguyễn Đình Trung nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho người dân, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Từ thực tiễn gần 30 năm công tác tại Tây Nguyên, đại biểu Nguyễn Đình Trung cho rằng nhu cầu trợ giúp pháp lý ở các địa bàn khó khăn là rất lớn và cấp thiết. Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh các chính sách phát triển vùng khó, việc đặt thêm rào cản tiếp cận dịch vụ pháp lý là không hợp lý.

Theo đại biểu Nguyễn Đình Trung, hạn chế về thông tin khiến người dân dễ bị lừa đảo, gặp rủi ro trong các giao dịch dân sự, kinh tế. Do đó, trợ giúp pháp lý không chỉ là quyền lợi mà còn là “lá chắn” phòng ngừa rủi ro, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Đồng chí Nguyễn Đình Trung, UVTW Đảng, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn ĐBQH TP. Huế điều hành và phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Liên hệ với chủ trương tăng cường cơ chế bảo vệ nhóm yếu thế, trong đó có việc nghiên cứu giao quyền khởi kiện cho một số cơ quan, đại biểu cho rằng chính sách cần đồng bộ: Đã mở rộng bảo vệ thì không nên thu hẹp đối tượng được trợ giúp pháp lý. “Cần rà soát theo hướng giữ nguyên, thậm chí mở rộng đối tượng thụ hưởng, tránh quy định mang tính siết lại, gây khó cho người dân ở vùng đặc biệt khó khăn”, đại biểu Nguyễn Đình Trung đề nghị.

Cùng quan điểm này, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng, Viện trưởng Viện kiểm sát Nhân dân TP. Huế cho rằng dự thảo đã có bước tiến khi mở rộng nhóm thụ hưởng so với luật năm 2017, nhưng vẫn cần bao trùm hơn. Đại biểu Nguyễn Tiến Hùng đề xuất bổ sung nhóm người không biết chữ, một đối tượng yếu thế, gặp nhiều rào cản trong tiếp cận thông tin và tham gia các quan hệ pháp luật vào diện được trợ giúp pháp lý.

Về vấn đề chuyển đổi số trong trợ giúp pháp lý, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng đánh giá việc đưa nội dung ứng dụng công nghệ vào luật là phù hợp với xu thế, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ và giảm chi phí cho người dân. Tuy nhiên, các quy định hiện vẫn còn chung chung, thiếu cụ thể.

Theo đại biểu Nguyễn Tiến Hùng, dự thảo chưa làm rõ giá trị pháp lý của các yêu cầu trợ giúp pháp lý thực hiện trên môi trường mạng, cũng như hiệu lực của hoạt động tư vấn trực tuyến. Trong khi đó, tương tác giữa người dân và cơ quan cung cấp dịch vụ ngày càng dịch chuyển lên môi trường số.

Một vấn đề khác là bảo mật thông tin. Dữ liệu cá nhân của người được trợ giúp pháp lý nếu không được bảo vệ chặt chẽ có thể bị lộ lọt, gây rủi ro lớn. “Tăng cường chuyển đổi số nhưng phải có quy định cụ thể về bảo mật, an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền riêng tư của người dân”, đại biểu Nguyễn Tiến Hùng nhấn mạnh.

Đại biểu Nguyễn Tiến Hùng góp ý dự thảo Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi). Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Cân bằng quyền biết và quyền riêng tư

Thảo luận Dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Tiến Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQVN Việt Nam TP. Huế đặt vấn đề về sự cân bằng giữa quyền tiếp cận thông tin và bảo vệ bí mật đời tư, dữ liệu cá nhân.

Đại biểu Nguyễn Tiến Nam chỉ ra những khoảng trống pháp lý trong kiểm soát rủi ro lộ lọt thông tin khi công bố tài liệu hành chính, bản án; từ đó đề xuất bổ sung cơ chế ẩn danh hóa bắt buộc trước khi công khai thông tin.

Nhiều khái niệm trong dự thảo còn mang tính định tính như “thông tin nội bộ”, “ảnh hưởng xấu”, “đời sống”… dễ dẫn đến cách hiểu tùy tiện, thậm chí bị lạm dụng để từ chối cung cấp thông tin. Đại biểu đề nghị chuẩn hóa bằng các thuật ngữ pháp lý rõ ràng, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.

Về cơ chế cung cấp thông tin, đại biểu Nguyễn Tiến Nam đề nghị cân nhắc giữ đầu mối tại Văn phòng UBND thay vì chuyển sang các sở, ngành, nhằm tránh phát sinh thủ tục trung gian, gây chậm trễ cho người dân. Đại biểu này cũng đề xuất miễn, giảm chi phí tiếp cận thông tin cho các nhóm yếu thế, góp phần bảo đảm quyền tiếp cận thông tin một cách thực chất, không chỉ trên giấy tờ.

Ở lĩnh vực tư pháp, đại biểu Nguyễn Tiến Nam nhấn mạnh cần phân định rõ ba nhóm thông tin của tòa án: Công khai bắt buộc, cung cấp theo yêu cầu và không được tiếp cận; đồng thời chuẩn hóa việc công bố bản án trên môi trường số.

Đại biểu Nguyễn Tiến Nam đặt vấn đề về sự cân bằng giữa quyền tiếp cận thông tin và bảo vệ bí mật đời tư, dữ liệu cá nhân. Ảnh: Đoàn ĐBQH thành phố cung cấp

Hộ tịch phải "đi trước"

Góp ý dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi), Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Huế Nguyễn Thị Sửu tập trung vào yêu cầu hoàn thiện cơ chế liên thông và đăng ký hộ tịch theo hướng chủ động.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, cần quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan như y tế, tư pháp, công an, tòa án trong việc cung cấp, cập nhật dữ liệu hộ tịch, tránh tình trạng chồng chéo, đùn đẩy.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu đánh giá cao quy định mới về đăng ký hộ tịch chủ động, cơ quan đăng ký tự khai thác dữ liệu để thực hiện các thủ tục như khai sinh, khai tử. Đây là bước tiến quan trọng giúp giảm thủ tục, giảm thời gian cho người dân. Tuy nhiên, để khả thi, cần có tiêu chí cụ thể xác định điều kiện thực hiện, quy định rõ trách nhiệm của cơ sở y tế trong cung cấp thông tin và thời hạn giải quyết của cơ quan đăng ký.

Đối với các trường hợp có yếu tố nước ngoài, đại biểu đề nghị làm rõ thẩm quyền xác nhận giấy tờ do nước ngoài cấp, quy trình đăng ký khai sinh cho trẻ sinh ở nước ngoài có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam, tránh chồng chéo pháp luật. Việc mở rộng đối tượng đăng ký hộ tịch như người gốc Việt chưa xác định quốc tịch, người không quốc tịch… được đánh giá là cần thiết, nhưng phải đi kèm quy định cụ thể về điều kiện, hồ sơ và thẩm quyền giải quyết.

Lê Thọ