Hoàn thiện khung pháp lý về hàng hải và đường thủy, tạo động lực phát triển kinh tế biển

Tạo động lực phát triển kinh tế biển

Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 5 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ngày 27/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi).

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi).

Trình bày Tờ trình tóm tắt, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang nêu rõ, dự án Bộ luật tập trung hoàn thiện khung pháp lý về hàng hải và đường thủy theo hướng thống nhất, hiện đại, tạo thuận lợi cho phát triển kết cấu hạ tầng, vận tải, logistics và huy động các nguồn lực xã hội; đồng thời cụ thể hóa định hướng xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả khai thác các tiềm năng, lợi thế về biển và đường thủy.

Thực hiện tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, dự thảo Bộ luật trình Quốc hội gồm 19 chương, 156 điều. So với tổng số quy định hiện nay của Bộ luật Hàng hải Việt Nam là 341 điều và Luật Giao thông đường thủy nội địa là 111 điều, dự thảo Bộ luật giảm 296 điều, tương ứng với giảm 65%.

Dự thảo Bộ luật đã kế thừa, phát triển các quy định đã áp dụng ổn định, hiệu quả, được thực tiễn kiểm nghiệm; đảm bảo thực hiện nghĩa vụ quốc gia thành viên của các công ước quốc tế về hàng hải như các quy định về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, đăng ký tàu biển, quy định về quốc tịch, trách nhiệm của quốc gia mà tàu mang cờ, an toàn sinh mạng con người trên biển, an ninh hàng hải, tiêu chuẩn chuyên môn của thuyền viên và phòng ngừa ô nhiễm môi trường biển.

Dự thảo Bộ luật đã lược bỏ một số quy định không còn phù hợp với thực tiễn; trùng lặp giữa hai bộ luật và một số quy định mang tính kỹ thuật sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang trình bày tờ trình dự án Bộ luật.

Về các nội dung sửa đổi trong dự thảo Bộ luật, Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho biết:

Thứ nhất, mở rộng và hoàn thiện phạm vi điều chỉnh của Bộ luật theo hướng thống nhất, đồng bộ lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa, phù hợp với yêu cầu về phát triển hệ thống giao thông đường thủy hiện đại, an toàn, hiệu quả, bền vững và hội nhập quốc tế.

Thứ hai, hoàn thiện thể chế phát triển kết cấu hạ tầng và huy động nguồn lực xã hội. Trong đó, tái cấu trúc các quy định về quy hoạch, đầu tư, xây dựng, quản lý và khai thác kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa; hoàn thiện cơ chế xã hội hóa, lựa chọn nhà đầu tư chiến lược; bổ sung quy định về thời hạn hoạt động, xử lý dự án đầu tư xây dựng bến cảng biển khi chấm dứt hoạt động và xử lý kết cấu hạ tầng gắn với hoàn trả giá trị đầu tư.

Thứ ba, thống nhất và hoàn thiện, hiện đại hóa công tác quản lý tàu thuyền, thuyền viên và đảm bảo an toàn, an ninh hàng hải, đường thủy nội địa theo hướng chuẩn hóa các tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề; quản lý dữ liệu và các hồ sơ điện tử của thuyền viên và người điều khiển phương tiện; thống nhất quản lý đăng kiểm, đăng ký, tăng cường xã hội hóa hoạt động đăng kiểm; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp, điều phối thống nhất về tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ, ứng phó sự cố thiên tai, sự cố môi trường và tràn dầu.

Thứ tư, bổ sung các chính sách đáp ứng yêu cầu phát triển trong tình hình mới, bao gồm phát triển xanh, giảm phát thải, sử dụng năng lượng xanh, phát triển cảng xanh, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành kết nối với hệ thống dữ liệu quốc gia; đồng thời hoàn thiện các quy định về công nghiệp tàu thủy, đăng kiểm công trình dầu khí và năng lượng tái tạo ngoài khơi, vận tải đa phương thức, vận tải hành khách công cộng bằng đường thủy và vận chuyển hàng hóa nguy hiểm.

Thứ năm, hoàn thiện cơ chế quản lý giá, phí và lệ phí; bảo đảm nguồn lực cho quản lý nhà nước chuyên ngành, cho phát triển nguồn nhân lực, hiện đại hóa cơ sở vật chất và ứng dụng khoa học công nghệ, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững ngành hàng hải và đường thủy nội địa.

Dự kiến Bộ luật và các văn bản quy định chi tiết được ban hành gồm 54 thủ tục hành chính sẽ được bãi bỏ, 46 thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung và không làm phát sinh thủ tục hành chính mới. Số lượng ngành nghề đầu tư kinh doanh được cắt giảm tối đa là 7/9 ngành nghề. Nhằm đảm bảo chất lượng dự án Bộ luật khi được ban hành, Chính phủ dự kiến trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) và xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 3 (tháng 5/2027).

Không tạo ra khoảng trống pháp lý

Nêu quan điểm thẩm tra sơ bộ dự án Bộ luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết ban hành Bộ luật và nhận thấy, nội dung của dự thảo Bộ luật bảo đảm phù hợp chủ trương, đường lối của Đảng, đảm bảo tính hợp hiến, tính hợp pháp, tính thống nhất với hệ thống pháp luật của dự thảo Bộ luật.

Tuy nhiên, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát dự án Bộ luật để thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh và Thông báo số 125-TB/VPTW ngày 18/7/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng về Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với các cơ quan về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia.

Đồng thời, đề nghị rà soát quy định của các công ước quốc tế để đảm bảo phù hợp với các cam kết quốc tế; tiếp tục có phương án nội luật hóa đầy đủ các nghĩa vụ quốc tế mà Việt Nam đã cam kết thực hiện.

Phát biểu tại Phiên họp, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cho biết, về việc dự kiến giảm 296 điều khi hợp nhất, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng và xin ý kiến các đối tượng tác động và cần có lập luận thực tế, thuyết phục hơn vì nội dung hợp nhất đã thay đổi và khác hoàn toàn so với hai luật hiện hành.

Về bảo đảm an toàn hàng hải, nêu rõ pháp luật về hàng hải và đường thủy nội địa tương đối đầy đủ, song Phó Chủ tịch Thuờng trực Quốc hội bày tỏ băn khoăn: “Vì sao tai nạn và nguy cơ mất an toàn vẫn đang là nỗi lo thường trực? Câu hỏi đặt ra là khoảng trống ở pháp luật hay khoảng trống trong tổ chức thực hiện?”. Do đó, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đồng tình chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và sẽ cắt bớt một thủ tục hành chính. Riêng đối với tàu thủy chở khách, tàu thủy hoạt động trên hồ, đập thủy điện, hồ lưỡng dụng và bến đò ngang sông, đề nghị tiếp tục tiến hành tiền kiểm (không thể hậu kiểm) và phải quản lý chặt chẽ hơn nữa.

Phát biểu kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với sự cần thiết xây dựng, trình Quốc hội ban hành Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam trên cơ sở hợp nhất và sửa đổi toàn diện Bộ luật Hàng hải Việt Nam hiện hành và Luật Giao thông đường thủy nội địa hiện hành.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị, trong quá trình xây dựng, cơ quan chủ trì soạn thảo phải bảo đảm việc hợp nhất và sửa đổi toàn diện hai Luật này để hình thành Bộ luật mới không tạo ra khoảng trống pháp lý, không hạ cấp các quy định thuộc thẩm quyền của Quốc hội thành các quy định thuộc thẩm quyền của Chính phủ. Đối với các quy định lược bỏ đi để giao Chính phủ quy định chi tiết, cần chú ý thiết kế các điều khoản chuyển tiếp bao quát và phù hợp để không tạo ra khoảng trống pháp luật.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội lưu ý, đây là bộ luật khó trên cơ sở hợp nhất và sửa đổi toàn diện hai luật hiện hành, đồng thời bổ sung nhiều quy định mới, nội luật hóa nhiều quy định của điều ước quốc tế. Giữa hai lĩnh vực vẫn có những điểm chung và những điểm riêng. Vì vậy, trong từng chương mục có liên quan, cần có những quy định áp dụng chung nhưng cũng cần thiết kế các quy định đặc thù riêng cho từng lĩnh vực (hàng hải và đường thủy nội địa), đồng thời bảo đảm sự kết nối giữa hai lĩnh vực.

Về thời điểm trình Quốc hội, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với đề xuất của Chính phủ và cho rằng cần thận trọng, nghiên cứu kỹ lưỡng để trình Quốc hội cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) và xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 3 (tháng 5/2027).

Hoàng Hòa