Hóa giải ảnh hưởng xung đột Trung Đông, tận dụng đòn bẩy CEPA khẳng định vị thế tại thị trường UAE

Cá tra đang rất được ưa chuộng tại các hệ thống siêu thị lớn của UAE như Lulu, Carrefour.

UAE hiện nay không chỉ là một quốc gia dầu mỏ giàu có mà đã vươn mình trở thành trung tâm thương mại toàn cầu, đứng thứ 11 thế giới về xuất khẩu hàng hóa và thứ 13 về xuất khẩu dịch vụ. Với quy mô nhập khẩu phi dầu khí lên tới gần 800 tỷ USD trong năm vừa qua, UAE thực sự là một "đại dương xanh" cho các quốc gia xuất khẩu.

RỦI RO LOGISTICS, BIẾN ĐỘNG GIÁ

Đối với Việt Nam, UAE là đối tác thương mại đặc biệt quan trọng. Kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước đã cán mốc trên 6,5 tỷ USD. Điểm sáng lớn nhất chính là cán cân thương mại nghiêng hẳn về phía Việt Nam với mức xuất siêu kỷ lục gần 5 tỷ USD.

Chỉ tính riêng hai tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của nước ta sang UAE đạt hơn 1 tỷ USD, tăng trưởng ấn tượng khoảng 10% so với cùng kỳ. Kết quả này là minh chứng rõ nét cho sức hút của hàng Việt và nỗ lực của các doanh nghiệp trong việc tiếp cận thị trường Trung Đông.

Tuy nhiên, tại Hội nghị giao ban xúc tiến thương mại với hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài quý I/2026, ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE cho biết xung đột địa chính trị tại khu vực, đặc biệt là căng thẳng giữa Iran và Israel, là một quốc gia phụ thuộc tới 80–90% vào thực phẩm nhập khẩu, UAE cực kỳ nhạy cảm với bất kỳ sự gián đoạn thương mại nào.

Cơn địa chấn chính trị này đã gây ra những hệ lụy trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam. Logistics và vận tải tê liệt cục bộ, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa và các đường bay bị gián đoạn đã khiến chi phí vận chuyển tăng phi mã. Các hãng tàu không chỉ tăng giá cước mà còn áp thêm các phụ phí chiến tranh và phí bảo hiểm hàng hải.

Điều này khiến thời gian vận chuyển kéo dài, nhóm hàng nông sản, trái cây tươi, dẫn đến nguy cơ hư hỏng cao. Bên cạnh đó, tình trạng hàng hóa không thể nhập kho do xung đột khiến nhiều doanh nghiệp Việt đối mặt với rủi ro chậm thanh toán, thay đổi điều khoản hợp đồng hoặc khó thu hồi vốn.

Các doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải cạnh tranh với các đối thủ cạnh tranh lớn tại UAE như Ấn Độ, Nam Phi, Ai Cập… do các nước này có lợi thế về khoảng cách địa lý và chi phí vận chuyển thấp.

Hệ lụy nữa là biến động nhu cầu thị trường. Sau khi xung đột xảy ra, Chính phủ UAE đã triển khai các biện pháp quản lý trong tình trạng "bình thường mới”. UAE đang ưu tiên tối đa cho các mặt hàng thiết yếu và an ninh lương thực. Điều này vô tình làm sụt giảm nhu cầu đối với các mặt hàng không thiết yếu khác, gây khó khăn cho các doanh nghiệp chưa kịp chuyển đổi danh mục sản phẩm.

TẬN DỤNG TỐI ĐA CÁC ƯU ĐÃI THUẾ QUAN ĐỂ CỦNG CỐ VỊ THẾ

Dù đối mặt với nghịch cảnh, thị trường UAE vẫn mở ra những cơ hội vàng cho hàng hóa Việt Nam nhờ các yếu tố mang tính chiến lược. Thứ nhất, Hiệp định CEPA – cánh cửa thuế quan rộng mở. Có hiệu lực từ ngày 03/02/2026, CEPA là đòn bẩy lớn nhất từ trước đến nay, đưa thuế suất nhiều mặt hàng nông sản, thực phẩm từ 5% về thẳng 0%. Điều này giúp hàng Việt có lợi thế cạnh tranh về giá ít nhất 5% so với các đối thủ chưa có FTA với UAE.

Thứ hai, nhu cầu dự trữ và đa dạng hóa nguồn cung. Để đảm bảo an ninh lương thực, UAE đang kích hoạt dự trữ quốc gia và tìm kiếm các nguồn cung ngoài vùng xung đột để giảm phụ thuộc. Các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam như tôm chân trắng, cá tra đang rất được ưa chuộng tại các hệ thống siêu thị lớn như Lulu và Carrefour. Đặc biệt, phân khúc thực phẩm chế biến sâu, đóng gói có thời hạn bảo quản dài (trái cây sấy, hạt khô, đồ hộp) đang có nhu cầu rất lớn.

Thứ ba, sự phục hồi của các ngành phi dầu mỏ. Chỉ số quản lý mua hàng của UAE vẫn duy trì trên 50 điểm, cho thấy kinh tế vẫn đang mở rộng. Nhu cầu xây dựng hạ tầng, đô thị thông minh tại Abu Dhabi mở ra cơ hội cho nhóm ngành vật liệu xây dựng, sơn công nghiệp và đồ nội thất gỗ của Việt Nam.

Để tận dụng tối đa cơ hội và hạn chế rủi ro, theo ông Trương Xuân Trung sự phối hợp giữa cơ quan nhà nước và doanh nghiệp là yếu tố then chốt. Doanh nghiệp cần chủ động trong dịch vụ logistics, linh hoạt thay đổi phương thức vận chuyển, điều hướng hàng hóa sang các cảng trung trung chuyển an toàn khi cần thiết để tránh các điểm nóng xung đột.

Đồng thời thay đổi tư duy sản phẩm, tập trung vào nhóm hàng thiết yếu, tăng cường chế biến sâu để kéo dài thời gian bảo quản, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của UAE. Nghiên cứu kỹ các quy tắc xuất xứ để tận dụng tối đa thuế suất 0% từ CEPA.

Tích cực tham gia các hội chợ lớn như Gulfood (tháng 1) hay Big 5 (tháng 11) để trực tiếp tìm kiếm đối tác và ký kết hợp đồng. Những cũng cần thận trọng trong các điều khoản hợp đồng, sử dụng các công cụ bảo hiểm tài chính để đảm bảo thu hồi vốn trong bối cảnh thị trường biến động.

Về phía cơ quan nhà nước, ông Trung cho rằng cần kịp thời cung cấp diễn biến thị trường và nhu cầu cụ thể của phía bạn, đặc biệt là trong lĩnh vực dầu khí và thực phẩm thiết yếu, để Thương vụ có cơ sở làm việc và kết nối. Tiếp tục duy trì và mở rộng các chương trình giao ban, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận hệ thống phân phối lớn tại UAE.

Vũ Khuê