Tuyến vận tải Á - Âu kéo dài thêm 20–25 ngày, giá cước tăng bằng lần: DN xuất khẩu tính lại bài toán logistics

Tuyến hàng hải qua Suez gián đoạn, thời gian vận chuyển tăng thêm hàng chục ngày

Tại Hội thảo "Chiến tranh - Khủng hoảng hay cơ hội cho người xuất khẩu?" tổ chức chiều 13/3, bà Huỳnh Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Công ty TNHH Miss Cara, đơn vị chuyên xuất khẩu sang thị trường châu Âu cho hay, ngoài nông sản, doanh nghiệp còn đáp ứng các đơn hàng may mặc, gỗ nén tại thị trường châu Âu. Dù thị trường Trung Đông đang phức tạp, nhưng những ngày qua, các đơn hàng của Gara vẫn được xuất đi đều.

“Nếu biết nắm bắt cơ hội, lúc này chính là thời điểm để các doanh nghiệp Việt Nam tái định vị và gia tăng các đơn hàng. Trong tuần qua, chúng tôi vẫn có những container hàng trái cây tươi được xuất đi đều. Khi nhu cầu từ thị trường cao thì bên dịch vụ vẫn có cách để đáp ứng. Tại thị trường châu Âu, tuy có chịu ảnh hưởng chung nhưng không quá khó khăn, tất nhiên cước vận chuyển và chi phí bến bãi có cao hơn trước đây”, bà Hạnh chia sẻ.

Chuỗi cung ứng toàn cầu biến động mở ra cơ hội cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam. Ảnh BTC.

Cũng tại Hội thảo, ông Phan Hữu Trọng Nhân, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại, dịch vụ xuất nhập khẩu Việt Argo cho rằng, thị trường hiện nay đang xuất hiện nhiều biến động, khó khăn. Tuy vậy, những thách thức trong ngắn hạn thường chỉ mang tính tạm thời và trong khó khăn luôn tồn tại cơ hội cho những doanh nghiệp biết chủ động thích ứng.

Việt Nam có lợi thế là cửa ngõ giao thương quan trọng với nhiều thị trường trên thế giới. Dù thị trường Trung Đông có thể đang chịu tác động từ các yếu tố địa chính trị, doanh nghiệp vẫn có thể tìm kiếm cơ hội tại những thị trường khác như Úc, New Zealand, Mỹ, Nhật Bản hay Nga.

Trong kinh doanh luôn có quy luật khi một cánh cửa tạm thời khép lại thì một cánh cửa khác sẽ mở ra. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải chủ động tìm kiếm cơ hội, nếu mãi giữ nguyên cách làm cũ thì rất khó tạo ra bước phát triển mới. Những giai đoạn khó khăn buộc doanh nghiệp phải suy nghĩ nhiều hơn, tìm giải pháp mới và phát huy những nền tảng đã có để làm tốt hơn.

"Nhiều khi doanh nghiệp cần dũng cảm bước ra khỏi vùng an toàn của mình để tìm những thị trường hoặc sản phẩm mới", ông Nhân nói.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu cảm nhận rõ áp lực khi chi phí logistics tăng cao, thời gian vận chuyển kéo dài và lịch tàu bị xáo trộn. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiều biến động, một số doanh nghiệp xuất khẩu vẫn nhìn thấy cơ hội để tiếp cận và mở rộng thị trường.

Từ xung đột Trung Đông, ông Hà Quang Vũ, đại diện Công ty Xuất nhập khẩu Hà Quang nhìn nhận, thế giới, đặc biệt là khu vực Trung Đông, luôn tiềm ẩn nhiều biến động khó lường. Vì vậy, với những doanh nghiệp chưa kịp thích ứng, các biến động này có thể trở thành thách thức lớn. Tuy nhiên, trong nguy luôn có cơ, những biến động địa chính trị đôi khi lại mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp biết nắm bắt.

Ông dẫn chứng, xung đột Nga - Ukraine dù đến nay vẫn chưa kết thúc, nhưng nhu cầu đối với các ngành phục vụ tái thiết, đặc biệt là ngành gỗ, lại gia tăng mạnh. Trong bối cảnh đó, ngành gỗ Việt Nam đã phục hồi và phát triển khá tốt, trong khi nhu cầu tiêu thụ đồ gỗ trên thị trường quốc tế vẫn ở mức cao.

Tương tự, căng thẳng tại Biển Đỏ năm 2024 từng khiến nhiều doanh nghiệp lo ngại về nguy cơ gián đoạn vận chuyển. Song, trên thực tế tác động không quá lớn và kim ngạch xuất khẩu của nhiều ngành hàng vẫn duy trì đà tăng trưởng.

Ngay cả trong năm 2025, khi một số chính sách thuế và thương mại của Mỹ có thay đổi, xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này vẫn tiếp tục tăng trưởng tích cực. Điều đó cho thấy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế vẫn khá vững.

“Có người nhìn vào biến động sẽ thấy khó khăn, nhưng với những doanh nghiệp xuất khẩu biết thích ứng, đó lại là cơ hội để tìm kiếm thị trường mới và gia tăng đơn hàng”, ông Vũ nói.

Theo ông Quang, không phải ngẫu nhiên các doanh nghiệp xuất nhập khẩu trong nước có thể "biến nguy thành cơ”. Bởi, Việt Nam hiện có nhiều lợi thế để mở rộng xuất khẩu, trong đó có vị trí thuận lợi về hàng hải và mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA) với nhiều thị trường lớn.

“Việt Nam đã ký kết nhiều FTA với châu Âu, khu vực châu Á và Trung Đông, trong đó có các thỏa thuận thương mại với Israel và nhiều đối tác khác, tạo điều kiện thuận lợi để hàng hóa Việt Nam tiếp cận sâu hơn vào thị trường quốc tế”, ông Vũ phân tích.

Ông cũng dự báo, sau chu kỳ xung đột tại Trung Đông, nhu cầu nhập khẩu hàng hóa có thể tăng mạnh từ giữa năm 2026, đặc biệt là các mặt hàng phục vụ tiêu dùng và tái thiết. Đây sẽ là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam gia tăng xuất khẩu.

Chi phí vận tải tăng gấp 2 - 3 lần, doanh nghiệp tính lại bài toán logistics

Chia sẻ tại Hội thảo, ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc VIETGO, đơn vị chuyên tư vấn xuất nhập khẩu cho doanh nghiệp Việt cho rằng, trong bối cảnh này, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, logistics cần theo dõi chặt chẽ diễn biến thị trường, chủ động xây dựng kịch bản ứng phó, dự phòng chi phí và tăng cường quản trị rủi ro trong đàm phán cũng như thực hiện hợp đồng vận tải, thương mại. Sự chuẩn bị sớm sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế tổn thất và duy trì ổn định hoạt động kinh doanh.

Theo ông Việt, thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở khâu vận tải. Xung đột tại Trung Đông đang làm gián đoạn tuyến hàng hải qua kênh đào Suez, một trong những tuyến vận tải quan trọng kết nối châu Á với châu Âu. Trước những rủi ro an ninh gia tăng, nhiều hãng tàu đã thay đổi hải trình vòng qua Nam Phi thay vì đi qua kênh đào Suez. Việc thay đổi lộ trình này kéo theo hai hệ quả trực tiếp.

Thứ nhất, quãng đường vận chuyển kéo dài khiến thời gian giao hàng tăng thêm khoảng 20-25 ngày. Nếu trước đây một chuyến hàng từ Việt Nam sang châu Âu mất khoảng 25 ngày thì nay có thể lên tới gần 50 ngày.

Thứ hai, chi phí vận tải biển tăng mạnh, cước tàu hiện đã cao gấp 2-3 lần so với bình thường do rủi ro chiến tranh và chi phí nhiên liệu phát sinh.

Tình trạng này đặc biệt bất lợi đối với nhóm hàng nông sản tươi. Với thời gian vận chuyển kéo dài tới 50 ngày, các mặt hàng như chuối hay thanh long vốn chỉ có thời gian bảo quản tối đa khoảng 35 ngày rất khó đảm bảo chất lượng khi đến cảng đích. Vì vậy, doanh nghiệp cần cân nhắc tạm dừng hoặc chuyển hướng xuất khẩu các mặt hàng này sang những thị trường gần hơn như Đông Âu, để giảm thiểu rủi ro và tránh thua lỗ.

Ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc VIETGO. Ảnh BTC.

Tuy vậy, vị chuyên gia cũng cho rằng, tất cả vẫn vận hành theo quy luật cung cầu của thị trường. Nhiều người cho rằng khi xảy ra xung đột thì giá cước vận tải sẽ tăng mạnh, song thực tế không hoàn toàn như vậy. Hiện vẫn có nhiều hãng tàu còn trống chỗ trên các chuyến vận chuyển, khi lượng hàng giảm, tàu không đầy tải như trước nên doanh nghiệp vẫn có khả năng thương lượng lại mức cước.

"Giá vận tải không phải lúc nào cũng tăng theo một chiều. Doanh nghiệp hoàn toàn có thể đàm phán với các hãng tàu hoặc các đại lý logistics để đạt được mức giá phù hợp. Vấn đề nằm ở việc doanh nghiệp có chủ động làm việc, trao đổi và đàm phán với các đối tác hay không", ông Việt nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, ông Trần Bình Minh - Giám đốc Công ty TNHH Dawnsky cho biết, với những lô hàng đã xuất trước thời điểm xảy ra chiến sự hoặc đang trong quá trình vận chuyển, nhiều tàu phải quá cảnh hoặc cập cảng tạm tại Ấn Độ hoặc các quốc gia lân cận, sau đó sắp xếp đổi tàu để tiếp tục hành trình. Những tàu có thể đi vào khu vực bên trong sẽ được ưu tiên gửi hàng trước nhằm hạn chế rủi ro hư hỏng, đặc biệt với các mặt hàng dễ hỏng.

Đối với doanh nghiệp thương mại có khách hàng ở nhiều quốc gia, việc linh hoạt xử lý hàng hóa tại các điểm trung chuyển cũng là một giải pháp. Khi tàu cập cảng tại Ấn Độ, doanh nghiệp có thể bán trước một phần hàng tại thị trường này nếu hàng dễ hư hỏng. Các lô hàng có khả năng tiếp tục hành trình sẽ chờ thêm, những lô hàng phải quay đầu sẽ được xử lý sớm để tránh tình trạng tàu neo đậu quá lâu.

Trong giai đoạn hiện nay doanh nghiệp vẫn có thể vận chuyển hàng hóa sang châu Âu hoặc khu vực Vùng Vịnh. Một số hãng tàu tiếp tục nhận hàng với điều kiện bảo đảm an toàn hoặc lựa chọn phương án đi vòng qua châu Âu.

Về cước vận tải, mức điều chỉnh giữa các hãng tàu cũng khác nhau, có hãng tăng giá, có hãng chỉ điều chỉnh nhẹ. Vì vậy, doanh nghiệp cần khảo sát thị trường logistics, phân tích chi phí và trao đổi với đối tác trước khi quyết định đưa hàng lên tàu. Một số hãng tàu áp thêm phụ phí rủi ro, có trường hợp khoảng 2.000 USD. Tuy nhiên cũng có hãng không áp khoản phí này và chỉ điều chỉnh cước vận tải tăng khoảng 200-300 USD.

Theo ông Minh, do nhiều doanh nghiệp lo ngại rủi ro nên tạm thời chưa đưa hàng lên tàu. Nếu trước đây một chuyến tàu có thể chở khoảng 1.000 container, thì hiện nay lượng hàng có thể giảm xuống còn khoảng 600-700 container. Khi lượng hàng giảm nhiều chuyến tàu vẫn còn chỗ trống, nên doanh nghiệp có thể đàm phán lại với các đại lý logistics để thương lượng mức cước phù hợp.

Cùng nhìn nhận vấn đề, ông Nguyễn Tiến Đạt - Giám đốc Công ty TNHH Victory980 cho rằng, nếu nhìn trong trung hạn khoảng vài tháng tới cần đặt vấn đề trong chu kỳ của thị trường vận tải.

"Trong giai đoạn này doanh nghiệp cần theo dõi sát diễn biến giá cước và tìm các tuyến tàu phù hợp với đơn hàng của mình", ông Đạt khuyến nghị và nói thêm giá cước vận tải khó có thể tăng kéo dài, bởi điều đó sẽ gây tác động lớn đến nền kinh tế toàn cầu.

Hiện nay, khách hàng quốc tế rất quan tâm đến thông tin về cước tàu và tình hình vận tải biển. Đây cũng là thời điểm các doanh nghiệp logistics và thương mại có thể chủ động cung cấp thông tin thị trường và báo giá cho đối tác. Qua nhiều chu kỳ của thị trường, có những giai đoạn cước tàu tăng gấp 3-5 lần nhưng khách hàng vẫn chấp nhận mua hàng, do lo ngại nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.

"Việc tăng cước do chiến tranh hay biến động thị trường không phải trở ngại không thể vượt qua và cũng khó kéo dài trong thời gian dài. Giai đoạn hiện nay có thể xem là thời điểm chuỗi cung ứng đang tái cấu trúc giữa người mua và người bán. Quá trình này cũng sẽ sàng lọc các doanh nghiệp thương mại, đặc biệt là những đơn vị có kinh nghiệm, kỹ năng đàm phán và khả năng nắm bắt thông tin thị trường để thích ứng với biến động", ông Đạt nhấn mạnh.

Trang Mai