Hiểu AI để đồng hành và tiến xa

Trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là công nghệ của tương lai mà đã trở thành một phần của hiện tại. Chỉ trong vài năm, AI đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như giáo dục, y tế, tài chính, truyền thông, sản xuất và quản trị doanh nghiệp…

Tuy nhiên, song hành với những lợi ích to lớn là những câu hỏi ngày càng cấp thiết liên quan đến đạo đức, trách nhiệm của con người, kỹ năng lao động trong thời đại mới cũng như sự cộng tác giữa con người và AI.

AI cực kỳ phức tạp, sử dụng không đúng cách sẽ gây ra nhiều hậu quả

PGS. Triệu Vân Hậu - Chủ nhiệm Nhóm chuyên môn Hệ thống thông tin và Phân tích kinh doanh, Khoa Kinh doanh và Luật, Đại học Deakin (Australia), dẫn số liệu từ một báo cáo tháng 5/2024, khảo sát 11.900 người tại các quốc gia Đông Nam Á, gồm Việt Nam, Thái Lan, Philippines, Malaysia và Indonesia. Kết quả cho thấy, 90% sinh viên và 72% người lao động sử dụng AI tạo sinh. Đáng chú ý hơn là tỷ lệ người sử dụng AI tạo sinh hàng ngày được dự báo sẽ tăng tới 232% trong vòng 5 năm tới.

Cũng theo báo cáo trên, hơn 11 tỷ giờ mỗi tuần tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương được dự báo sẽ chịu tác động từ AI tạo sinh. Các nền kinh tế đang phát triển đang dẫn đầu về ứng dụng AI với tỷ lệ tiếp nhận cao hơn 30% so với các nền kinh tế phát triển.

Các diễn giả thảo luận về mối quan hệ giữa con người và trí tuệ nhân tạo, những kỹ năng cần thiết để thích ứng với kỷ nguyên AI. Ảnh: BTC

Việc sử dụng AI tạo sinh giúp mỗi người tiết kiệm một ngày làm việc mỗi tuần, đồng thời thêm thời gian để học tập và phát triển các kỹ năng mới. AI tạo sinh còn góp phần nâng cao mức độ hài lòng trong công việc và học tập...

Đấy là chỉ với riêng AI tạo sinh, còn nếu tính tổng tất cả các loại AI thì con số còn cao hơn nhiều. “Những rủi ro của AI là gì và đâu là những yếu tố thực sự quan trọng nhất cho con người trong kỷ nguyên AI?” - PGS. Triệu Vân Hậu đặt câu hỏi.

GS. Trần Thế Truyền - Trưởng bộ phận AI, Y tế và Khoa học, Viện Trí tuệ nhân tạo ứng dụng, Đại học Deakin (Australia) cho rằng, có rất nhiều loại AI, đồng nghĩa với nhiều rủi ro khác nhau. Nhưng rủi ro dễ nhận thấy nhất là AI không phản ánh sự thật mà chỉ là biểu hiện của sự thật, thuật ngữ gọi là ảo giác.

Trong khuôn khổ hội thảo, GS. Trần Thế Truyền đã có bài giảng chuyên đề "AI Ethics in Science & Education" (Đạo đức AI trong Khoa học và Giáo dục) bàn về những tác động của AI đối với giáo dục và nghiên cứu khoa học; đạo đức AI... Ảnh: BTC

Như ChatGPT là một loại công cụ bắt chước lối hành văn của con người, không thực sự có hiểu biết về cái chúng đang nói, nhưng nói như thật. “Tôi nghĩ rủi ro lớn nhất bây giờ là chúng ta không biết được sự thật, lệ thuộc quá nhiều vào sử dụng AI khiến chúng ta có ảo giác là mình biết tuốt”, GS. Trần Thế Truyền nói.

Theo GS. TS. Huỳnh Thị Thanh Bình - Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông, Đại học Bách khoa Hà Nội, vấn đề cần quan tâm hiện nay là con người làm thế nào để AI hỗ trợ của chúng ta nhiều hơn. “Nhưng hỗ trợ nhiều hơn không có nghĩa là AI làm được hết giúp chúng ta và không có rủi ro”.

GS. TS. Huỳnh Thị Thanh Bình lấy ví dụ, hiện nay mọi người hay dùng AI để tổng hợp, phân tích số liệu, nhưng nếu dữ liệu đầu vào chỉ sai lệch một chút sẽ dẫn đến kết quả sai. Trong trường hợp này, ai sẽ phải chịu trách nhiệm? Tương tự, các ngân hàng sử dụng chatbot để trả lời khách hàng 24/7, nếu chatbot trả lời sai thì ai sẽ chịu trách nhiệm?

AI là một hệ thống cực kỳ phức tạp, với hàng nghìn tỷ tham số, con người không thể kiểm soát hết được. Vì thế, “nếu sử dụng không đúng cách sẽ gây ra nhiều hậu quả”, TS. Vũ Tất Thành - Nhóm Chuyên môn Kỹ thuật Hệ thống và Mạng máy tính, Khoa Công nghệ Thông tin, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, nhấn mạnh.

Làm thế nào để tồn tại trong kỷ nguyên AI?

Các chuyên gia đều khẳng định, AI không thể thay thế con người, mà chỉ là một công cụ hỗ trợ để nâng cao hiệu quả công việc.

Các trường đại học đang thay đổi phương thức đào tạo, đánh giá sinh viên để phù hợp với bối cảnh mới. Sinh viên được hướng dẫn để ứng dụng AI một cách hiệu quả nhưng vẫn phải hiểu bản chất vấn đề và là người đưa ra kết luận. Việc đánh giá sinh viên không dựa vào kết quả cuối cùng mà là cả quá trình, có nhiều thước đo để xem sinh viên hiểu vấn đề đến đâu.

Hội thảo thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học, cộng đồng quan tâm đến AI. Ảnh: BTC

“Ứng dụng AI để học giỏi hơn, hiểu biết nhiều thứ hơn, nhưng phải có các kỹ năng cơ bản để không bị ảo giác cùng AI”, TS. Vũ Tất Thành nói. “Có nhiều thứ AI không thể bằng con người, như tư duy logic, cảm xúc, đạo đức. Nhưng cũng có nhiều thứ con người không thể bằng AI, đó là dữ liệu lớn. Vì vậy, cần tận dụng thế mạnh của mỗi bên”.

Bên cạnh các kỹ năng phản biện, đưa ra quyết định… một trong những kỹ năng quan trọng trong thời đại AI, theo GS. Trần Thế Truyền, là khả năng thích ứng với sự thay đổi. Mỗi ngày đều có những điều mới mẻ, thậm chí thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận vấn đề, nếu không tự thích ứng được, chúng ta sẽ bị loại ra khỏi cuộc chơi ngay lập tức.

“AI là máy học. Máy học thì con người cũng phải học, học liên tục”, PGS. Triệu Vân Hậu kết luận.

Hội thảo khoa học chủ đề "AI - Hiểu để đồng hành" thuộc chuỗi Deakin Thought Leadership, quy tụ các chuyên gia, nhà nghiên cứu, lãnh đạo giáo dục, đại diện doanh nghiệp và học sinh - sinh viên, cộng đồng quan tâm đến AI nhằm cùng thảo luận về những cơ hội, thách thức và định hướng phát triển AI trong tương lai.
Với chủ đề xuyên suốt "AI - Human Collaboration" (Sự hợp tác giữa AI và con người), hội thảo năm nay hướng đến thúc đẩy những cuộc đối thoại đa chiều về cách con người có thể khai thác AI một cách hiệu quả, có trách nhiệm và bền vững. Chương trình không chỉ tập trung vào các xu hướng công nghệ mới nhất mà còn đặt trọng tâm vào vai trò của giáo dục trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho kỷ nguyên AI.
Theo đại diện Đại học Deakin (Australia), việc tổ chức hội thảo tại Hà Nội không chỉ nhằm chia sẻ tri thức và kết nối học thuật, mà còn thể hiện cam kết của nhà trường trong việc đồng hành cùng cộng đồng giáo dục, doanh nghiệp và thế hệ trẻ Việt Nam trước những thay đổi mạnh mẽ do AI mang lại.

Hà Hương