Hành lang kinh tế Đông - Tây: 'Con đường' chưa được khai phá hết tiềm năng

Chỉ mới dừng lại ở “tiềm năng”

Trong Quy hoạch vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050 cũng nhấn mạnh phát triển các hành lang kinh tế Bắc - Nam, Đông - Tây gắn với cảng biển, sân bay, cửa khẩu quốc tế, phát triển logistics hiện đại. Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành các Quyết định phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch 6 Vùng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 trong đó có vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung. Theo đó, một trong những nhiệm vụ trọng tâm và các khâu đột phá của vùng này là ưu tiên phát triển đồng bộ và hiện đại hệ thống kết cấu hạ tầng nội vùng, liên vùng, nhất là các công trình giao thông theo hướng Đông - Tây, gắn với khai thác hiệu quả không gian phát triển mới.

Quốc lộ 9 thuộc Hành lang kinh tế Đông - Tây.

Tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây kéo dài từ cảng biển Đà Nẵng đi qua Lào (Savannakhet) sang Thái Lan (Mukdahan) và kết thúc tại cảng Mawlamyine (Myanmar), được kỳ vọng trở thành trục vận tải xuyên Á hiệu quả nhất, giúp các quốc gia không giáp biển như Lào tiếp cận Biển Đông nhanh chóng và tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, Hành lang kinh tế Đông - Tây vẫn chưa phát huy được hết tiềm năng, lợi thế.

Ông Dương Tiến Lâm - Trưởng Văn phòng đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics tại Đà Nẵng cho rằng, Hành lang kinh tế Đông - Tây đã được nhắc đến từ rất lâu với nhiều tiềm năng và dư địa để phát triển, nhưng hiện cũng chỉ dừng ở mức tiềm năng, chưa có sự bứt phá rõ rệt.

Theo ông Lâm, lưu lượng hàng hóa trên tuyến này chủ yếu vẫn là kết nối giữa Việt Nam và Lào, đặc biệt là Trung và Nam Lào. Trong khi đó, kết nối sâu sang Đông Bắc Thái Lan hay xa hơn nữa vẫn chủ yếu dừng ở tiềm năng. Mặt khác, hàng hóa từ Đông Bắc Thái Lan khó cạnh tranh khi vận chuyển về Đà Nẵng do phải qua nhiều khâu trung chuyển, thủ tục, chi phí cao hơn so với việc chuyển thẳng đến các cảng của Thái Lan.

Cùng quan điểm, bà Phan Thị Sông Thương - Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên cho biết, hiện nay, Hành lang kinh tế Đông - Tây chưa thực sự phát huy hiệu quả như mục tiêu kỳ vọng, chưa tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế của các địa phương.

Dù hạ tầng giao thông trong thời gian qua được đầu tư cơ bản hoàn thiện nhưng chưa đảm bảo yêu cầu về mặt chất lượng để giảm chi phí vận chuyển, chi phí logistics vẫn đang ở mức cao. Theo bà Thương, "nút thắt'' lớn nhất khiến hành lang này chưa phát huy hết tiềm năng chính là sự phát triển hạ tầng xã hội thiết yếu để thu hút các nhà đầu tư và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Bà Thương cũng nhấn mạnh, hạ tầng giao thông chỉ là điều kiện cần, trong khi để thúc đẩy phát triển kinh tế cần đồng bộ cơ chế, chính sách. Việc thu hút vốn đầu tư, đặc biệt vốn FDI vẫn còn khiêm tốn không chỉ xuất phát từ nguyên nhân hạn chế về hạ tầng cứng mà còn từ hạ tầng mềm, đặc biệt là hạ tầng đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ để hình thành môi trường đầu tư hấp dẫn, thu hút nguồn nhân lực chất lượng.

Cần tái định vị lại Hành lang kinh tế Đông - Tây

Trong bối cảnh đó, Việt Nam tiếp tục tăng cường sự hợp tác với Lào và Thái Lan để thúc đẩy Hành lang kinh tế Đông - Tây phát triển. Mới nhất là đầu tháng 4 vừa qua Đà Nẵng đã ký hợp tác với các địa phương của Lào và Thái Lan tạo tiền đề quan trọng để liên kết phát triển giữa các quốc gia trên tuyến hành lang này.

Theo bà Thương, Đà Nẵng cần phát huy vai trò là thành phố động lực trong việc gắn kết, thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực miền Trung để khai thác lợi thế từ tuyến Hành lang kinh tế Đông - Tây, qua đó góp phần thay đổi cấu trúc kinh tế khu vực miền Trung theo hướng phát huy tiềm năng, lợi thế các địa phương trong vùng.

Về giải pháp, bà Thương cho rằng trong ngắn hạn cần ưu tiên đầu tư hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là giao thông và hạ tầng phục vụ đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ nhằm tăng cường kết nối và thu hút dòng vốn đầu tư. Về dài hạn, cần chú trọng phát triển hạ tầng xã hội để thu hút đầu tư, nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời bảo đảm tăng trưởng bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Ông Dương Tiến Lâm cho hay, hiện nay hạ tầng dần được cải thiện, đồng bộ cùng với kế hoạch nâng cấp tuyến đường chiến lược qua cửa khẩu Nam Giang để rút ngắn khoảng cách kết nối với Nam Lào. Với những yếu tố đó, có thể thấy Chính phủ và chính quyền địa phương đã bắt đầu quan tâm và đưa vào kế hoạch phát triển trong ngắn và trung hạn.

Vì vậy, ông Lâm đánh giá, cơ hội giao thương, cũng như khả năng gia tăng sản lượng hàng hóa giữa các tỉnh miền Trung, đặc biệt là Đà Nẵng với khu vực Trung và Nam Lào sẽ trở nên rõ nét hơn trước và dần tiến gần hơn tới thực tế. Đồng thời, Lào cũng đang chịu áp lực phát triển kinh tế trong giai đoạn hiện nay và sắp tới, nên nhu cầu kết nối sẽ tăng lên.

Để biến tiềm năng thành thực tế, ông Lâm cho rằng cần có cơ chế, thể chế thông thoáng để hàng hóa lưu thông thuận lợi qua các cửa khẩu. Khi doanh nghiệp thấy việc vận chuyển thuận lợi, chi phí hợp lý thì họ sẽ tự lựa chọn. Cần đẩy nhanh các dự án hạ tầng trọng điểm như cảng Liên Chiểu, khu thương mại tự do, cũng như nâng cấp các tuyến đường kết nối như 14D nhằm tăng năng lực logistics và thu hút nguồn hàng.

“Một điểm tích cực là gần đây có sự tham gia của lĩnh vực du lịch trong các chương trình xúc tiến, điều mà trước đây chưa có. Du lịch có thể đóng vai trò bổ trợ, tạo thêm động lực để thúc đẩy giao thương, góp phần làm cho các hành lang kinh tế trở nên sôi động hơn” - ông Lâm nói.

Về lĩnh vực du lịch, ông Cao Trí Dũng - Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng đề xuất cơ chế hợp tác đồng bộ để có thể nâng cấp sản phẩm hệ thống trên tuyến. Bên cạnh đó, đề xuất chính sách thủ tục nhập xuất cảnh thông thoáng hơn cho người và phương tiện, có chính sách visa chung của các nước ASEAN, hoặc ít nhất là các nước trên hành lang Đông - Tây, để thu hút bền vững các nguồn khách.

Ông Phan Thái Bình - Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng khẳng định, với vai trò là điểm cuối phía Đông của Hành lang kinh tế Đông - Tây, Đà Nẵng không chỉ là cửa ngõ ra Biển Đông mà còn là đầu mối kết nối quan trọng về logistics, thương mại và đầu tư. Việc mở rộng không gian phát triển sau khi sắp xếp lại các đơn vị hành chính tiếp tục tạo điều kiện để nâng cao năng lực liên kết vùng, mở rộng hợp tác quốc tế và thu hút nguồn lực đầu tư.

Thành phố Đà Nẵng đã đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm, cụ thể, chuyển hóa các cam kết thành hành động cụ thể; tăng cường hợp tác an ninh - quốc phòng nhằm tạo vành đai an toàn cho giao thương; phát triển hạ tầng cửa khẩu, tối ưu hóa logistics; đồng thời chú trọng đào tạo nguồn nhân lực và thúc đẩy giao lưu nhân dân.

Thanh Chung