Tháo gỡ 'điểm nghẽn', tạo đà tăng trưởng công nghiệp

Theo số liệu từ ngành công thương, giá trị sản xuất công nghiệp quý I/2026 của tỉnh đạt 15.430,9 tỷ đồng, tăng 3,4% so với cùng kỳ năm 2025 và đạt 19,5% kế hoạch năm. Đây là kết quả tích cực trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao và thị trường còn nhiều biến động.

Các ngành công nghiệp chủ lực tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt, đặc biệt là ngành khai khoáng và chế biến - chế tạo. Sản lượng đồng và phân bón duy trì mức tăng trưởng khá nhờ nhu cầu thị trường trong nước và quốc tế phục hồi.

Lĩnh vực năng lượng cũng ghi nhận nhiều điểm sáng khi 104/105 nhà máy thủy điện vận hành ổn định, đảm bảo an toàn hệ thống. Đáng chú ý, Nhà máy Thủy điện Minh Lương Thượng đã phát điện trở lại từ ngày 18/02, góp phần bổ sung nguồn điện cho sản xuất.

Về hạ tầng công nghiệp, trong quý I, toàn tỉnh đã giải phóng mặt bằng hơn 122 ha tại các khu, cụm công nghiệp.

Mặc dù đạt được những kết quả nhất định, giá trị sản xuất công nghiệp quý I vẫn chỉ đạt 97,2% kịch bản đề ra, thiếu hụt khoảng 447 tỷ đồng. Điều này tạo áp lực cho các quý tiếp theo trong việc hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 14,3% của cả năm. Thực tế cho thấy, tăng trưởng công nghiệp của tỉnh chưa thực sự bền vững, còn phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên liệu, năng lượng và tiến độ triển khai dự án.

Những khó khăn của ngành công nghiệp không chỉ mang tính thời điểm mà còn là các “điểm nghẽn” kéo dài, nhất là trong lĩnh vực khai khoáng.

Hiện nay, trong 47 mỏ khoáng sản trên địa bàn có 10 mỏ chưa đi vào hoạt động và 14 mỏ tạm dừng khai thác. Nguyên nhân chủ yếu đến từ khó khăn tài chính, công nghệ lạc hậu, vướng mắc pháp lý và thủ tục đất đai.

Tình trạng thiếu hụt quặng apatit là vấn đề nghiêm trọng nhất. Các nhà máy tuyển chỉ duy trì khoảng 19% công suất thiết kế, nhiều đơn vị đối mặt nguy cơ dừng hoạt động do cạn kiệt quặng loại III.

Tương tự, nguồn quặng sắt cũng không đảm bảo khi chỉ còn 1 mỏ hoạt động ổn định, khiến 8/10 nhà máy phải tạm dừng sản xuất do thiếu nguyên liệu.

Trường hợp của Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam là ví dụ điển hình. Dù được cấp phép khai thác tại 5 khai trường, nhưng hiện chỉ có 3 khai trường hoạt động do vướng mắc trong giải phóng mặt bằng.

Tại khai trường Mỏ Cóc, việc mở rộng bãi thải gặp khó khăn do chưa hoàn tất công tác giải phóng mặt bằng, buộc doanh nghiệp phải đổ thải tạm trong lòng khai trường, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và tiềm ẩn rủi ro môi trường.

Tại khai trường Ngòi Đum - Đông Hồ, bãi thải hiện hữu sắp quá tải trong khi bãi mới chưa thể triển khai. Nếu không kịp thời tháo gỡ, nguy cơ gián đoạn sản xuất là rất lớn.

Trong khi đó, khai trường 10 cần giải phóng hơn 11 ha để phục vụ sản xuất năm 2026 nhưng vẫn chưa hoàn thành. Các khai trường 19 và Cam Đường 2 dù đã được cấp phép từ lâu nhưng chưa thể đưa vào khai thác do thiếu mặt bằng.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tranh chấp đất đai, chồng lấn quyền sử dụng, bất cập trong chính sách bồi thường và sự thiếu đồng thuận của người dân. Một số hộ dân chưa chấp nhận mức giá bồi thường, yêu cầu tái định cư hoặc phát sinh khiếu kiện, khiến công tác giải phóng mặt bằng mất nhiều thời gian hơn dự kiến.

Ngoài ra, chi phí đầu vào tăng mạnh cũng gây áp lực lớn cho doanh nghiệp. Giá quặng apatit tăng từ 15 - 18%, thép tăng hơn 34%, trong khi giá sản phẩm đầu ra tăng chậm, làm giảm lợi nhuận và hạn chế khả năng mở rộng sản xuất.

Theo ông Hoàng Chí Hiền - Giám đốc Sở Công Thương tỉnh, thiếu hụt nguyên liệu, đặc biệt là quặng apatit, là “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay, ảnh hưởng trực tiếp đến các ngành sản xuất chủ lực như phân bón, hóa chất và luyện kim. Bên cạnh đó, công tác giải phóng mặt bằng tại các khu, cụm công nghiệp còn nhiều bất cập. Một số địa phương chưa quyết liệt, thiếu phương pháp vận động hiệu quả, chưa chủ động đối thoại với người dân. Việc xác định nguồn gốc đất và kiểm đếm tài sản còn kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ dự án.

Trong lĩnh vực năng lượng, các dự án thủy điện cũng gặp khó khăn do vướng mắc về thủ tục đầu tư, đất đai và quy hoạch, làm chậm tiến độ đưa vào vận hành.

Trong quý II/2026, giá trị sản xuất công nghiệp phải đạt trên 18.981 tỷ đồng, bao gồm cả phần thiếu hụt từ quý I. Để đạt mục tiêu này, ngành công thương tập trung vào 3 nhóm giải pháp chính: đảm bảo nguồn nguyên liệu, đẩy nhanh tiến độ dự án và chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Trước hết, ngành sẽ phối hợp với doanh nghiệp để đảm bảo nguồn cung quặng apatit, đồng thời khuyến khích nhập khẩu nguyên liệu nhằm duy trì sản xuất; đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng tại các khai trường và khu công nghiệp. Đồng thời rà soát, xử lý các dự án chậm tiến độ, kém hiệu quả; đề xuất thu hồi để tạo quỹ đất cho nhà đầu tư có năng lực; nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ công tác liên ngành để kịp thời tháo gỡ vướng mắc cho từng dự án.

Trong lĩnh vực năng lượng, ngành phối hợp đảm bảo cung ứng điện an toàn, liên tục; tạo điều kiện để các nhà máy thủy điện vận hành tối đa công suất trong mùa mưa, đồng thời đẩy nhanh tiến độ các dự án mới.

Về lâu dài, ngành định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ khai thác thô sang chế biến sâu, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và phát triển công nghiệp xanh nhằm nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh.

Đặc biệt, ngành công thương sẽ phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, địa phương thực hiện nghiêm chỉ đạo của Chủ tịch UBND tỉnh trong tháo gỡ khó khăn cho các dự án trọng điểm, đặc biệt trong lĩnh vực khai khoáng và năng lượng; hỗ trợ doanh nghiệp duy trì, mở rộng sản xuất; đẩy nhanh tiến độ các dự án thủy điện, phát triển điện mặt trời và giải quyết dứt điểm các vướng mắc về đất đai.

Mục tiêu tăng trưởng 14,3% là thách thức lớn, nhưng hoàn toàn khả thi nếu các “điểm nghẽn” về nguyên liệu và mặt bằng được tháo gỡ kịp thời. Đây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là bước chuẩn bị quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo, hướng tới nền công nghiệp hiện đại, bền vững và hiệu quả hơn.

Đinh Viết Vinh