Hai cực tăng trưởng dẫn dắt kinh tế vùng Đông Nam Bộ

Sản xuất đồ gia dụng, thiết bị điện tử tại Công ty TNHH Tiger VietNam, vốn đầu tư của Nhật Bản tại Khu công nghiệp Amata (Đồng Nai). Ảnh tư liệu: Danh Lam – TTXVN

Đồng Nai đã trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 30/4/2026. Cùng với TP. Hồ Chí Minh, vùng Đông Nam Bộ hiện có hai đô thị lớn. Hai địa phương đều đóng vai trò cửa ngõ chiến lược về phát triển kinh tế, vừa bổ trợ cho nhau, vừa cùng góp phần đưa Đông Nam Bộ trở thành vùng đô thị phát triển năng động, trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, dịch vụ,… hàng đầu cả nước và khu vực Đông Nam Á.

Đồng Nai, cửa ngõ hàng không và liên kết vùng

Đồng Nai (sau sáp nhập tỉnh Đồng Nai với tỉnh Bình Phước từ ngày 1/7/2025) có diện tích hơn 12.737 km², dân số gần 4,5 triệu người. Năm 2025, GRDP của Đồng Nai khoảng 677.932 tỷ đồng, thu ngân sách trên 102.962 tỷ đồng; GRDP bình quân đầu người đạt 152,8 triệu đồng/người, đóng góp 5% GDP của cả nước.

Theo Thành ủy Đồng Nai, kết quả này đã phản ánh mức phát triển kinh tế tương đối cao so với mặt bằng chung của cả nước, cùng cơ cấu kinh tế thiên về công nghiệp - dịch vụ, Đồng Nai đã hội tụ nền tảng của một không gian phát triển lớn, đa trung tâm, đa chức năng và có mức độ tương tác vùng rất cao. Trong những năm qua, Đồng Nai đã tập trung huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực để phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội theo hướng đồng bộ, hiện đại, từng bước mở rộng không gian phát triển đô thị và nâng cao năng lực liên kết vùng.

Các chuyên gia nhận định, với vị trí địa lý chiến lược quan trọng tại khu vực phía Nam, Đồng Nai đang từng bước khẳng định vai trò là một cực tăng trưởng năng động của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, giữ vai trò đầu mối kết nối giữa Đông Nam Bộ với Tây Nguyên, Duyên hải Nam Trung Bộ và có tác động lan tỏa đến vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo chuyên gia kinh tế, Tiến sĩ Nguyễn Văn Sơn, trước đây Đồng Nai từng bị bó hẹp vì không gian hạn chế, sau hợp nhất, Đồng Nai hiện sở hữu không gian liên hoàn từ vùng đồng bằng đến đồi núi, có rừng quốc gia và cửa khẩu biên giới. Quy hoạch mới của Đồng Nai hiện rõ 5 vùng chuyên môn hóa rõ nét: Tây Nam tập trung lĩnh vực hàng không – công nghệ cao, Tây Bắc phát triển logistics biên giới, trung tâm là đô thị Biên Hòa – Long Thành sinh thái. Đây không chỉ là thay đổi hành chính, mà là cơ hội giải phóng dư địa phát triển chưa từng có từ trước đến nay.

“Hạ tầng khủng sẵn sàng cất cánh để giúp Đồng Nai bứt phá mạnh mẽ với điểm nhấn lớn nhất chính là sân bay quốc tế Long Thành. Siêu dự án này dự kiến vận hành giai đoạn 1 vào cuối năm 2026. Đây không chỉ là sân bay mà còn là trung tâm logistics, thương mại tự do và đô thị sân bay hiện đại bậc nhất khu vực”, Tiến sĩ Nguyễn Văn Sơn chia sẻ.

Điểm nhấn sân bay Long Thành được Đồng Nai ưu tiên hàng đầu, không chỉ là một cảng hàng không mà hướng tới hình thành “Thành phố sân bay” trung chuyển quốc tế, với quy mô dân số đô thị lớn, cấu trúc hiện đại, tích hợp đầy đủ các chức năng kinh tế, dịch vụ, văn hóa, xã hội.

Ông Nguyễn Kim Long, Phó Chủ tịch thường trực UBND thành phố Đồng Nai nhấn mạnh: Với lợi thế từ Cảng hàng không quốc tế Long Thành, Đồng Nai được định hướng trở thành trung tâm trung chuyển hàng không quốc tế, trung tâm logistics và đầu mối giao thông quan trọng của khu vực phía Nam, qua đó hình thành mạng lưới kết nối đa phương thức hiện đại, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu”.

Cùng với việc thúc đẩy vai trò cửa ngõ hàng không của khu vực Đông Nam Bộ trong thời gian tới, Đồng Nai cũng đang tăng cường các hoạt động nhằm nâng cao vai trò đầu mối kết nối liên vùng, đặc biệt với các dự án phát triển hạ tầng giao thông. Tại Kỳ họp thứ 3, ngày 28/4/2026, HĐND tỉnh Đồng Nai khóa XI đã chính thức thông qua chủ trương đầu tư 3 dự án hạ tầng giao thông trọng điểm, với tổng số vốn ban đầu hơn 110.000 tỷ đồng.

Ba dự án gồm tuyến đường kết nối từ cầu Mã Đà đến Vành đai 4 TP. Hồ Chí Minh; đường trên cao dọc Quốc lộ 51; và dự án kéo dài tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên đến trung tâm hành chính Đồng Nai và Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Theo UBND thành phố Đồng Nai, việc đầu tư xây dựng các dự án hạ tầng giao thông này nhằm từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông trên địa bàn để phát triển kinh tế - xã hội thành phố Đồng Nai, vừa là bước đi chiến lược nhằm hoàn thiện hệ thống kết nối liên vùng, đặc biệt giữa Đồng Nai với TP. Hồ Chí Minh, tạo động lực phát triển vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

TP. Hồ Chí Minh, cửa ngõ ra biển và trung chuyển quốc tế

Vườn ớt trồng ứng dụng công nghệ cao trong nhà màng, hệ thống tưới tự động kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm xuất khẩu đi các nước Châu Âu của Hợp tác xã Sản xuất Nông nghiệp và Dịch vụ Châu Pha, xã Châu Pha (TP Hồ Chí Minh). Ảnh: Hoàng Nhị - TTXVN

Trong khi Đồng Nai đang nỗ lực phát huy vai trò kết nối liên vùng, là cửa ngõ cho TP. Hồ Chí Minh tiến vào các tỉnh Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ, và ngược lại, thì TP. Hồ Chí Minh cũng ngày càng khẳng định vai trò cửa ngõ chiến lược cho “người hàng xóm” Đồng Nai và nhiều tỉnh, thành phía Nam tiến ra biển.

Theo các chuyên gia, TP. Hồ Chí Minh hiện đã định hình một siêu đô thị với diện tích hơn 6.772km2, dân số trên 14 triệu người, quy mô GDP khoảng 125 tỷ USD, là đầu tàu dẫn dắt tăng trưởng kinh tế của khu vực và cả nước. TP. Hồ Chí Minh đang nổi lên như một trung tâm cảng biển lớn của khu vực, với hệ thống gồm cảng Cát Lái và cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải. Sau sáp nhập, thành phố có thêm không gian và dư địa phát triển, đồng thời sở hữu hạ tầng cảng có khả năng tiếp nhận các tàu container lớn nhất thế giới.

Theo Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ hàng hải Việt Nam, lợi thế về không gian và hạ tầng này đang tạo nền tảng để TP. Hồ Chí Minh phát triển thành trung tâm cảng biển quy mô lớn của khu vực. Việc thành phố đã và chuẩn bị khởi công các dự án cảng biển mới như cảng Cái Mép Gemadept – Terminal Link (giai đoạn 2); cảng tổng hợp và container Cái Mép Hạ; siêu cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ; là động lực để giúp TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm logistics với hệ thống cảng biển quốc tế lớn, điểm giao thương hàng hải, trung tâm kinh tế biển của khu vực.

Đáng chú ý, đề án Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ cũng đang được thúc đẩy, định hướng kết nối với sân bay quốc tế Long Thành trên địa bàn thành phố Đồng Nai để hình thành trục logistics hàng hải – hàng không liên hoàn, cùng các dự án hạ tầng sắp được triển khai kết nối Đồng Nai như tuyến đường sắt Thủ Thiêm – sân bay Long Thành, cao tốc Hồ Tràm – sân bay Long Thành, được đánh giá sẽ tạo nền tảng cho TP. Hồ Chí Minh nâng cao vai trò trong mạng lưới trung chuyển khu vực, giúp khai thác đồng bộ, phát huy tổng lực thế mạnh của hai cửa ngõ chiến lược TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai.

Một thế mạnh, vai trò riêng có của TP. Hồ Chí Minh ở khu vực phía Nam đã được Trung ương xác định đó chính là Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC). Theo Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Công Vinh, TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng không chỉ là trung tâm tài chính của Việt Nam, mà còn trở thành trung tâm kinh tế quan trọng của khu vực, góp phần kết nối dòng vốn, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong khu vực Đông Nam Á.

Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh được nhận định sẽ góp phần kiến tạo diện mạo mới cho kinh tế và đô thị của địa phương cũng như cả nước, đồng thời là một “cú hích” thúc đẩy thu hút và nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC, cho biết, VIFC-HCMC được giới thiệu không phải như một trung tâm tài chính “tổng hợp” cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm đã rất trưởng thành như Singapore, Hong Kong hay Dubai mà theo một chiến lược rất rõ ràng. Đó là phát triển các phân khúc ngách có lợi thế cạnh tranh riêng; đồng thời tận dụng lợi thế “người đi sau” để đi thẳng vào các mô hình tài chính hiện đại.

Trong tổng thể trung tâm tài chính quốc tế, dựa trên lợi thế rõ nét về vị trí địa lý và hệ thống cảng biển của TP. Hồ Chí Minh, tài chính hàng hải được xác định là một trong bốn trụ cột quan trọng.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Huân, kỳ vọng của TP. Hồ Chí Minh không chỉ là thu hút vốn FDI vào một vài dự án cảng, mà là hình thành một thị trường vốn hàng hải quốc tế đặt tại thành phố, mục tiêu xây dựng trung tâm tài chính hàng hải để thu hút dòng tiền quốc tế gắn với vận tải biển, logistics, thương mại và chuỗi cung ứng…, để từng bước nâng vai trò thành phố vừa là điểm trung chuyển hàng hóa, vừa là “cảng trung chuyển dòng vốn” cho kinh tế biển của khu vực Đông Nam Á.

Các chuyên gia nhận định, trong vai trò của hai cửa ngõ chiến lược, với hệ thống khu chế xuất, khu công nghiệp hiện đại, hệ thống cảng nước sâu, cảng sông, cảng biển hàng đầu, các sân bay quốc tế, đường cao tốc, đường sắt Bắc – Nam, Vành đai 3, Vành đai 4 TP. Hồ Chí Minh và các tuyến metro hiện hữu lẫn hình thành trong tương lai, TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai khi kết hợp với nhau sẽ sở hữu chuỗi logistics đồng bộ và khép kín từ biên giới Campuchia đến cửa ngõ Biển Đông.

Sự kết hợp thế mạnh của hai địa phương giúp chi phí logistics giảm mạnh, sức hút FDI chất lượng cao tăng vọt – đây chính là “cú hích” giúp hai thành phố bứt phá tăng trưởng hai con số bền vững. Hai cửa ngõ chiến lược, hai đô thị cùng vận hành, vùng Đông Nam Bộ sẽ có động lực kép, tạo đà bứt phá cho cả vùng kinh tế trọng điểm phía Nam cũng như phát huy vai trò dẫn dắt tăng trưởng cho nền kinh tế quốc gia.

Hoàng Liên Sơn/vnanet.vn