Gìn giữ hồn quê qua từng sợi cói

Được hợp nhất từ 3 xã Nga Tân, Nga Tiến, Nga Thái, xã Tân Tiến là vùng đất thuần nông, với cây trồng chủ lực là cói. Toàn xã có khoảng 730ha trồng cói.

Từ xa xưa, cây cói đã bén duyên với vùng đất này nhờ điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu thuận lợi. Những cánh đồng cói xanh mướt trải dài không chỉ tạo nên nét đặc trưng của vùng quê, mà còn là nguồn nguyên liệu quý để người dân làm nên những tấm chiếu bền đẹp. Nghề dệt chiếu dần hình thành, phát triển và trở thành sinh kế của nhiều hộ gia đình.

Trước đây, mọi công đoạn đều được thực hiện thủ công. Sau mỗi vụ thu hoạch, cói được chẻ nhỏ, phơi nắng, nhuộm màu rồi đưa lên khung dệt. Người thợ phải phối hợp nhịp nhàng giữa đôi tay và đôi chân để từng sợi cói đan xen đều đặn, tạo nên những tấm chiếu chắc chắn, hoa văn cân đối. Một tấm chiếu hoàn thiện là kết tinh của sự kiên trì, khéo léo và kinh nghiệm được truyền từ đời này sang đời khác.

Được thiên nhiên ưu ái ban tặng, cây cói trồng trên mảnh đất Tân Tiến có nét đặc trưng riêng: dài, bền, đẹp. Những sợi cói dài, óng ả được lựa chọn kỹ lưỡng ngay từ khâu thu hoạch để đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Có thời điểm, trước sự phát triển của các sản phẩm công nghiệp, nghề dệt chiếu gặp không ít khó khăn. Nhiều lao động trẻ rời quê, những khung dệt im tiếng, khiến nhiều người lo lắng nghề truyền thống sẽ dần mai một.

Thế nhưng, bằng tình yêu và quyết tâm gìn giữ nghề truyền thống của quê hương, người dân Tân Tiến đã từng bước thích ứng với thị trường. Nhiều cơ sở mạnh dạn đầu tư máy móc ở một số công đoạn nhằm nâng cao năng suất, giảm sức lao động nhưng vẫn giữ kỹ thuật dệt truyền thống để bảo đảm chất lượng sản phẩm. Mẫu mã cũng được cải tiến đa dạng hơn, từ chiếu truyền thống đến các sản phẩm thủ công mỹ nghệ làm từ cói, đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú của người tiêu dùng.

Dù máy móc đã dần thay thế, nhưng tại nhiều hộ gia đình ở xã Tân Tiến, dệt thủ công vẫn được duy trì để tạo ra những sản phẩm đẹp và có độ bền cao.

Ngày nay, làng nghề chiếu cói Tân Tiến không chỉ tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân, mà còn góp phần gìn giữ một nét đẹp văn hóa của vùng quê xứ Thanh.

Những lá chiếu cói mộc mạc đã vượt ra khỏi lũy tre làng, có mặt ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước, mang theo câu chuyện về sự cần cù, khéo léo của người thợ nơi đây.

Để dệt được một chiếc chiếu hoa đẹp, cần sự ăn ý tuyệt đối giữa người luồn và người dập. Có lẽ cũng vì thế mà chiếu cói trên vùng đất này vẫn được bán theo đôi tượng trưng cho sự hòa hợp, gắn bó.

Giữa nhịp sống hiện đại, hình ảnh những bó cói phơi vàng dưới nắng, tiếng khung dệt rộn ràng và nụ cười của những người thợ tạo nên một bức tranh bình yên, đậm hồn quê. Đó không chỉ là vẻ đẹp của một làng nghề truyền thống, mà còn là minh chứng cho sự bền bỉ của những giá trị văn hóa được gìn giữ qua năm tháng.

Nghề chiếu cói trên vùng đất Tân Tiến hôm nay không chỉ là câu chuyện của quá khứ, mà là minh chứng cho sự thích nghi mạnh mẽ, khẳng định giá trị của những sản phẩm truyền thống được tạo nên từ bàn tay, khối óc và trân trọng nghề xưa của mỗi người dân địa phương.

Làng nghề chiếu cói Tân Tiến hôm nay là sự giao hòa giữa truyền thống và đổi mới. Trên hành trình phát triển của quê hương Thanh Hóa, những người thợ vẫn miệt mài dệt nên không chỉ những tấm chiếu bền đẹp, mà còn dệt nên niềm tự hào về một làng nghề, góp phần lưu giữ hồn quê cho các thế hệ mai sau.

Dương Ngân (tổng hợp)/Ảnh tư liệu