Giải phóng nguồn lực 'đóng băng': Bài toán thể chế và hiệu quả phân bổ vốn

Hàng nghìn dự án tiếp tục vướng mắc pháp lý, đình trệ kéo dài, khiến lượng vốn đầu tư khổng lồ chưa thể vận hành trong nền kinh tế. Ảnh: ST

Gần 3.000 dự án với 2,4 triệu tỷ đồng bị “mắc kẹt”

Thị trường BĐS thời gian gần đây đã xuất hiện những tín hiệu phục hồi khi một số dự án được tái khởi động, triển khai xây dựng và đưa vào sử dụng, đóng góp trở lại cho tăng trưởng. Tuy nhiên, phía sau những chuyển động tích cực đó vẫn là bức tranh nhiều gam màu trầm khi hàng nghìn dự án tiếp tục vướng mắc pháp lý, đình trệ kéo dài, khiến lượng vốn đầu tư khổng lồ chưa thể vận hành trong nền kinh tế.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh, cả nước hiện có 2.991 dự án BĐS gặp khó khăn, vướng mắc cần được tháo gỡ, với tổng diện tích khoảng 153.000 ha và tổng mức đầu tư lên tới 2,4 triệu tỷ đồng. Các điểm nghẽn chủ yếu liên quan đến đất đai, thủ tục đầu tư, quy hoạch, xác định giá đất, nghĩa vụ tài chính, hoạt động thanh tra - kiểm tra, hoặc xuất phát từ những bất cập, chồng chéo trong hệ thống pháp luật. Đáng chú ý, hàng trăm dự án thuộc thẩm quyền xử lý của Quốc hội, Chính phủ; gần 1.100 dự án thuộc trách nhiệm giải quyết của các Bộ, ngành và địa phương.

Hệ lụy của tình trạng này vượt ra ngoài phạm vi một ngành kinh tế. TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng, sự đình trệ kéo dài đồng nghĩa với việc nguồn lực xã hội bị “đóng băng” ở quy mô lớn. Khi hàng triệu tỷ đồng vốn đầu tư chưa thể quay vòng, nền kinh tế không chỉ thiếu hụt dòng tiền bổ sung cho tổng cầu, mà còn suy giảm khả năng tạo việc làm, tăng thu ngân sách và cải thiện năng suất. Bên cạnh đó, quỹ đất hàng trăm nghìn héc-ta bị “treo” nhiều năm làm giảm hiệu quả sử dụng tài nguyên - yếu tố đầu vào quan trọng của tăng trưởng. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số được đặt ra, việc một nguồn lực lớn chưa được khai thác hiệu quả đặt ra bài toán phân bổ và quản trị ở tầm vĩ mô.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội BĐS TP. Hồ Chí Minh - nhận định, khi dự án bị ách tắc, doanh nghiệp phải gánh chi phí lãi vay, chi phí quản lý gia tăng trong khi dòng tiền không được tạo ra để bù đắp. Áp lực trả nợ trái phiếu và tín dụng ngân hàng tăng lên buộc nhiều chủ đầu tư phải cơ cấu lại tài chính, chuyển nhượng bớt tài sản hoặc dự án. Hệ quả không chỉ là suy giảm sức khỏe tài chính của doanh nghiệp BĐS, mà còn tiềm ẩn rủi ro lan sang hệ thống ngân hàng nếu nợ xấu gia tăng. Đáng lưu ý, BĐS có tính liên thông cao với nhiều ngành như xây dựng, vật liệu, thiết kế, nội thất, logistics và tài chính. Khi dự án đình trệ, chuỗi cung ứng liên quan cũng bị gián đoạn, làm chậm vòng quay vốn và thu hẹp cơ hội kinh doanh của nhiều lĩnh vực khác.

Ở phương diện thị trường, việc hàng nghìn dự án chậm triển khai tiếp tục làm gia tăng tình trạng thiếu hụt nguồn cung nhà ở. Cán cân cung - cầu lệch pha kéo dài khiến mặt bằng giá duy trì ở mức cao, thu hẹp cơ hội an cư của người dân và tạo thêm áp lực đối với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội, phát triển nhà ở bền vững.

Cấp bách tháo gỡ để tái kích hoạt động lực tăng trưởng

Trước những hệ lụy nêu trên, yêu cầu tháo gỡ vướng mắc cho các dự án tồn đọng trở nên cấp thiết. Giới chuyên gia nhấn mạnh, nếu khoảng 2,4 triệu tỷ đồng trong các dự án đang “mắc kẹt” được giải phóng và đưa vào khai thác hiệu quả, đây sẽ là nguồn lực đáng kể bổ sung cho tổng vốn đầu tư toàn xã hội, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao. Đồng thời, khi dự án được triển khai trở lại, ngân sách nhà nước có thêm nguồn thu từ tiền sử dụng đất, thuế và các nghĩa vụ tài chính khác, qua đó tạo thêm dư địa tài khóa cho đầu tư công và các chương trình phát triển.

Cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực xây dựng và bất động sản cần được thúc đẩy mạnh mẽ nhằm cải thiện môi trường đầu tư. Ảnh: ST

Đối với thị trường BĐS, ông Nguyễn Văn Đính - Phó Chủ tịch Hiệp hội BĐS Việt Nam - cho rằng việc tháo gỡ dự án sẽ góp phần gia tăng nguồn cung, từng bước điều chỉnh tình trạng mất cân đối tích tụ nhiều năm. Khi nhiều dự án được triển khai và mở bán trở lại, thị trường có thêm lựa chọn, áp lực tăng giá do khan hiếm nguồn cung được giảm bớt. Nguồn cung dồi dào hơn cũng thúc đẩy cạnh tranh về chất lượng sản phẩm, minh bạch pháp lý và dịch vụ, qua đó nâng chuẩn vận hành thị trường.

Quan trọng hơn, quá trình tháo gỡ khó khăn phải gắn với hoàn thiện thể chế, tạo nền tảng cho sự phát triển ổn định và bền vững hơn của thị trường BĐS. Thời gian qua, nhiều chính sách về đất đai, nhà ở và kinh doanh BĐS đã được sửa đổi, bổ sung nhằm khắc phục bất cập. Khi khung pháp lý tiếp tục được hoàn thiện và các điểm nghẽn còn lại được xử lý, niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư sẽ được củng cố - yếu tố then chốt để thị trường bước sang chu kỳ phát triển mới.

Theo số liệu thống kê, thời gian qua các cơ quan chức năng đã tháo gỡ cho 5.203 dự án, trong đó có 3.289 dự án đất đai, với nguồn lực khơi thông khoảng 1,67 triệu tỷ đồng.

Để xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng, tại Công điện ngày 15/02 về việc tập trung giải quyết các dự án kéo dài, khẩn trương hoàn thành và đưa vào khai thác nhằm thúc đẩy tăng trưởng những tháng đầu năm 2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương tập trung cao độ, xử lý khó khăn theo Nghị quyết 265/2025/QH15 và Nghị quyết 17/NQ-CP, bảo đảm không bỏ sót dự án cần tháo gỡ. Các địa phương phải chủ động phân loại, xử lý theo thẩm quyền với tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, không đùn đẩy, né tránh.

Bên cạnh việc thực hiện nghiêm chỉ đạo của Chính phủ, các chuyên gia lưu ý quá trình xử lý phải bảo đảm nguyên tắc không hợp thức hóa sai phạm, đồng thời không để kéo dài tình trạng “treo” dự án gây lãng phí nguồn lực. Việc tăng cường phối hợp giữa Trung ương và địa phương, đẩy mạnh số hóa, công khai dữ liệu pháp lý dự án sẽ tạo nền tảng minh bạch cho thị trường. Song song với đó, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực xây dựng và BĐS cần được thúc đẩy mạnh mẽ nhằm giảm chi phí tuân thủ, nâng cao tính dự báo và cải thiện môi trường đầu tư.

Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực để duy trì đà tăng trưởng, việc khơi thông hàng triệu tỷ đồng vốn đầu tư đang “đóng băng” không chỉ mang ý nghĩa phục hồi thị trường BĐS, mà còn là phép thử đối với năng lực cải cách thể chế và hiệu quả điều hành. Nếu được thực hiện đồng bộ, minh bạch và có trách nhiệm, quá trình này sẽ góp phần tái kích hoạt các nguồn lực xã hội, nâng cao hiệu quả phân bổ vốn và tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo./.

DIỆU THIỆN