Giá sầu riêng lao dốc, điểm nghẽn không chỉ nằm ở thị trường

Từ nhà vườn, thương lái đến doanh nghiệp xuất khẩu đều cho biết đang đối mặt với một mùa vụ đầy khó khăn khi giá liên tục lao dốc, chất lượng giảm sút do mưa kéo dài, trong khi các quy định xuất khẩu ngày càng siết chặt.

Đáng chú ý, phía sau câu chuyện giá giảm không đơn thuần là quy luật cung - cầu, mà còn phản ánh những bất cập của chuỗi sản xuất, liên kết vùng nguyên liệu và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe từ thị trường nhập khẩu.

Giá giảm từng ngày

Theo ghi nhận từ các thương lái thu mua tại khu vực miền Đông Nam Bộ - nơi đang bước vào cao điểm thu hoạch, giá sầu riêng liên tục điều chỉnh giảm trong nhiều ngày qua.

Nhà vườn, thương lái gặp khó vì giá sầu riêng liên tục giảm.

Anh Nguyễn Hữu Phúc, thương lái thu mua sầu riêng tại Đồng Nai (khu vực Bình Phước cũ), cho biết giá sầu riêng Thái tại kho loại A hiện chỉ còn 63.000 - 65.000 đồng/kg tại kho, loại B khoảng 43.000 - 45.000 đồng/kg, hàng dạt dao động 35.000 - 38.000 đồng/kg.

Nếu thu mua trực tiếp tại vườn, giá mẫu bình thường chỉ khoảng 40.000 - 45.000 đồng/kg hoặc thấp hơn. Đáng chú ý, chỉ trong vài ngày gần đây, giá đã giảm thêm khoảng 2.000 - 3.000 đồng/kg mỗi ngày và vẫn chưa có dấu hiệu chững lại.

Trong khi đó, sầu riêng Ri6 vẫn tiếp tục chịu áp lực lớn khi giá liên tục ở mức thấp. Hàng đạt chuẩn loại A chỉ ở mức 30.000-35.000 đồng/kg, loại B chỉ còn khoảng 20.000-22.000 đồng/kg tại kho, còn giá mua tại vườn phổ biến 15.000-18.000 đồng/kg.

Tương tự, anh Trịnh Quang, thương lái thu mua tại Đồng Nai, cho biết giá sầu riêng Thái hiện thấp hơn khoảng 10.000 đồng/kg so với cùng kỳ năm ngoái và được xem là mức thấp nhất trong vài năm gần đây. Những năm trước, giá loại này thường duy trì từ 70.000-90.000 đồng/kg trở lên.

Giá sầu riêng hiện tại giảm sâu so với thời điểm hồi cuối tháng 2.

Giá giảm nhanh khiến toàn bộ chuỗi thu mua rơi vào thế bị động. Theo anh Phúc, năm nay hầu hết doanh nghiệp và thương lái đều thua lỗ. Không ít đơn vị chấp nhận bỏ luôn tiền cọc tại vườn vì càng thu mua càng lỗ.

Với các doanh nghiệp xuất khẩu trực tiếp, áp lực còn lớn hơn. Khi đã ký hợp đồng giao hàng theo tuần, nếu không đủ sản lượng để đóng container đúng tiến độ sẽ phải bồi thường hợp đồng với chi phí rất lớn.

Anh Trịnh Quang cho biết để giảm thiểu thiệt hại, nhiều thương lái chọn cách trả cọc hoặc neo vườn chờ giá. Thậm chí, có trường hợp tìm lỗi chất lượng tại vườn để có lý do lấy lại tiền cọc đã đặt trước.

Không ít nhà vườn rơi vào cảnh chi phí đầu tư cả năm nhưng giá bán không đủ bù vốn, đặc biệt với những diện tích thu hoạch đúng thời điểm mưa kéo dài.

Theo các doanh nghiệp thu mua, một trong những nguyên nhân lớn nhất khiến giá giảm là chất lượng sầu riêng năm nay bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Nhiều vườn sầu riêng bước vào chính vụ thu hoạch nhưng giá giảm sâu, trong khi mưa kéo dài làm tăng tỷ lệ trái bị sượng nước, lỗi cơm.

Anh Nguyễn Hữu Phúc cho biết miền Đông Nam Bộ mưa liên tục khiến tỷ lệ sầu riêng bị sượng nước, lỗi cơm tăng rất cao. Điều này khiến doanh nghiệp buộc phải siết chặt khâu tuyển chọn và giảm giá thu mua để hạn chế rủi ro.

Ông Phan Nhật Tâm, Giám đốc Công ty TNHH Khởi Phong Farm (Đồng Nai), cho biết lượng thu mua của doanh nghiệp đã giảm rất mạnh.

Nếu trước đây mỗi ngày công ty thu mua khoảng 70-80 tấn thì hiện chỉ còn 15-20 tấn. Tiến độ xuất khẩu cũng chậm đáng kể, từ mức 3-4 container mỗi ngày xuống còn khoảng một container sau 2-3 ngày.

Theo ông Tâm, ngoài thời tiết bất lợi tại các vùng trồng miền Đông Nam Bộ, quy trình canh tác của nhiều hộ dân cũng chưa đồng đều.

“Cách sử dụng phân bón, chăm sóc giữa các vùng còn thiếu tính hệ thống, dẫn đến chất lượng cơm sầu riêng không ổn định”, ông nói. Doanh nghiệp vì vậy buộc phải lựa chọn giải pháp làm chậm lại, tập trung vào chất lượng thay vì chạy theo số lượng trong giai đoạn hiện nay.

Một điểm đáng chú ý là đợt giảm giá lần này không chỉ xuất phát từ nguồn cung trong nước. Theo nhiều doanh nghiệp, sầu riêng Thái Lan - đối thủ cạnh tranh lớn nhất của Việt Nam tại thị trường Trung Quốc - cũng đang gặp vấn đề về chất lượng.

Hoạt động đóng container sầu riêng xuất khẩu chậm lại do sức mua yếu và yêu cầu kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc ngày càng nghiêm ngặt.

Ông Phan Nhật Tâm cho rằng chất lượng sầu riêng Thái Lan giảm đã khiến giá mặt hàng này tại thị trường Trung Quốc đi xuống. Bên cạnh đó, sức mua tại Trung Quốc vẫn chưa phục hồi hoàn toàn, khiến lượng hàng tiêu thụ chậm, dòng tiền quay trở lại để tiếp tục nhập hàng mới cũng yếu hơn.

Trong khi lượng sầu riêng ở Việt Nam bước vào chính vụ, cung tăng mạnh nhưng cầu giảm đã tạo áp lực rất lớn lên giá.

Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đồng Tháp, cũng cho biết giá Monthong loại A trước đây đều trên 70.000 đồng/kg, hiện chỉ còn khoảng 60.000-64.000 đồng/kg.

Theo ông, ngoài việc sầu riêng Việt Nam bị ảnh hưởng bởi mưa khiến tỷ lệ sượng tăng cao, giá sầu riêng Thái Lan cũng giảm nên hàng Việt Nam buộc phải điều chỉnh theo để giữ sức cạnh tranh.

Điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở chất lượng

Theo ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nghiệp Nông nghiệp Nhiệt đới, nguyên nhân quan trọng nhất khiến giá sầu riêng giảm sâu vẫn là vấn đề chất lượng.

Thông tin từ các doanh nghiệp cho thấy phía Trung Quốc đánh giá chất lượng sầu riêng của cả Việt Nam và Thái Lan trong đợt này đều chưa đáp ứng yêu cầu, khiến giá mua giảm đáng kể.

Tuy nhiên, vấn đề lớn hơn nằm ở hệ thống vùng nguyên liệu.

Theo ông Mười, hiện việc quản lý mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói đang được siết rất chặt. Hoạt động mua bán mã số như trước đây gần như không còn, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc ngày càng nghiêm ngặt. Hệ quả là nhiều kho hàng phải tạm dừng hoạt động vì không đáp ứng đủ điều kiện.

Nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng có đơn hàng, có khách nhưng không thể tìm được nguồn hàng vừa đạt chất lượng, vừa đúng mã vùng trồng, đúng sản lượng đăng ký để xuất khẩu.

Ông cho rằng bài toán hiện nay không còn là chạy theo kim ngạch xuất khẩu, mà là làm sao tháo gỡ những điểm nghẽn để hàng hóa lưu thông thuận lợi.

Sản lượng sầu riêng xuất khẩu của các doanh nghiệp giảm trong thời gian gần đây.

Muốn làm được điều đó, cần đẩy nhanh việc cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, đồng thời hỗ trợ hợp tác xã và doanh nghiệp xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn phục vụ xuất khẩu.

Theo các thương lái và doanh nghiệp, thị trường sầu riêng nhiều khả năng vẫn còn khó khăn trong khoảng nửa tháng tới.

Ông Phan Nhật Tâm nhận định khoảng 15-20 ngày tới là thời gian để thị trường Trung Quốc tiêu thụ hết lượng hàng chất lượng thấp. Sau đó, nếu nhu cầu đối với hàng đạt chuẩn phục hồi, giá có thể dần cải thiện.

Dù vậy, giới chuyên môn cho rằng triển vọng của ngành sầu riêng sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng nâng chất lượng sản phẩm, tổ chức lại vùng nguyên liệu và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc.

Đợt giảm giá lần này vì thế không chỉ là biến động nhất thời của thị trường, mà còn là phép thử đối với quá trình chuyển từ tăng trưởng nóng sang phát triển bền vững của ngành sầu riêng Việt Nam.

Khi thị trường nhập khẩu ngày càng đặt nặng yếu tố chất lượng và minh bạch nguồn gốc, lợi thế sẽ không còn thuộc về những đơn vị thu mua được nhiều hàng, mà thuộc về những chuỗi sản xuất đủ tiêu chuẩn để đi đường dài.

NGUYỄN LIẾN