Giá cước vận tải tăng và lời giải từ công nghệ

Thực trạng từ bến xe đến túi tiền người dân

Theo báo cáo nhanh từ các Sở Xây dựng và cơ quan quản lý chuyên ngành gửi về Cục Đường bộ Việt Nam, một làn sóng điều chỉnh giá cước đang diễn ra trên diện rộng. Số liệu cho thấy hàng trăm doanh nghiệp vận tải tại 30 trên tổng số 34 tỉnh, thành phố trọng điểm đã đồng loạt gửi thông báo kê khai tăng giá vé.

Đáng chú ý, TP.HCM - đầu tàu kinh tế và cũng là trung tâm luân chuyển hành khách lớn nhất cả nước - đang trở thành tâm điểm của đợt biến động này. Với 15 đơn vị vận tải hoạt động trên 96 tuyến đường huyết mạch, mức tăng giá tại đây dao động từ 5% đến 36%. Tuy nhiên, đó chưa phải là con số cực đỉnh. Tại các địa phương như Đắk Lắk, Đồng Nai, Ninh Bình, Lào Cai hay Nghệ An, mức tăng đã chạm ngưỡng "báo động" từ 30% đến 50%.

Nguyên nhân được cho là giá xăng dầu trong nước biến động đã trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí đầu vào của các nhà xe. Khi nhiên liệu chiếm tới gần một nửa giá thành vận hành, việc tăng giá cước không còn là lựa chọn, mà là cuộc đấu tranh sinh tồn của doanh nghiệp.

Một làn sóng điều chỉnh giá cước vận tải đang diễn ra trên diện rộng.

Dưới góc độ kinh tế học, việc điều chỉnh giá cước vận tải thường tạo ra hiệu ứng "domino" khó kiểm soát. Các chuyên gia phân tích thị trường nhận định rằng, vận tải là mạch máu của nền kinh tế; khi mạch máu này tăng chi phí, sức ép sẽ lan tỏa đến mọi ngõ ngách từ giá nông sản, hàng tiêu dùng đến dịch vụ du lịch.

TS kinh tế học Nguyễn Thanh Mai (Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội) chia sẻ: "Mức tăng 50% ở một số tỉnh miền núi và vùng sâu vùng xa là một cú sốc thực sự đối với người lao động. Chúng ta đang đối mặt với áp lực kép: Một bên là lạm phát chi phí đẩy từ giá năng lượng thế giới, một bên là sức mua của người dân vẫn đang trong quá trình hồi phục. Nếu không có sự điều tiết nhịp nhàng, sự đứt gãy trong chuỗi cung ứng dịch vụ vận tải là hoàn toàn có thể xảy ra".

Trong khi đó, đại diện các hiệp hội vận tải lại bày tỏ sự lo ngại về tính cạnh tranh. Việc tăng giá quá cao trong bối cảnh các loại hình xe dịch vụ cá nhân và xe "dù" hoạt động biến tướng đang đẩy các doanh nghiệp làm ăn chân chính vào thế khó. "Tăng để sống, hay giữ giá để giữ khách?" đang là câu hỏi cân não trên bàn làm việc của lãnh đạo các doanh nghiệp vận tải.

Ghi nhận tại bến xe Miền Tây và bến xe Mỹ Đình, bầu không khí trở nên trầm lắng hơn thường lệ. Những bảng thông báo giá vé mới liên tục được cập nhật. Đối với những người con xa xứ, chuyến xe về quê nay đã trở nên "đắt đỏ" hơn bao giờ hết.

Anh Hoàng Nam, một công nhân làm việc tại khu công nghiệp ở Hưng Yên, bộc bạch: "Mỗi tháng thu nhập chỉ đủ trang trải, nay vé xe về quê tăng thêm gần 40%, tôi phải tính toán lại. Có lẽ thay vì về mỗi tháng một lần, tôi sẽ phải đợi đến dịp lễ lớn mới dám đi".

Về phía doanh nghiệp, ông chủ một hãng xe khách liên tỉnh tại Nghệ An cho hay: "Chúng tôi hiểu khách hàng khó khăn, nhưng nhà xe cũng đang ở thế khó. Giá dầu tăng, phí cầu đường, phí bến bãi không giảm. Nếu giữ nguyên giá cũ, mỗi chuyến xe lăn bánh là chúng tôi cầm chắc phần lỗ trong tay".

Lời giải từ công nghệ

Theo TS Nguyễn Thanh Mai, công nghệ nổi lên như một điểm sáng, một giải pháp mang tính chiến lược để tối ưu hóa chi phí thay vì chỉ dựa vào việc tăng giá vé. Các doanh nghiệp vận tải cần thực hiện cuộc cách mạng số để giảm thiểu lãng phí.

Việc ứng dụng hệ thống quản lý vận tải thông minh (TMS) cho phép các hãng xe theo dõi chính xác lộ trình và hành vi tài xế. Công nghệ AI có khả năng phân tích mật độ giao thông theo thời gian thực để gợi ý lộ trình ngắn nhất, tiết kiệm nhiên liệu nhất. Đồng thời, hệ thống cảm biến giám sát tiêu hao xăng dầu giúp loại bỏ hoàn toàn các hành vi gian lận hoặc vận hành lãng phí.

Công nghệ AI có khả năng phân tích mật độ giao thông theo thời gian thực để gợi ý lộ trình ngắn nhất, tiết kiệm nhiên liệu nhất.

Một trong những điểm yếu của vận tải truyền thống là tình trạng "xe chạy rỗng" hoặc "ghế trống" ở chiều về. Công nghệ đặt vé số hóa giúp doanh nghiệp chủ động dự báo nhu cầu khách hàng qua từng khung giờ. Nhờ đó, nhà xe có thể linh hoạt điều chỉnh tần suất chuyến đi, gom khách hiệu quả, đảm bảo mỗi lít dầu tiêu tốn đều mang lại giá trị kinh tế cao nhất.

Nhìn xa hơn, cuộc khủng hoảng giá dầu là động lực thúc đẩy lộ trình chuyển đổi sang phương tiện vận tải điện và nhiên liệu sinh học. Tại các đô thị lớn, việc thí điểm xe khách điện đã cho thấy những kết quả khả quan về chi phí bảo trì và vận hành. Đây chính là "tấm khiên" vững chắc nhất để bảo vệ doanh nghiệp trước những biến động khó lường của thị trường năng lượng hóa thạch.

"Làn sóng tăng giá cước vận tải tháng 3.2026 không đơn thuần là một biến động thị trường, mà là bài kiểm tra khả năng thích ứng của toàn ngành. Sự can thiệp của Nhà nước thông qua việc điều tiết thuế bảo vệ môi trường và kiểm soát chặt chẽ việc kê khai giá là cần thiết để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tuy nhiên, về lâu dài, chỉ những doanh nghiệp biết "số hóa", biến nỗi đau chi phí thành sức mạnh công nghệ mới có thể tồn tại bền vững. Tương lai của ngành vận tải không nằm ở việc ai tăng giá nhanh hơn, mà ở việc ai quản trị thông minh hơn, tiết kiệm hơn và hướng tới người dùng nhiều hơn", vị chuyên gia này cho hay.

Bộ Xây dựng đã thành lập đoàn công tác làm việc tại nhiều địa phương nhằm kiểm tra, giám sát công tác quản lý và bình ổn giá cước vận tải đường bộ, trong bối cảnh giá nhiên liệu có nhiều biến động.

Đoàn công tác được thành lập trực tiếp làm việc với các địa phương về công tác quản lý, bình ổn giá cước, đồng thời tháo gỡ khó khăn để đảm bảo thông suốt chuỗi cung ứng vận tải đường bộ.

Dự kiến trong tháng 4, đoàn sẽ làm việc trực tiếp với Sở Xây dựng và một số doanh nghiệp vận tải có mức tăng giá cước cao tại TP.HCM, Đồng Nai và Đắk Lắk. Ngoài các địa bàn này, trưởng đoàn được phép chủ động điều chỉnh, bổ sung địa phương và đơn vị làm việc tùy theo diễn biến thực tế, với điều kiện thông báo trước ít nhất 2 ngày làm việc.

Tuyết Nhung