Giá cá tra khởi sắc, vì sao người nuôi chưa quay lại?

Chi phí đầu tư cao

Ông Nguyễn Văn Tư (ngư dân ở xã Bình Thạnh Đông, tỉnh An Giang), người có nhiều năm nuôi cá tra thương phẩm, ngồi thẫn thờ trước dãy hầm trên 30.000m2 của mình. Hầm thì có sẵn, bỏ trống, giá cá thương phẩm đang ở mức cao nhưng đến cuối tháng 3/2026, ông vẫn chưa thả cá giống để nuôi trở lại.

Đốt điếu thuốc đưa lên miệng rít một hơi dài, vừa nhả khói ông vừa trần tình, sở dĩ đến nay chưa thả nuôi là do chi phí đầu vào duy trì ở mức cao, áp lực nợ nần và vốn lưu động, rủi ro dịch bệnh cũng như thời tiết, cùng với tính bền vững của thị trường xuất khẩu. Nhả khói xong, ông gằn giọng rồi phân tích, 4 yếu tố vừa nêu chính là "điểm nghẽn" khiến ngành hàng cá tra từ ngư dân đến doanh nghiệp, những người nằm trong hệ sinh thái sản xuất đều cảm thấy ngao ngán.

"Chi phí sản xuất bình quân khoảng 24.000 - 26.000 đồng/kg, giá cá tra hiện nay giúp người nuôi lãi từ 8.000 - 10.000 đồng/kg. Mức lợi nhuận này hấp dẫn với nhiều hộ nuôi suốt nhiều năm qua, nhưng đến nay nhiều hộ dân nuôi cá vẫn chưa quay lại", ông Tư chia sẻ.

Giá cá tra giống hiện tăng gấp 2 - 3 lần so với cùng kỳ

Thực tế cho thấy, dù giá bán tăng nhưng chi phí đầu vào cũng leo thang tương ứng. Chi phí nuôi cá tra hiện phổ biến từ 28.000 - 30.000 đồng/kg, cao hơn đáng kể so với những năm trước khiến biên lợi nhuận thực tế bị thu hẹp. Phân tích chi phí đầu tư cao, ông Tư dẫn chứng, đầu tháng 3/2026, khi giá dầu thô thế giới tăng mạnh do biến động địa chính trị, các nhà cung cấp thức ăn đồng loạt điều chỉnh giá từ 1.200 - 1.500 đồng/kg.

Đối với ngành hàng cá tra, thức ăn chiếm đến 70 - 80% giá thành sản xuất. Hiện tại, ngư dân mua tiền mặt giá khoảng 13.200 đồng/kg, nhưng phần lớn phải mua theo hình thức công nợ nên giá thực tế lên đến 13.500 đồng/kg. Như vậy, chỉ riêng tiền thức ăn đã chiếm khoảng 24.000 đồng cho mỗi ký cá thành phẩm. Với hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) trung bình 1,5 - 1,6, áp lực chi phí rất lớn, nhất là trong bối cảnh giá nguyên liệu đầu vào như bắp, đậu tương trên thế giới vẫn còn nhiều biến động.

Nỗi lo thiếu con giống

Ông Lê Trung Dũng (Phó Chủ tịch Hiệp hội Thủy sản An Giang) phân tích, về con giống, ở đây có 2 vấn đề cần bàn. Khi giá con giống tăng cao thì đi kèm với đó là chất lượng con giống giảm. Đây là rào cản lớn nhất hiện nay. Do giá cá tra giống thấp trong thời gian dài, nhiều cơ sở giống bỏ nghề dẫn đến thiếu hụt cung. Hiện giá cá giống (mẫu 30 con/kg) có lúc vọt lên 90.000 đồng/kg, hoặc tính theo con từ 3.000 - 4.000 đồng/con, so với mức 1.000 đồng trước đây, giá này quá cao làm cho ngư dân ngán ngại.

Thực tế, giá cá giống hiện phổ biến từ 70.000 - 80.000 đồng/kg, tăng gấp 2 - 3 lần so với cùng kỳ, thậm chí có thời điểm vượt 90.000 đồng/kg. Đây là mức tăng đột biến, tác động trực tiếp đến quyết định tái nuôi của người dân. Thời vụ 2024 - 2025, giá con giống từ 1.000 - 1.500 đồng/con, còn hiện nay tăng lên từ 3.000 - 4.000 đồng/con. Sự gia tăng này không chỉ do khan hiếm nguồn cung, mà còn do tỷ lệ hao hụt cao trong quá trình sản xuất, làm đội chi phí thực tế trên mỗi con giống.

Ngư dân xã Vĩnh Xương chăm sóc đàn cá tra giống để bán cho hộ nuôi thương phẩm

Trước những rủi ro đó, người nuôi hiện chưa dám mạo hiểm tái đầu tư. Chu kỳ nuôi cá tra kéo dài từ 6 - 8 tháng, trong khi đến thời điểm thu hoạch, giá cá có thể biến động theo cung cầu hoặc chịu tác động từ các rào cản kỹ thuật của thị trường nhập khẩu.

Đợt tăng giá hiện nay một phần xuất phát từ việc thiếu hụt nguồn cung cá nguyên liệu sau thời gian dài người dân treo ao, giảm thả nuôi. Khi nhu cầu chế biến và xuất khẩu phục hồi, nguồn cung chưa kịp đáp ứng đã đẩy giá lên cao. Tuy nhiên, thị trường xuất khẩu vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố khó lường. Các doanh nghiệp hiện chủ yếu sản xuất theo đơn hàng, hạn chế ký kết hợp đồng dài hạn do lo ngại biến động. Điều này khiến người nuôi thiếu cơ sở để tính toán kế hoạch đầu tư ổn định, dài hạn.

Để hỗ trợ người nuôi quay lại, cần sự vào cuộc mạnh mẽ hơn của cơ quan chức năng trong việc bình ổn chi phí đầu vào, đặc biệt là thức ăn và con giống. Đồng thời, cần quy hoạch lại hệ thống sản xuất giống theo hướng nâng cao chất lượng đàn cá bố mẹ, cải thiện di truyền theo hướng tăng trưởng nhanh, kháng bệnh tốt; tăng cường kiểm soát chất lượng và giảm tỷ lệ hao hụt trong giai đoạn ương nuôi.

Về lâu dài, ngành cá tra cần phát triển theo chuỗi giá trị bền vững, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, tăng liên kết giữa doanh nghiệp và người nuôi nhằm bảo đảm đầu ra ổn định. Giá cá tra tăng đang mở ra cơ hội phục hồi cho người nuôi, nhưng để tạo được làn sóng tái đầu tư, cần tháo gỡ căn cơ những "điểm nghẽn" về chi phí, con giống và thị trường. Khi niềm tin được củng cố, ngành hàng cá tra mới có thể phát triển ổn định, bền vững trong thời gian tới.

Giá cá tra nguyên liệu tăng lên mức 33.000 - 35.000 đồng/kg là tín hiệu tích cực, nhưng đây chưa phải là nền tảng đủ vững để người nuôi mạnh dạn quay lại. Thực tế, chi phí đầu vào như thức ăn hiện chiếm tới 70 - 80% giá thành, trong khi giá thức ăn đã tăng thêm khoảng 1.200 - 1.500 đồng/kg do tác động của giá nguyên liệu thế giới. Khi chi phí nuôi phổ biến ở mức 28.000 - 30.000 đồng/kg, biên lợi nhuận không còn dư địa an toàn nếu thị trường biến động.

Tỷ lệ hao hụt cao chính là khó khăn của nghề nuôi cá tra giống hiện nay

Doanh nghiệp hiện cũng rất thận trọng, chủ yếu sản xuất theo đơn hàng ngắn hạn, hạn chế ký hợp đồng dài do rủi ro thị trường xuất khẩu. Điều này khiến chuỗi liên kết chưa thực sự ổn định, người nuôi thiếu cơ sở để tính toán đầu tư lâu dài. Muốn ngành cá tra phát triển bền vững, cần phải kiểm soát tốt chi phí đầu vào và xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ hơn giữa doanh nghiệp và người nuôi.

Ông Lê Trung Dũng (Hiệp hội - góc nhìn kỹ thuật, con giống) cho biết: "Điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay của ngành cá tra không nằm ở giá bán, mà ở chất lượng và giá thành con giống. Khi giá cá giống tăng lên 70.000 - 80.000 đồng/kg, thậm chí có thời điểm vượt 90.000 đồng/kg, gấp 2 - 3 lần so với trước đây, thì chi phí đầu vào của người nuôi bị đội lên rất cao.

Đáng lo hơn, khi giá giống tăng thì chất lượng lại chưa tương xứng, tỷ lệ hao hụt cao, làm tăng rủi ro cho người nuôi. Trước đây, giá giống chỉ khoảng 1.000 - 1.500 đồng/con, nay tăng lên 3.000 - 4.000 đồng/con khiến nhiều hộ dân không dám tái thả nuôi. Nếu không sớm quy hoạch lại hệ thống sản xuất giống, nâng cao chất lượng đàn cá bố mẹ và kiểm soát tốt khâu ương nuôi, rất khó tạo được niềm tin để người dân quay lại sản xuất.

Theo ông Dương Nghĩa Quốc (Chủ tịch Hiệp hội - góc nhìn ngành, chiến lược), giá cá tra tăng trong thời gian qua phản ánh sự thiếu hụt nguồn cung sau giai đoạn người dân "treo ao", giảm thả nuôi kéo dài. Tuy nhiên, đây là sự phục hồi mang tính cục bộ, chưa phải là xu hướng bền vững. Vấn đề cốt lõi của ngành cá tra hiện nay là thiếu sự ổn định trong chuỗi giá trị. Khi doanh nghiệp không ký hợp đồng dài hạn, người nuôi không dám đầu tư, còn thị trường xuất khẩu vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro thì toàn ngành khó có thể phát triển ổn định.

Về lâu dài, ngành cá tra phải chuyển mạnh sang mô hình sản xuất theo chuỗi liên kết khép kín, gắn với tiêu chuẩn quốc tế, giảm chi phí trung gian và nâng cao giá trị gia tăng. Khi đó, người nuôi mới yên tâm tái đầu tư, doanh nghiệp chủ động được nguồn nguyên liệu và ngành hàng mới phát triển bền vững.

MINH HIỂN