Gắn kết đào tạo với doanh nghiệp - chìa khóa nâng cao năng suất lao động

Đào tạo phải theo sát nhu cầu của doanh nghiệp

Khi lợi thế về lao động giá rẻ dần thu hẹp, yêu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao trở thành bài toán cấp thiết đối với nền kinh tế. Cùng với tiến trình chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới đang làm thay đổi nhanh chóng cơ cấu việc làm, buộc các cơ sở đào tạo phải đổi mới chương trình, phương thức giảng dạy và cách tiếp cận để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp.

Năng suất lao động không còn phụ thuộc chủ yếu vào số lượng lao động mà được quyết định bởi chất lượng nguồn nhân lực, trình độ công nghệ và khả năng đổi mới sáng tạo. Ảnh: AI

Nhiều chuyên gia nhận định, trong giai đoạn phát triển mới, năng suất lao động không còn phụ thuộc chủ yếu vào số lượng lao động mà được quyết định bởi chất lượng nguồn nhân lực, trình độ công nghệ và khả năng đổi mới sáng tạo. Điều này đặt ra yêu cầu phải xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp, giúp người học được trang bị đúng kỹ năng mà thị trường cần.

PGS.TS. Nguyễn Hữu Quỳnh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học CMC, cho biết mô hình đào tạo song hành đã thay đổi đáng kể so với trước đây. Việc doanh nghiệp tham gia xuyên suốt quá trình đào tạo giúp chương trình học luôn cập nhật công nghệ mới, bám sát nhu cầu tuyển dụng và tạo điều kiện để sinh viên được trải nghiệm môi trường làm việc thực tế ngay từ khi còn trên ghế nhà trường.

Theo ông, khi người học được tiếp cận quy trình làm việc, công nghệ và văn hóa doanh nghiệp từ sớm, khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động sẽ được rút ngắn, đồng thời giảm chi phí đào tạo lại cho doanh nghiệp sau tuyển dụng.

Bên cạnh đó, các cơ sở đào tạo cũng đang tăng cường ứng dụng công nghệ trong giảng dạy, phát huy tính chủ động của người học và tập trung phát triển các ngành nghề gắn với xu hướng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và bán dẫn. Đây là những lĩnh vực được dự báo sẽ có nhu cầu nhân lực rất lớn trong những năm tới.

Mô hình doanh nghiệp đồng hành cùng nhà trường không chỉ giúp sinh viên có thêm cơ hội thực hành mà còn tạo điều kiện để giảng viên cập nhật công nghệ mới, đổi mới phương pháp giảng dạy và nâng cao chất lượng đào tạo.

Gắn đào tạo với thực tiễn để nâng cao năng suất lao động

Theo PGS.TS. Đào Ngọc Tiến, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương, mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số trong những năm tới chỉ có thể đạt được khi Việt Nam đồng thời giải quyết ba trụ cột quan trọng là hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy khoa học, công nghệ.

Trong đó, nguồn nhân lực giữ vai trò quyết định bởi không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về chuyên môn mà còn phải có năng lực số, khả năng đổi mới sáng tạo và thích ứng với những biến động nhanh của thị trường lao động toàn cầu.

Theo ông Tiến, lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp trong giai đoạn mới không còn đến từ nguồn lao động giá rẻ hay tài nguyên, mà được tạo nên bởi dữ liệu, công nghệ và chất lượng nhân lực. Vì vậy, các cơ sở đào tạo cũng cần chuyển mạnh sang mô hình đào tạo linh hoạt, chú trọng kỹ năng số, tư duy đổi mới sáng tạo và năng lực học tập suốt đời để người lao động có thể thích ứng với sự thay đổi của công nghệ.

Đặc biệt, sự phối hợp giữa doanh nghiệp và nhà trường không nên chỉ dừng ở hoạt động thực tập hay tuyển dụng sau tốt nghiệp mà cần xuyên suốt toàn bộ quá trình đào tạo và nghiên cứu. Từ việc xác định nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình, tổ chức giảng dạy, đánh giá kết quả học tập đến nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ đều cần có sự đồng hành của doanh nghiệp. "Khi doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu, chương trình đào tạo sẽ sát với yêu cầu thực tế hơn, sinh viên có nhiều cơ hội cọ xát với môi trường làm việc, còn doanh nghiệp cũng chủ động chuẩn bị được nguồn nhân lực phù hợp với chiến lược phát triển", ông Tiến phân tích.

Từ định hướng đó, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã chuyển sang mô hình đào tạo gắn với phát triển nghề nghiệp, lấy người học làm trung tâm và chú trọng phát triển đồng thời kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, năng lực số và khả năng sáng tạo. Mục tiêu không chỉ là đào tạo người có bằng cấp mà là đào tạo những lao động có thể làm việc ngay, thích ứng nhanh với môi trường sản xuất, kinh doanh hiện đại.

Hiệu quả của mô hình này đã được phản ánh qua tỷ lệ việc làm của sinh viên sau tốt nghiệp. Theo khảo sát của Trung tâm Trải nghiệm sinh viên và Quan hệ doanh nghiệp của Trường Đại học Hoa Sen cho thấy 95,6% tân khoa đã có việc làm trước khi nhận bằng, tiếp nối ba mùa tốt nghiệp liên tiếp duy trì tỷ lệ trên 95%.

Nhiều ngành đào tạo như Digital Marketing, Kinh doanh quốc tế, Kế toán, Tài chính - Ngân hàng hay Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành đều có tỷ lệ sinh viên có việc làm từ 96% trở lên. Đáng chú ý, ngành Luật quốc tế duy trì 100% sinh viên có việc làm trong hai mùa tốt nghiệp liên tiếp, trong khi ngành Thiết kế nội thất đạt tỷ lệ tuyệt đối trong ba mùa liên tiếp.

Không chỉ tìm được việc làm sớm, ngày càng nhiều sinh viên gia nhập doanh nghiệp nước ngoài hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ngay sau khi tốt nghiệp. Riêng ngành Công nghệ thông tin, gần một nửa sinh viên làm việc trong môi trường quốc tế, cho thấy yêu cầu về ngoại ngữ, kỹ năng số và khả năng hội nhập đang trở thành tiêu chí quan trọng của thị trường lao động.

Theo lãnh đạo Trường Đại học Hoa Sen, kết quả này phản ánh mức độ gắn kết ngày càng chặt chẽ giữa chương trình đào tạo với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp. Việc tăng thời lượng thực hành, mở rộng chương trình thực tập, mời doanh nghiệp tham gia giảng dạy và đánh giá năng lực đã giúp sinh viên tích lũy kinh nghiệm ngay trong quá trình học, rút ngắn thời gian thích nghi khi bước vào thị trường lao động.

Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu nâng cao năng suất lao động và phát triển kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, việc gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Chỉ khi chương trình đào tạo bám sát nhu cầu thực tiễn, doanh nghiệp chủ động tham gia vào quá trình phát triển nhân lực và người học được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng cùng năng lực thích ứng, nguồn nhân lực mới thực sự trở thành động lực nâng cao năng suất lao động, góp phần tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp và tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế bền vững.

Đức Thuận