EU đề xuất nới lỏng thị trường carbon để hỗ trợ doanh nghiệp

Ủy ban châu Âu (EC) ngày 17/7 đã công bố đề xuất cải cách Hệ thống giao dịch khí thải nhà kính (ETS) theo hướng nới lỏng một số quy định đối với doanh nghiệp nhằm tăng sức cạnh tranh của ngành công nghiệp châu Âu, trong khi vẫn khẳng định không từ bỏ các mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu.

Đây là lần sửa đổi lớn đầu tiên đối với ETS sau gần 20 năm vận hành và sẽ phải trải qua quá trình đàm phán giữa 27 quốc gia thành viên cùng Nghị viện châu Âu (EP) trước khi có hiệu lực.

Theo đề xuất mới, các doanh nghiệp đầu tư vào quá trình giảm phát thải sẽ tiếp tục được hưởng hạn ngạch phát thải miễn phí đến năm 2038, thay vì chấm dứt vào năm 2034 như quy định hiện hành. Điều này đồng nghĩa các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng sẽ có thêm thời gian để chuyển đổi sang mô hình sản xuất ít phát thải hơn.

Ủy viên Liên minh châu Âu (EU) phụ trách vấn đề khí hậu Wopke Hoekstra cho biết khối đang theo đuổi cách tiếp cận "thân thiện hơn với doanh nghiệp" nhưng vẫn giữ nguyên các cam kết về trung hòa carbon. Một điểm đáng chú ý khác là từ năm 2036, các doanh nghiệp sản xuất tại châu Âu sẽ được phép sử dụng tín chỉ carbon quốc tế. Theo đó, doanh nghiệp có thể đầu tư vào các dự án giảm phát thải ngoài EU và sử dụng lượng tín chỉ thu được để bù đắp một phần nghĩa vụ cắt giảm khí nhà kính trong nước.

Được triển khai từ năm 2005, ETS được xem là công cụ trọng tâm trong chính sách khí hậu của EU. Cơ chế này buộc các ngành phát thải lớn như điện lực, thép, xi măng và hóa chất phải mua hạn ngạch phát thải khí nhà kính. Tổng số hạn ngạch được giới hạn và giảm dần theo thời gian nhằm tạo động lực cắt giảm phát thải.

Đợt cải cách lần này diễn ra trong bối cảnh châu Âu phải cân bằng giữa mục tiêu giảm phát thải và sức ép duy trì năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Giá năng lượng tăng mạnh sau xung đột giữa Mỹ và Iran, cùng các đợt nắng nóng kỷ lục tại châu Âu, đã làm gia tăng tranh luận về tốc độ chuyển đổi xanh của EU.

Kể từ khi Chủ tịch EC Ursula von der Leyen bước vào nhiệm kỳ thứ hai năm 2024, cơ quan này có xu hướng điều chỉnh một số chính sách môi trường theo hướng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt với Mỹ và Trung Quốc. Bên cạnh việc nới lỏng ETS, EC vẫn khẳng định quyết tâm thực hiện các mục tiêu khí hậu dài hạn. Cũng trong ngày 17/7, cơ quan này đề xuất nâng tỷ trọng điện sạch lên 46% tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng của EU vào năm 2040, gần gấp đôi mức hiện nay.

Đề xuất cải cách cũng mở rộng phạm vi áp dụng ETS đối với một số lĩnh vực. Theo đó, các chuyến bay quốc tế có cự ly dưới 5.000 km, như từ Frankfurt (Đức) đến Dubai (Các tiểu vương quốc Arập thống nhất – UAE) hoặc Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ), sẽ dần được đưa vào hệ thống định giá carbon, trong khi các chuyến bay đường dài như Frankfurt – Tokyo (Nhật Bản) tạm thời chưa thuộc diện áp dụng. Toàn bộ các chuyến bay bằng máy bay tư nhân cũng sẽ phải tham gia cơ chế này.

Đối với lĩnh vực xử lý chất thải, EC đề xuất đưa dần vào ETS nhưng các quốc gia thành viên có thể được miễn áp dụng đến năm 2035 nếu đạt các mục tiêu tái chế hoặc đã triển khai cơ chế định giá carbon tương đương ở cấp quốc gia.

Trong khi đó, cơ chế ETS2 – mở rộng định giá carbon đối với nhiên liệu sử dụng trong giao thông đường bộ và sưởi ấm – nhiều khả năng sẽ tiếp tục bị trì hoãn sau khi thời điểm triển khai đã được lùi từ năm 2027 sang năm 2028 theo đề nghị của một số quốc gia thành viên, trong đó có Ba Lan và Hungary.

Thanh Phương/vnanet.vn