Ebola tăng tốc lây lan, 35.000 người cần truy vết

Các nhân viên y tế chăm sóc một bệnh nhân nhiễm Ebola tại Trung tâm điều trị Rwampara ở Ituri, Congo, ngày 18/6. Ảnh: AP

Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) ngày 19/6 cho biết đợt bùng phát Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda đã khiến hơn 200 người tử vong chỉ trong tháng đầu tiên, trở thành đợt dịch nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận ở giai đoạn đầu bùng phát, với khoảng 35.000 người được xác định là có khả năng đã tiếp xúc với nguồn lây.

Theo số liệu mới nhất, đã có 894 ca mắc Ebola được xác nhận. Tiến sĩ Wessam Mankoula, nhà dịch tễ học của Africa CDC cho biết quy mô đợt dịch hiện nay lớn gấp ba lần so với đợt bùng phát tại Uganda năm 2000, khi số ca bệnh ở cùng thời điểm chỉ là 281 trường hợp.

Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định con số thực tế có thể còn cao hơn. Dịch bệnh chỉ được xác nhận chính thức vào ngày 15/5, trong khi nhiều dấu hiệu cho thấy virus đã lây lan từ vài tuần trước đó. Chỉ trong vòng một tuần qua, số ca mắc đã tăng thêm 38% và hiện xuất hiện tại 32 khu vực y tế ở miền Đông Congo.

Đợt bùng phát lần này do chủng virus Ebola Bundibugyo gây ra - một biến thể hiếm gặp hiện chưa có vaccine hoặc thuốc điều trị được phê duyệt. Trong những ngày đầu, các xét nghiệm cũng chưa được thiết kế để phát hiện chủng virus này. Trước đây, phần lớn trong số 16 đợt bùng phát Ebola tại Congo đều do chủng Zaire gây ra, loại virus đã có vaccine phòng ngừa.

Dù vậy, đã có 74 bệnh nhân tại miền Đông Congo và Uganda hồi phục sau khi mắc bệnh. Các nhà khoa học hiện đang phát triển các phương pháp điều trị thử nghiệm, trong đó có liệu pháp kháng thể đơn dòng dành cho chủng Bundibugyo.

Dịch bệnh lan rộng tại miền Đông Congo

Tâm dịch hiện tập trung chủ yếu ở tỉnh Ituri của Congo, nơi chiếm hơn 90% tổng số ca bệnh. Ngoài ra, các trường hợp nhiễm Ebola cũng đã được ghi nhận tại hai tỉnh Bắc Kivu và Nam Kivu.

Dịch bệnh đồng thời lan sang Uganda, nơi đã xác nhận 19 ca mắc và ghi nhận hai trường hợp tử vong.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là công tác truy vết người tiếp xúc. Theo Tiến sĩ Mankoula, với gần 900 ca mắc đã được xác nhận, cơ quan y tế lẽ ra phải lập danh sách từ 17.000 đến 35.000 người tiếp xúc gần cần được theo dõi. Tuy nhiên, đến nay mới chỉ khoảng 4.000 người được truy vết và đánh giá y tế, tương đương chưa đến 15% số trường hợp cần theo dõi.

“Chúng tôi vẫn còn rất xa mới có thể kiểm soát được tình hình dịch bệnh hiện nay”, ông Mankoula cảnh báo.

Xung đột kéo dài cản trở nỗ lực chống dịch

Một trong những nguyên nhân chính khiến việc truy vết gặp khó khăn là tình trạng bất ổn an ninh kéo dài tại tỉnh Ituri.

Theo Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên Hợp Quốc, gần một triệu người đã phải di dời do nhiều năm xung đột tại Ituri. Điều này khiến việc truy vết người tiếp xúc trở nên đặc biệt khó khăn khi người dân phải liên tục di chuyển để tránh các cuộc tấn công.

Bên cạnh đó, địa hình phức tạp với rừng rậm, hệ thống giao thông kém phát triển và nhiều ngôi làng hẻo lánh phải mất nhiều ngày mới tiếp cận được cũng làm chậm đáng kể các nỗ lực chống dịch.

Công tác kiểm soát dịch còn gặp khó khăn bởi hàng nghìn công nhân khai thác khoáng sản thường xuyên di chuyển giữa các khu mỏ nằm sâu trong vùng giàu tài nguyên của Congo.

Thiếu hụt nghiêm trọng nguồn lực ứng phó

Vấn đề tài chính cũng đang trở thành trở ngại lớn. Theo Africa CDC, mặc dù cộng đồng quốc tế đã cam kết hơn 900 triệu USD để hỗ trợ ứng phó với dịch Ebola, mới chỉ khoảng 90 triệu USD được giải ngân thực tế.

Cơ quan này ước tính cần khoảng 540 nhân viên y tế và chuyên gia để triển khai các hoạt động chống dịch, song hiện mới huy động được 84 người.

“Chúng tôi hy vọng các cam kết tài trợ mới sẽ sớm được triển khai và sẽ tiếp tục làm việc với các quốc gia thành viên cũng như các đối tác, để biến những lời hứa thành nguồn kinh phí thực tế dành cho các nước và tổ chức đang tham gia ứng phó dịch bệnh”, Tiến sĩ Mankoula cho biết.

Nguy cơ còn kéo dài

Giới chuyên gia nhận định tốc độ gia tăng số ca mắc, phạm vi lây lan rộng cùng những khó khăn trong việc truy vết và thiếu hụt nguồn lực đang khiến đợt bùng phát Ebola tại Congo và Uganda trở thành một trong những cuộc khủng hoảng y tế nghiêm trọng nhất ở châu Phi trong những năm gần đây.

Nếu không sớm tăng cường nhân lực, tài chính và năng lực giám sát dịch tễ, nguy cơ dịch bệnh tiếp tục lan rộng trong khu vực vẫn ở mức đáng lo ngại.

Hồng Nhung