Được nâng hạng lên nước thu nhập trung bình cao sau 17 năm, Việt Nam cần đi 'chặng đường' tiếp theo như thế nào?

Việt Nam chính thức bước vào nhóm thu nhập trung bình cao sau 17 năm, nhưng đây mới là điểm khởi đầu của một chặng đường khó hơn.

Mới đây, Ngân hàng Thế giới (WB) đã nâng Việt Nam từ nhóm thu nhập trung bình thấp lên trung bình cao nhờ tổng thu nhập quốc dân GNI bình quân đầu người từ 4.490 USD năm 2024 lên 4.970 USD vào 2025.

Chất lượng tăng trưởng sẽ quyết định "chương mới" của Việt Nam

Trao đổi vớibáo chí Việt Nam, bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, cho biết năm nay, Việt Nam là một trong 6 nền kinh tế trên thế giới được Nhóm Ngân hàng Thế giới nâng lên nhóm thu nhập cao hơn.

Trong những năm qua, Việt Nam luôn nằm trong nhóm các nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực, được thúc đẩy bởi dòng vốn đầu tư nước ngoài ổn định, xuất khẩu tăng mạnh và khu vực dịch vụ trong nước ngày càng phát triển.

Cột mốc này có thể góp phần củng cố thêm niềm tin của cộng đồng quốc tế vào triển vọng kinh tế dài hạn của Việt Nam, đồng thời khẳng định vị thế của đất nước như một điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư.

(Nguồn: WB, SSI).

Tuy nhiên, ý nghĩa của việc được nâng hạng không chỉ dừng lại ở bản thân danh mục phân loại. Khi một quốc gia phát triển lên tầm cao hơn, bản chất của các thách thức tăng trưởng cũng thay đổi theo, chuyên gia WB nhấn mạnh.

Theo bà Mariam J. Sherman, những động lực đưa Việt Nam đến ngưỡng thu nhập trung bình cao vẫn còn nguyên giá trị, song để duy trì tăng trưởng trong tương lai, đất nước sẽ ngày càng phụ thuộc vào năng suất, đổi mới sáng tạo, sự lớn mạnh của doanh nghiệp nội địa và khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao hơn trong toàn nền kinh tế.

Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào. (Ảnh: VGP).

"Chương tiếp theo của hành trình phát triển sẽ không chỉ được định hình bởi tốc độ tăng trưởng, mà còn bởi chất lượng của sự tăng trưởng đó - yếu tố then chốt trên con đường Việt Nam tiến tới trở thành nền kinh tế thu nhập cao vào năm 2045", bà Mariam J. Sherman, nói.

Chuyên gia WB cũng nêu ba khuyến nghị mà Việt Nam cần chú trọng để tiến tới quốc gia có thu nhập cao, đó là: củng cố khu vực doanh nghiệp trong nước, đầu tư công phải tạo ra tác động thực chất và nâng chất lượng nguồn nhân lực và thể chế, theo Báo Chính phủ.

Quan điểm này cũng được những tổ chức nghiên cứu trong nước nhắc đến từ lâu. Các chuyên gia từ Công ty Chứng khoán Mirae Asset (MASVN) nhận định, Việt Nam đã bước vào giai đoạn quyết định trong lộ trình phát triển để không rơi vào “bẫy thu nhập trung bình”, hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.

Thách thức đặt ra là phải chuyển dịch nền kinh tế sang một quỹ đạo phát triển mới nhằm đạt mức mức tăng trưởng 10%/năm trong giai đoạn 2026–2030 từ mức 7–8%/năm trong quá khứ.

Theo MASVN, yêu cầu trước mắt là bứt phá trong nửa cuối năm 2026 để đạt được mốc tăng trưởng GDP cả năm 10%.

Trong đó, giải pháp trọng tâm là giải ngân 100% kế hoạch đầu tư công năm 2026 (hơn 1 triệu tỷ đồng), bên cạnh thực hiện các chính sách tài khóa khác, bao gồm gia hạn thời hạn nộp thuế GTGT, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và tiền thuê đất trong năm 2026.

Tương ứng, mục tiêu đặt ra là Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đảm bảo thanh khoản hệ thống nhằm ổn định mặt bằng lãi suất, và ưu tiên tín dụng cho các dự án trọng điểm quốc gia và các "động lực tăng trưởng mới", đồng thời giám sát chặt chẽ nhằm giảm thiểu rủi ro tại các lĩnh vực mang tính đầu cơ, báo cáo từ MASVN cho hay.

Còn các chuyên gia SSI Research nhận định: "Việt Nam không thiếu động lực tăng trưởng, mà vấn đề tiếp tục ở năng lực thực thi".

Với riêng năm 2026, dữ liệu vĩ mô cho thấy, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm tăng trưởng cao nhất khu vực, nhưng điểm nghẽn thực sự đã dịch chuyển.

GDP nửa đầu năm tăng 8,18%, riêng quý 2 tăng tốc lên 8,39%; công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 10,23%; và vốn FDI giải ngân đạt 13,03 tỷ USD - mức cao nhất trong nửa đầu năm suốt 5 năm qua. Vốn FDI đăng ký cũng tăng vọt 61% lên 34,65 tỷ USD, còn sản lượng công nghiệp ghi nhận mức tăng nửa đầu năm mạnh nhất kể từ năm 2019.

"Đà tăng trưởng, rõ ràng, là rất đáng khích lệ", các chuyên gia từ SSI Research nhận định.

Năm nay có thể tăng trưởng GDP 8,5 - 9%

Theo SSI Research, kết quả nửa cuối năm 2026 sẽ được quyết định bởi hai mắt xích: Chuyển hóa bên ngoài (biến nhập khẩu thành xuất khẩu) và lưu thông bên trong (biến chi tiêu thành tiền gửi và những dự án được triển khai thực tế).

Để chạm mục tiêu trên 10% mà Nghị quyết 168 đề ra, tăng trưởng nửa cuối năm sẽ phải đạt khoảng 11,9%. Chính phủ ước tính tăng trưởng nửa đầu năm 2026 lẽ ra đã có thể cao hơn khoảng 0,4 điểm % nếu giải ngân đầu tư công đạt 50% thay vì mức thực tế 35,5%.

"Phần tăng trưởng tăng thêm trong nửa cuối năm sẽ phụ thuộc ít hơn vào các ưu đãi chính sách mới, mà nhiều hơn vào khâu thực thi, vào việc đưa nguồn vốn đã được phân bổ, dự án đã được phê duyệt và nguồn lực sẵn có thực sự chảy vào nền kinh tế thực", các chuyên gia SSI Resrearch lý giải.

SSI dự báo, trong kịch bản cơ sở, tăng trưởng nửa cuối năm 2026 của Việt Nam vẫn duy trì ở mức cao nhưng phụ thuộc nhiều vào năng lực thực thi. GDP cả năm dự kiến đạt 8,5–9%, lạm phát được giữ quanh 4,5% và áp lực lên tỷ giá VND vẫn nằm trong tầm kiểm soát.

Kịch bản này giả định xuất khẩu chuyển hóa được một phần, giải ngân đầu tư công tuy chưa đồng đều nhưng đang dần cải thiện, dòng vốn FDI ổn định và không xuất hiện cú sốc lớn từ bên ngoài.

Ở kịch bản lạc quan, các nhà phân tích SSI cho rằng, lượng nhập khẩu chuyển hóa thành xuất khẩu quý III mạnh hơn, tiến độ giải ngân tăng tốc, tiền gửi phục hồi, thâm hụt thương mại thu hẹp, dự trữ ổn định và lạm phát hạ nhiệt mở ra dư địa để NHNN hỗ trợ vào cuối năm.

Ở kịch bản kém tích cực, nhập khẩu không chuyển hóa được, các khoảng trống nguồn vốn nới rộng, dự trữ chịu áp lực, lạm phát dai dẳng, sức ép tỷ giá gia tăng và tăng trưởng trượt về vùng thấp. Các yếu tố kích hoạt bao gồm đồng USD mạnh lên, cú sốc năng lượng, xuất khẩu suy yếu, giải phóng mặt bằng chậm và giải ngân đầu tư công ở mức thấp.

Đặc biệt, những áp lực đang xuất hiện chỉ là yếu tố ngắn hạn ảnh hưởng đến tỷ giá và lãi suất, hay là dấu hiệu của các khó khăn mang tính cấu trúc có thể tác động đến tăng trưởng trong những năm tới, chuyên gia từ SSI lưu ý.

Hạ An