Thấy gì từ việc Việt Nam lên hạng nhóm thu nhập trung bình cao?

Thành tựu không dễ đạt được

Ngân hàng Thế giới (WB) vừa nâng hạng Việt Nam từ nhóm thu nhập trung bình thấp - vị trí duy trì từ năm 2009 - lên thu nhập trung bình cao.

Theo WB, tổng thu nhập quốc dân (GNI) bình quân đầu người của Việt Nam năm 2025 đạt 4.970 USD, vượt ngưỡng 4.636 USD - mức tối thiểu để được xếp vào nhóm thu nhập trung bình cao. WB cho rằng kết quả này phản ánh mô hình tăng trưởng dựa trên xuất khẩu của nền kinh tế Việt Nam.

Tổng thu nhập quốc dân bình quân đầu người của Việt Nam năm 2025 đạt 4.970 USD. Ảnh: UP.

Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Suan Teck Kin - Giám đốc Khối Nghiên cứu thị trường và kinh tế toàn cầu, Ngân hàng UOB Singapore - khẳng định, đây là một thành tựu không dễ đạt được, là kết quả của hơn một thập kỷ duy trì tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ trong khoảng 6-8% mỗi năm của Việt Nam, ngoại trừ giai đoạn chịu ảnh hưởng bởi đại dịch COVID-19.

“Thành quả này được thúc đẩy bởi khả năng chống chịu và tính linh hoạt của nền kinh tế, cộng đồng doanh nghiệp và người dân Việt Nam - những chủ thể đã vượt qua nhiều thách thức và khó khăn phát sinh từ các biến động bên ngoài như đại dịch COVID-19, các biện pháp áp thuế và hạn chế thương mại, sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu, cũng như những gián đoạn về nguồn cung năng lượng do các cuộc xung đột tại Đông Âu và Trung Đông”, ông Suan Teck Kin nói.

Để đạt được thành tựu này, ông Suan Teck Kin cho rằng các chính sách của Chính phủ đã đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì môi trường kinh doanh thuận lợi, giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút các nhà đầu tư nước ngoài đến thiết lập hoạt động kinh doanh và chuỗi cung ứng. Điều này càng trở nên quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa về thương mại và đầu tư trong 10 năm qua đang dần chuyển sang xu hướng phân mảnh và khu vực hóa.

Dự án Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) sẽ là một cấu phần quan trọng trong việc thu hút dòng vốn quốc tế để bù đắp các nguồn vốn ưu đãi.

Tuy nhiên, việc thoát khỏi nhóm quốc gia có thu nhập thấp cũng đồng nghĩa với việc Việt Nam sẽ không còn đủ điều kiện tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi dành cho phát triển từ WB và các tổ chức quốc tế khác. Do đó, Việt Nam sẽ cần xây dựng các cơ chế huy động vốn riêng để đáp ứng nhu cầu phát triển trong giai đoạn tới, đặc biệt là đối với các chương trình đầu tư hạ tầng - yếu tố then chốt để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao.

Do đó, dự án Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) sẽ là một cấu phần quan trọng trong việc thu hút dòng vốn quốc tế và thúc đẩy sự phát triển của hệ thống tài chính trong nước.

Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng - Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TPHCM (UEF) - cho rằng, điều quan trọng nhất không phải là con số 4.970 USD/người của thu nhập bình quân đầu người, mà là Việt Nam đã chính thức bước sang một “đường đua” hoàn toàn khác. Từ nay, chúng ta không còn cạnh tranh với các nền kinh tế thu nhập thấp bằng lao động giá rẻ, mà phải cạnh tranh với các quốc gia thu nhập trung bình cao bằng năng suất, công nghệ và chất lượng thể chế. Đây cũng là thời điểm bẫy thu nhập trung bình bắt đầu xuất hiện. Thống kê của WB cho thấy, rất nhiều quốc gia mất hàng chục năm, thậm chí không thể vượt qua giai đoạn này.

Việt Nam đặt mục tiêu tiến tới trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Ảnh: UP.

Việc trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao cũng đồng nghĩa với khả năng tiếp cận các nguồn vốn phát triển ưu đãi sẽ dần thu hẹp. Tuy nhiên, ông Trần Anh Tùng cho rằng đây không nên tiếp tục là hướng mà Việt Nam tìm kiếm. Theo ông Tùng, Việt Nam không nên đặt mục tiêu tiếp tục đi tìm “vốn rẻ”, mà phải trở thành quốc gia khiến dòng vốn quốc tế sẵn sàng chấp nhận lợi nhuận thấp hơn để được đầu tư. Nói cách khác, thay vì cạnh tranh bằng ưu đãi, chúng ta phải cạnh tranh bằng niềm tin.

“Khi thể chế minh bạch hơn, rủi ro quốc gia giảm, doanh nghiệp hoạt động thuận lợi và thị trường vốn phát triển, chi phí vốn sẽ tự động giảm. Một nền kinh tế có xếp hạng tín nhiệm cao có thể tiết kiệm hàng tỷ USD chi phí vay mỗi năm mà không cần thêm bất kỳ gói hỗ trợ nào. Đó mới là lợi thế dài hạn của một quốc gia thu nhập trung bình cao”, ông Tùng nói.

Làm gì để đạt thu nhập cao?

Báo cáo của WB chỉ ra, trong giai đoạn 2021-2025, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam tăng trưởng trung bình 10% mỗi năm, được các chuyên gia WB đánh giá là một trong những mức tăng trưởng bền vững mạnh nhất khu vực. Ngoài ra, Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao đến năm 2030, tiến tới trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Để đạt điều này, Chính phủ phấn đấu tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn tới.

Ông Suan Teck Kin đánh giá, để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức hai con số trong bối cảnh hiện nay, điều quan trọng là các yếu tố bên ngoài phải tiếp tục duy trì sự hỗ trợ, chứ không chỉ dựa vào các điều kiện trong nước. Tăng trưởng kinh tế 2 con số sẽ góp phần nâng cao thu nhập và sức chi tiêu của các hộ gia đình. Tuy vậy, điều quan trọng là phải bảo đảm thành quả tăng trưởng được phân bổ một cách công bằng để phần lớn người dân đều được hưởng lợi.

Chính phủ phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn tới.

Để đạt được mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045, ông Suan Teck Kin cho rằng, cần phải duy trì môi trường, chính sách minh bạch và thân thiện với doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển và đầu tư hạ tầng, thu hút vốn FDI cũng như xây dựng một hệ thống tài chính và thị trường vốn trong nước lành mạnh, có tính cạnh tranh cao.

“Việt Nam cần tiếp tục đa dạng hóa nền kinh tế nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào một số ngành nghề nhất định, đồng thời phát triển thêm các lĩnh vực mới có khả năng đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Sự đa dạng hóa này không chỉ giúp mở rộng các động lực tăng trưởng mà còn góp phần giảm thiểu tác động của các chu kỳ suy giảm trong từng ngành riêng lẻ”, ông Suan Teck Kin nói.

Chuyên gia kinh tế Trần Anh Tùng khẳng định, để trở thành quốc gia có thu nhập cao, đầu tiên hãy học từ các mô hình đã có trước đây. Những nền kinh tế giàu nhất hiện nay không giàu vì sản xuất nhiều hơn mà vì họ sở hữu công nghệ, dữ liệu, thương hiệu và tiêu chuẩn của thế giới.

“Nếu đến năm 2045 Việt Nam vẫn chủ yếu xuất khẩu hàng hóa do người khác thiết kế thì rất khó duy trì vị thế thu nhập cao. Ngược lại, nếu chúng ta hình thành được các doanh nghiệp công nghệ toàn cầu, làm chủ AI, bán dẫn, công nghiệp xanh, logistics và dịch vụ tài chính, đồng thời xây dựng được một tầng lớp trung lưu lớn với khả năng tích lũy tài sản, thì thu nhập cao sẽ không chỉ là một ngưỡng thống kê của World Bank mà sẽ trở thành sức mạnh thực sự của nền kinh tế”, ông Tùng nói.

Duy Quang