Đừng để những 'bài toán thật' cản bước doanh nghiệp nhỏ

Điểm nghẽn hiện tại của các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) không còn chỉ là vốn. Những “bài toán thật” về tài chính, thị trường, bán hàng và công nghệ mới là rào cản khiến nhiều họ khó bứt lên. Vì thế, trọng tâm hỗ trợ cũng đang dịch chuyển từ cấp vốn sang xây dựng năng lực phát triển.

Xây nội lực thay vì chỉ tìm vốn

Sức ép ấy không còn là cảm nhận của từng doanh nghiệp (DN), mà đã phản ánh qua những con số. Bình quân mỗi tháng trong nửa đầu năm nay có gần 25,2 nghìn DN ngừng hoạt động hoặc giải thể. Cùng lúc, vốn đăng ký tăng thêm của các DN đang hoạt động giảm 11,1% so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy xu hướng thận trọng đang lan rộng ngay cả ở những DN vẫn trụ vững trên thị trường.

Đằng sau một sản phẩm tốt là nhiều bài toán về nguồn cung, thị trường, tài chính và công nghệ mà doanh nghiệp nhỏ phải giải quyết.

Xu hướng hỗ trợ DN vì thế cũng đang thay đổi. Thay vì chỉ kết nối nguồn vốn, nhiều chương trình tăng tốc tập trung giúp MSME nâng cao năng lực tài chính, kinh doanh và tiếp cận thị trường, qua đó tự tháo gỡ những điểm nghẽn trong quá trình phát triển.

Theo bà Trịnh Như Quỳnh, Giám đốc Đối ngoại, Marketing và Thương hiệu của một ngân hàng quốc tế, nền tảng tài chính minh bạch và cách vận hành bài bản là điều kiện quan trọng để các MSME phát triển bền vững. Đây là “tấm vé” giúp họ tự tin hơn khi làm việc với các định chế tài chính và nhà đầu tư.

Đó là tinh thần mà nhiều chương trình tăng tốc hỗ trợ MSME đang theo đuổi. Như chia sẻ của bà Nguyễn Nhã Quyên, Giám đốc vận hành Quỹ Khởi nghiệp doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ Việt Nam (SVF), mục tiêu không phải là tạo ra những mô hình siêu lợi nhuận trong ngắn hạn, mà là nuôi dưỡng những DN có nội lực vững vàng và hướng đến giá trị bền vững.

Bởi trên thực tế, điều quyết định khả năng đi đường dài của DN nhỏ không chỉ là một sản phẩm tốt. Khi thị trường ngày càng cạnh tranh, những lợi thế ban đầu sẽ nhanh chóng bị san bằng nếu thiếu nền tảng về tài chính, thị trường, bán hàng và công nghệ.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ đã có sản phẩm, có khách hàng nhưng vẫn khó mở rộng vì thiếu nền tảng về tài chính, thị trường, bán hàng và quản trị vận hành.

Đây cũng là điểm nghẽn lặp đi lặp lại ở nhiều chương trình đào tạo, tư vấn dành cho DN nhỏ. Không ít DN đã có sản phẩm, có thị trường bước đầu nhưng vẫn mắc ở những bài toán về bán hàng, mô hình kinh doanh và mở rộng thị trường. Những câu chuyện từ khu vực HTX cũng không ngoại lệ.

Tại một chương trình đào tạo dành cho HTX nông nghiệp do Hội DN hàng Việt Nam chất lượng cao tổ chức trong trung tuần tháng 7/2026, ông Vũ Trung Hòa, chuyên gia đào tạo khởi nghiệp, cho biết nhiều HTX vẫn tin sản phẩm tốt sẽ tự bán được. Chuyên gia này cho rằng đó là quan niệm không còn phù hợp.

Theo ông Hòa, trước thực trạng cạnh tranh ngày càng gay gắt, chất lượng sản phẩm chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là phải có chiến lược kinh doanh, xây dựng thương hiệu và thuyết phục được đối tác.

Vì vậy, HTX cần tuân thủ nguyên tắc “bán đúng nơi trước khi bán đúng người”. Trước khi tìm đối tác, phải xác định sản phẩm phù hợp với phân khúc, chuỗi bán lẻ và nhóm khách hàng nào. Chọn sai kênh phân phối, sản phẩm tốt cũng khó thành công.

Ngay cả khi chọn đúng kênh, HTX vẫn phải chứng minh được giá trị khác biệt. Như lưu ý từ ông Hòa, thay vì chỉ nói sản phẩm ngon hay sạch, HTX cần chỉ ra điều gì khiến sản phẩm nổi bật và có căn cứ để thuyết phục đối tác.

Nhưng vào được siêu thị vẫn chưa có nghĩa là thành công. Vị chuyên gia này chỉ rõ mục tiêu cuối cùng là sản phẩm phải bán được và tiếp tục được đặt hàng. Vì vậy, HTX không thể dừng ở việc đưa hàng lên kệ, mà phải theo sát doanh số, cách trưng bày, phản hồi của người tiêu dùng và phối hợp chặt với nhà bán lẻ trong các hoạt động quảng bá. Chăm sóc sau bán hàng vì thế quan trọng không kém việc tìm kiếm khách hàng.

Giải từng bài toán để đứng vững

Tuy nhiên, bán được hàng mới chỉ giải quyết một phần bài toán tăng trưởng. Muốn đi xa hơn, các DN nhỏ còn phải nâng cao năng lực vận hành và ra quyết định. Đây cũng là lúc Trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành một công cụ đáng chú ý. Ông Nguyễn Tiến Trung, Chủ tịch HĐQT CTCP Tư vấn và Đầu tư Khởi nghiệp Quốc gia (NSCI), nhấn mạnh nếu được khai thác đúng cách, AI có thể trở thành một “trợ lý số” đồng hành cùng các DN nhỏ trong quản lý và phát triển.

“Các DN nhỏ hoàn toàn có thể xây dựng các trợ lý AI chuyên biệt bằng cách cung cấp dữ liệu về sản phẩm, quy trình, tài liệu chuyên môn hay những câu hỏi thường gặp”, ông Trung nói.

Khi được “huấn luyện”, AI có thể hỗ trợ nghiên cứu thị trường, phân tích dữ liệu, xây dựng kế hoạch kinh doanh, chuẩn hóa quy trình và rút ngắn thời gian ra quyết định. Với những DN hạn chế về nhân sự và chi phí, đây là cơ hội để nâng cao năng suất mà không cần đầu tư quá lớn.

Thế nhưng, công nghệ chỉ là công cụ. Bài toán đặt ra với các MSME là kết nối công nghệ với chiến lược dài hạn để tạo lợi thế cạnh tranh, thay vì chạy theo xu hướng. Bà Trần Thị Lan Anh, chuyên gia về M&A và tăng trưởng thị trường quốc tế, chỉ rõ lợi thế cạnh tranh của DN nhỏ không thể chỉ dựa vào một sản phẩm khác biệt. Khi thị trường thay đổi hoặc đối thủ mới xuất hiện, lợi thế ấy rất dễ bị thu hẹp.

Từ ứng dụng AI, xây dựng thương hiệu đến chủ động chuỗi cung ứng, doanh nghiệp nhỏ cần đầu tư năng lực dài hạn thay vì chỉ ứng phó khi khó khăn xuất hiện.

Thực tế, nhiều DN khởi nghiệp từng rơi vào tình huống sản phẩm bán rất tốt nhưng lợi nhuận lại ngày càng giảm. Nguyên nhân không nằm ở sức mua, mà do giá nguyên liệu tăng, chất lượng đầu vào thiếu ổn định hoặc nguồn cung bị gián đoạn. Vấn đề này khiến DN mất dần quyền chủ động trong sản xuất, kinh doanh.

“Có những DN chế biến thực phẩm mà 60-70% giá thành phụ thuộc vào một loại nguyên liệu chính. Chỉ cần nhà cung cấp tăng giá hoặc thay đổi chất lượng, toàn bộ kế hoạch kinh doanh sẽ bị đảo lộn”, bà Lan Anh dẫn chứng.

Vị chuyên gia này có lời khuyên các DN không nên đợi đến khi giá nguyên liệu tăng, thị trường biến động hay đối thủ xuất hiện mới tìm cách ứng phó. Việc chuẩn bị cần bắt đầu ngay khi DN đang phát triển thuận lợi.

Đa dạng hóa nhà cung cấp, tăng liên kết với nông dân, HTX và đối tác, đồng thời từng bước làm chủ chuỗi giá trị là những khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh trong tương lai.

Bà Lan Anh cho rằng đó cũng là nền tảng để hình thành một hệ sinh thái đủ bền vững, giúp DN khó bị thay thế khi thị trường biến động. Một hệ sinh thái đủ bền vững sẽ tăng sức chống chịu cho DN trước biến động, tạo ra giá trị dài hạn và khó bị thay thế.

Nhìn rộng ra, những lời khuyên ấy đều gặp nhau ở một điểm: rào cản lớn nhất của DN nhỏ hôm nay không còn là thiếu vốn, mà là những “bài toán thật” phía sau sản phẩm. Từ tài chính, thị trường và thương hiệu đến công nghệ, mỗi lời giải đều góp phần tạo nên năng lực cạnh tranh và nền tảng phát triển dài hạn.

Khi sức ép cạnh tranh ngày càng lớn, lợi thế sẽ không thuộc về DN giải quyết nhanh nhất, mà thuộc về DN giải đúng. Giải đúng những "bài toán thật" hôm nay cũng chính là cách tạo nền móng để các MSME đứng vững và phát triển trong những chặng đường tiếp theo.

Thế Vinh