Đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài: Ưu tiên lao động có chuyên môn sang các nước phát triển

Chỉ riêng trong 6 tháng đầu năm 2026, cả nước đã đưa được 66.311 lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài.

Dịch chuyển chiến lược từ "lượng" sang "chất"

Trong kỷ nguyên số và hội nhập sâu rộng, việc đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài không còn đơn thuần là giải quyết việc làm hay tăng nguồn ngoại tệ gửi về nước. Thực tiễn đòi hỏi một hành lang pháp lý thông thoáng để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đồng thời tạo cơ hội tiếp cận các thị trường có trình độ công nghệ cao. Trước những đòi hỏi bức thiết và tốc độ thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động quốc tế, dù Luật hiện hành mới có hiệu lực thi hành từ năm 2022, việc rà soát, sửa đổi các quy định không còn phù hợp đã được đặt ra như một yêu cầu khách quan. Đó cũng chính là lý do Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung lần này nhằm kịp thời tháo gỡ những "điểm nghẽn" ngay từ thực tế.

Theo Tờ trình của Bộ Nội vụ do Bộ trưởng Đỗ Thanh Bình trình bày, dự thảo Luật lần này không làm thay đổi phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật năm 2020 hiện hành. Với kết cấu tinh gọn gồm 03 điều, dự thảo tập trung sửa đổi, bổ sung 22 điều (trong đó có 05 điều được sửa đổi tương đối toàn diện). Sự điều chỉnh này được thiết kế nhằm thể chế hóa ba nhóm chính sách lớn, cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính và thúc đẩy chuyển đổi số; giải quyết các vướng mắc phát sinh từ thực tiễn để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội; và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Thanh Bình trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật. Ảnh: Vũ Hiếu

Điểm nhấn của sự thay đổi này trước hết được thể hiện qua tinh thần cải cách hành chính quyết liệt khi dự án Luật cam kết không phát sinh thủ tục mới, bãi bỏ 5/19 thủ tục và đơn giản hóa 6/19 thủ tục khác. Những cải cách này giúp cắt giảm tới 34% chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp. Đáng chú ý, việc bãi bỏ thành phần hồ sơ là Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đối với thủ tục đăng ký hợp đồng cung ứng lao động, cũng như bãi bỏ điều kiện ký quỹ đối với doanh nghiệp đưa lao động đi đào tạo nâng cao tay nghề ở nước ngoài được xem là những bước "cởi trói" thực chất cho thị trường.

Tuy nhiên, việc cởi mở về mặt thủ tục hành chính phải gắn liền với bài toán nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quốc gia. Trong bối cảnh thị trường lao động quốc tế đang dịch chuyển mạnh mẽ theo hướng công nghệ và coi trọng chất xám, việc duy trì mô hình xuất khẩu lao động phổ thông giá rẻ không còn là hướng đi bền vững. Do đó, thay vì chỉ dừng lại ở các định hướng mang tính khuyến khích, thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã đặt ra yêu cầu quyết liệt về việc phải bổ sung, luật hóa các chính sách cụ thể này vào dự thảo. Trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh, nhấn mạnh: "Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, bổ sung chính sách Nhà nước đưa chuyên gia, lao động chất lượng cao đi làm việc ở nước ngoài; định hướng giảm dần tỷ trọng đưa người lao động phổ thông, lao động chưa qua đào tạo đi làm việc ở nước ngoài, gắn với chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia và yêu cầu bảo đảm nguồn lao động cho thị trường lao động trong nước."

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ dự án Luật. Ảnh Vũ Hiếu

Sự dịch chuyển từ "lượng" sang "chất" chính là lời giải dài hạn cho vị thế quốc gia. Ưu tiên đưa lao động có trình độ chuyên môn (kỹ sư, điều dưỡng, kỹ thuật viên...) sang các quốc gia phát triển thực chất là quá trình chủ động đầu tư, nâng cao năng lực thực chiến cho nguồn nhân lực. Khi trở về nước, chính lực lượng này sẽ là hạt nhân nòng cốt, mang theo kỷ luật lao động và công nghệ hiện đại để thúc đẩy năng suất và nền kinh tế số nước nhà.

Siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp

Đi đôi với tinh thần kiến tạo thị trường bằng việc đơn giản hóa thủ tục, yêu cầu đặt ra là tuyệt đối không tạo khoảng trống pháp lý để các đối tượng xấu trục lợi. Thực tế cho thấy, tình trạng lừa đảo đưa người đi lao động, đặc biệt là các hành vi lừa đảo tinh vi trên không gian mạng, đang gây ra nhiều hệ lụy đau lòng cho người dân.

Để khắc phục triệt để vấn đề này, dự thảo Luật đã hướng tới việc thiết lập những bộ công cụ giám sát, hậu kiểm chặt chẽ nhằm thanh lọc thị trường và định vị rõ trách nhiệm của từng chủ thể:

Số hóa dữ liệu: Đẩy mạnh xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về lao động ngoài nước có tính năng lưu vết thay đổi. Đây là chìa khóa để minh bạch hóa thông tin, giúp người dân dễ dàng kiểm chứng các nguồn tuyển dụng chính thống, ngăn chặn từ sớm các bẫy lừa đảo trực tuyến. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để kết nối việc làm cho người lao động ngay khi trở về nước.

Phân cấp và nâng cao trách nhiệm cơ sở: Quy rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương, đặc biệt là vai trò giám sát của cấp xã nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các hoạt động gom lao động trái phép ngay tại địa bàn.

Thắt chặt điều kiện kinh doanh: Bổ sung các quy định chặt chẽ để ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp hoặc người đại diện pháp luật từng vi phạm và bị thu hồi giấy phép lại lập pháp nhân mới để tiếp tục hoạt động trái luật. Nghiêm cấm hành vi tư vấn sai sự thật, cung cấp thông tin gian dối nhằm lừa gạt người lao động.

Mọi hàng rào pháp lýđược thiết kế trong luật mới đều hướng tới một mục tiêu duy nhất: Bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động trong suốt hành trình từ khi bắt đầu tuyển chọn, đào tạo, làm việc ở nước ngoài cho đến ngày trở về.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu kết luận. Ảnh: Vũ Hiếu

Việc sửa đổi luật lần này không chỉ giải quyết các điểm nghẽn trước mắt, mà còn hướng tới sự đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật liên quan và các cam kết quốc tế. Nhấn mạnh định hướng hoàn thiện dự thảo luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh yêu cầu: "Việc đơn giản hóa thủ tục cho doanh nghiệp phải đi đôi với tăng cường hậu kiểm và bảo vệ người lao động. Các chính sách cần góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trước khi đi làm việc ở nước ngoài, trong thời gian làm việc và sau khi người lao động trở về nước."

Từ những định hướng lớn được thảo luận tại Ủy ban Thường vụ Quốc hội, việc khẩn trương tiếp thu, chỉnh lý để hoàn thiện dự án Luật này là bước đi chủ động và trách nhiệm của Nhà nước. Khi hành lang pháp lý mới được thông qua tại Kỳ họp sắp tới, đây sẽ là bệ đỡ vững chắc đưa vị thế của người lao động Việt Nam lên một tầm cao mới, đóng góp xứng đáng vào kỷ nguyên phát triển bền vững của quốc gia.

Kim Thanh