Đưa ẩm thực trở thành lợi thế cạnh tranh của du lịch Việt Nam

Ẩm thực trở thành đại sứ du lịch

Ẩm thực có vai trò quan trọng trong phát triển du lịch. Không ít quốc gia đã đưa ẩm thực trở thành biểu tượng nhận diện trên bản đồ du lịch thế giới. Điển hình, nhắc đến Italia là nghĩ đến pizza và mì Ý (Spaghetti); Nhật Bản có sushi; Hàn Quốc gắn với kimchi, gimbap; Thái Lan nổi tiếng với tom yum; Singapore với cháo ếch…

Ẩm thực đang được xem là thế mạnh của du lịch Việt Nam. Ảnh: M.H

Việt Nam sở hữu kho tàng ẩm thực phong phú, được quốc tế đánh giá cao, nhưng giá trị ấy vẫn chưa được chuyển hóa tương xứng thành sức cạnh tranh của điểm đến. Không phải ngẫu nhiên mà những năm gần đây, phở, bánh mì, bún chả, nem cuốn hay cà phê Việt liên tục xuất hiện trong các bảng xếp hạng quốc tế.

Theo các chuyên gia du lịch, ẩm thực không chỉ là việc ăn uống mà còn là câu chuyện về văn hóa, lịch sử, phong tục, lối sống cộng đồng và tri thức của từng vùng, miền. Nhiều món ăn còn trở thành di sản khi đại diện cho văn hóa của cộng đồng.

TS Hoàng Thị Bình, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam nhận định, nền ẩm thực nước ta được hình thành qua hàng nghìn năm lịch sử, kết tinh từ văn hóa của 54 dân tộc chính là nguồn tài nguyên đặc sắc để phát triển du lịch.

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa, ẩm thực cần được nhìn nhận như một nguồn lực văn hóa và tài sản sáng tạo, tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Trải nghiệm ẩm thực đã trở thành một trong những động lực quan trọng khiến du khách lựa chọn điểm đến.

Bánh mì và phở là hai món ăn được nhiều tạp chí nước ngoài bình chọn là món ăn nhất định phải thử khi đến Việt Nam. Ảnh: M.H

Hiện nay, lĩnh vực ẩm thực đang được quan tâm phát triển và được coi là một trong những thế mạnh của du lịch văn hóa - một trong 10 lĩnh vực được Thủ tướng Chính phủ ưu tiên phát triển trong công nghiệp văn hóa.

Theo Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Thị Hoa Mai, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang trình Chính phủ Đề án xúc tiến, quảng bá du lịch và ẩm thực Việt Nam ra nước ngoài giai đoạn 2026-2030. Đề án lấy ẩm thực làm yếu tố cốt lõi để định vị thương hiệu du lịch quốc gia, nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến Việt Nam trên thị trường quốc tế. Đây được xem là thay đổi quan trọng, bởi lần đầu tiên ẩm thực được đặt ở vị trí trung tâm trong câu chuyện xây dựng hình ảnh du lịch Việt Nam.

Nâng cao chất lượng ẩm thực Việt

Dù được đánh giá giàu tiềm năng, nhiều ý kiến tại hội thảo cũng chỉ ra rằng, du lịch ẩm thực của Việt Nam vẫn chưa phát triển tương xứng với kỳ vọng. Phần lớn sản phẩm hiện nay vẫn dừng ở việc giới thiệu món ăn, trong khi giá trị lớn nhất của ẩm thực lại nằm ở những câu chuyện phía sau mỗi nguyên liệu, cách chế biến và tập quán thưởng thức.

Hội thảo "Ẩm thực với phát triển du lịch Việt Nam". Ảnh: BVHTTDL

Theo Thạc sĩ Nguyễn Thị Lan Hương, Ban Nghiên cứu Du lịch, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, khi xu hướng du lịch toàn cầu chuyển mạnh sang những trải nghiệm chân thực và giàu tính cá nhân hóa, điều Việt Nam cần làm không phải là giới thiệu thêm nhiều món ăn mà là chuyển từ tư duy “bán món ăn” sang “kiến tạo trải nghiệm đồng sáng tạo”. Du khách không chỉ khám phá điểm đến mà còn trực tiếp tham gia chế biến, thực hành các món ăn truyền thống, nghe các nghệ nhân ẩm thực kể câu chuyện về món ăn. Có như vậy, ẩm thực mới thực sự trở thành một phần của hành trình trải nghiệm, mang đến những trải nghiệm khác biệt và hấp dẫn.

Một trong những nội dung được thảo luận là Việt Nam có thể phát triển hệ sinh thái ẩm thực Halal dành cho phân khúc khách Hồi giáo. Đây là nhóm khách có mức chi tiêu cao nhưng cũng đòi hỏi khắt khe về chất lượng và tiêu chuẩn.

Để ẩm thực Việt Nam phát triển, mở rộng thị trường, đặc biệt có thể trở thành “bếp ăn của thế giới”, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần xây dựng bộ tiêu chuẩn sản phẩm, số hóa dữ liệu ẩm thực, phát triển không gian trải nghiệm, tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, nghệ nhân và cộng đồng, đồng thời kể những câu chuyện văn hóa hấp dẫn thông qua mỗi món ăn. Bên cạnh đó, Việt Nam cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ trong quản lý chất lượng cũng như quảng bá sản phẩm.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho rằng, để khai thác hiệu quả tiềm năng ẩm thực, Việt Nam cần một định hướng thống nhất ở tầm quốc gia nhằm kết nối các nguồn lực và hình thành hệ sinh thái du lịch văn hóa ẩm thực chuyên nghiệp, bền vững.

Có thể thấy, ẩm thực không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng thức mà còn là một kênh truyền tải văn hóa hiệu quả, phản ánh chiều sâu lịch sử, bản sắc và lối sống của mỗi dân tộc. Khi được phát triển theo hướng chuyên nghiệp, từ xây dựng sản phẩm, chuẩn hóa chất lượng dịch vụ đến thiết kế trải nghiệm cho du khách, mỗi món ăn sẽ trở thành một "đại sứ văn hóa", kể những câu chuyện về Việt Nam bằng ngôn ngữ gần gũi và giàu cảm xúc. Đây cũng là cách để giá trị ẩm thực vượt khỏi giới hạn của bàn ăn, đóng góp vào quá trình xây dựng thương hiệu quốc gia và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững cho ngành du lịch Việt Nam trên bản đồ du lịch thế giới.

Hoàng Quyên