Gieo mầm văn học thiếu nhi

Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học-Nghệ thuật thành phố Nguyễn Nho Khiêm trao giải A cho các tác giả Thi Nguyễn Đăng Khoa và Nguyễn Võ Anh Tuấn. Ảnh: ĐOÀN HẠO LƯƠNG

Sau hơn một tháng phát động (từ 1/5 đến 15/6), Cuộc vận động sáng tác Văn học thiếu nhi năm 2026 do Liên hiệp các Hội Văn học- Nghệ thuật thành phố phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức, nhận được 187 tác phẩm của 160 học sinh đến từ 124 trường THPT và THCS trên địa bàn thành phố gửi dự thi.

Gửi gắm ước mơ vào tác phẩm

Trong 187 tác phẩm dự thi, số lượng truyện ngắn chiếm phần lớn. Đây là thể loại đòi hỏi người viết phải có trải nghiệm phong phú, bút lực dồi dào.

Theo Ban tổ chức, nhiều em đã viết được những câu chuyện mang đầy đủ phẩm chất, yêu cầu của truyện ngắn, thậm chí tỏ ra chắc tay trong xây dựng cốt truyện và kết cấu. Khá nhiều truyện có ý tưởng, có hạt nhân tưởng tượng, tạo nên nét riêng.

Gia đình và nhà trường vẫn là nguồn cảm hứng và không gian sáng tạo chính của các em. Ở đó, có nhiều câu chuyện “như thật”, có thể bắt gặp ở bất cứ nơi đâu với cái nhìn rất nhân văn.

Đáng chú ý, cuộc vận động lần này thu hút nhiều em ở vùng cao tham gia với nhiều tác phẩm giàu bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc mình. Điển hình là truyện ngắn “Tiếng chiêng giữa đại ngàn”, đoạt giải B của tác giả Nguyễn Thị Kim Miêu (lớp 8/2, Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Trà Leng 1).

“Qua câu chuyện, em muốn giới thiệu văn hóa đồng bào Ca Dong của mình đến với nhiều người và gửi gắm thông điệp phải biết giữ gìn bản sắc dân tộc. Theo em, cuộc vận động là sân chơi rất bổ ích cho thiếu nhi và em cảm thấy rất vui khi được tự mình sáng tác truyện”, Kim Miêu chia sẻ.

Truyện ngắn “Bí mật dưới đáy vũng nước chiều” của tác giả Nguyễn Võ Anh Tuấn (lớp 9/1, Trường Phổ thông dân tộc bán trú, THPT Nước Oa, xã Trà My) đoạt giải A cuộc thi, cho thấy khả năng kiến tạo biểu tượng nổi bật. Truyện không nhìn thiên nhiên như một bối cảnh mà biến thiên nhiên thành chủ thể có linh hồn, có cảm xúc và biết chịu tổn thương. Qua đó, khơi dậy lòng trắc ẩn một cách tự nhiên và có sức thuyết phục.

Nguyễn Võ Anh Tuấn cho biết: “Cuộc vận động là dịp để em giới thiệu vẻ đẹp của núi rừng Trà My, bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số và những câu chuyện bình dị về cuộc sống nơi vùng cao đến với đông đảo bạn đọc.

Qua hình ảnh cô bé Mộc, chú rùa gỗ và thế giới kỳ diệu “dưới đáy vũng nước chiều”, em muốn nhắn gửi thông điệp rằng: thiên nhiên luôn âm thầm nuôi dưỡng con người, vì vậy mỗi chúng ta cần biết yêu quý, bảo vệ môi trường và bắt đầu từ những việc làm nhỏ nhất như không xả rác, giữ gìn dòng suối, cánh rừng và những điều bình yên quanh mình.

Từ những trang viết đầu tiên hôm nay, em mong sẽ có nhiều bạn tiếp tục yêu văn học hơn và biết lan tỏa những điều tốt đẹp đến mọi người”, Anh Tuấn bộc bạch.

Ông Phạm Tấn Ngọc Thụy, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Đà Nẵng trao giải B cho các tác giả có tác phẩm đoạt giải. Ảnh: ĐOÀN HẠO LƯƠNG

Kỳ vọng những cây bút “có nghề”

Ông Phan Chín, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật thành phố, Trưởng ban Giám khảo cho biết, bằng việc thay đổi phương thức tương tác và truyền cảm hứng, từ mô hình Trại sáng tác văn học thiếu nhi được Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật thành phố Đà Nẵng tổ chức 28 năm qua, được chuyển thành Cuộc vận động sáng tác trong năm nay, đã có sự thay đổi cơ bản.

Từ chỗ nghe - nhìn - suy ngẫm - viết rồi nộp tác phẩm theo kiểu “bài thu hoạch”, thì ở cuộc vận động này, các em hoàn toàn tự chủ trong lựa chọn đề tài, thể hiện suy nghĩ, cảm xúc của mình, không bị ảnh hưởng bởi các bài giảng, sự hướng dẫn, gợi ý của các thầy cô giáo, các nhà văn, nhà thơ...

Nhờ cách làm mới này, số học sinh yêu văn chương và có năng khiếu văn chương được tham gia sáng tác đông đảo hơn. Từ chỗ chỉ có khoảng 40-50 học sinh được chọn tham dự trại sáng tác văn học hằng năm, số học sinh tham gia cuộc vận động sáng tác lần này tăng hơn 3 lần.

“Các tác phẩm dự thi có mặt bằng chất lượng khá tốt, thậm chí có một số tác phẩm tiệm cận trình độ của các cây bút trẻ đang hoạt động sôi nổi trên văn đàn hiện nay. Ngoài hai đề tài quen thuộc là gia đình và nhà trường, đã xuất hiện một số đề tài mới, nóng, có tính thời sự như bảo vệ môi trường, chuyển đổi số, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa bản địa...

Đặc biệt, chúng tôi được đọc nhiều trang văn đẹp, được vỗ về bởi những cảm xúc tươi mới, hồn nhiên, những ý nghĩ tinh khôi, trong sáng của các cây bút nhỏ tuổi. Cùng với đó, một số tác phẩm thật sự có tính phát hiện; phản ánh đời sống một cách chân thực bằng những góc nhìn riêng, mới mẻ và giàu cảm xúc”, ông Phan Chín nhận xét.

Một tín hiệu vui nữa là có khá nhiều tác phẩm dự thi tỏ ra “có nghề”, nhất là ở chỗ vượt qua được cách thể hiện theo kiểu kể một câu chuyện đơn thuần, đơn tuyến với các phần mở bài, thân bài, kết luận như bài tập làm văn trong trường học.

Trong các mẩu chuyện, truyện ngắn, tản văn, một số tác giả nhỏ tuổi đã biết sử dụng rất hợp lý các biểu tượng, hình tượng nghệ thuật; khai thác thế giới giả tưởng mang âm hưởng cổ tích, huyền thoại; xây dựng kết cấu truyện đồng hiện, nhiều lớp; sử dụng chi tiết và nhịp kể mang tính điện ảnh... Một số tác phẩm cho thấy các tác giả có ý thức rõ ràng hơn trong việc xây dựng thế giới nghệ thuật chứ không chỉ là kể lại một câu chuyện đơn thuần.

“Qua cuộc vận động sáng tác lần này, chúng ta có thể kỳ vọng về những tác phẩm mới giàu giá trị nhân văn, vừa phản ánh hơi thở cuộc sống hôm nay, đủ sức nuôi dưỡng tâm hồn và hình thành thói quen đọc sách cho trẻ em”, ông Phan Chín chia sẻ.

Tại lễ tổng kết và trao giải Cuộc vận động sáng tác Văn học thiếu nhi năm 2026, Ban tổ chức đã trao giải thưởng cho 41 tác phẩm xuất sắc, gồm: 2 giải A, 4 giải B, 6 giải C, 28 giải Khuyến khích và 1 giải Triển vọng.

ĐOÀN HẠO LƯƠNG