Khi ẩm thực trở thành 'đại sứ' của du lịch Việt Nam

PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam phát biểu kết luận Hội thảo

Ẩm thực phải trở thành bản sắc nhận diện của điểm đến

Trên thực tế, không ít quốc gia đã đưa ẩm thực trở thành biểu tượng nhận diện trên bản đồ du lịch thế giới.

Nhiều năm qua, khi nhắc đến Nhật Bản, du khách nghĩ ngay tới sushi; Hàn Quốc gắn với kimchi; Thái Lan nổi tiếng với tom yum hay pad thai. Những món ăn ấy vượt khỏi giá trị ẩm thực để trở thành biểu tượng văn hóa và góp phần định vị thương hiệu quốc gia.

Việt Nam sở hữu kho tàng ẩm thực phong phú, được quốc tế đánh giá cao, nhưng giá trị ấy vẫn chưa được chuyển hóa tương xứng thành sức cạnh tranh của điểm đến.

Không phải ngẫu nhiên mà những năm gần đây, phở, bánh mì, bún chả, nem cuốn hay cà phê Việt liên tục xuất hiện trong các bảng xếp hạng quốc tế.

Điều hấp dẫn du khách là ở câu chuyện văn hóa được gửi gắm trong từng món ăn như: lịch sử hình thành, điều kiện tự nhiên, tập quán canh tác, lối sống cộng đồng và tri thức bản địa tích lũy qua nhiều thế hệ.

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng nếu di sản kiến trúc kể câu chuyện bằng không gian thì ẩm thực kể câu chuyện bằng cảm xúc. Mỗi món ăn đều chứa đựng ký ức của một vùng đất, phản ánh điều kiện tự nhiên, khí hậu, tập quán và triết lý sống của cộng đồng sáng tạo nên nó.

TS. Hoàng Thị Bình, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Hoàng Thị Bình, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam nhận định, nền ẩm thực được hình thành qua hàng nghìn năm lịch sử, kết tinh từ văn hóa của 54 dân tộc chính là nguồn tài nguyên đặc sắc để phát triển du lịch.

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa, ẩm thực cần được nhìn nhận như một nguồn lực văn hóa và tài sản sáng tạo, tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với xu hướng phát triển của du lịch thế giới. Ngày càng nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, trải nghiệm ẩm thực đã trở thành một trong những động lực quan trọng khiến du khách lựa chọn điểm đến.

Khách du lịch ngoài tìm một bữa ăn ngon, còn mong muốn được khám phá văn hóa bản địa thông qua những gì diễn ra trên bàn ăn.

Nhìn từ góc độ phát triển thương hiệu, đây chính là lợi thế nổi bật của Việt Nam. Kho tàng ẩm thực trải dài theo các vùng văn hóa, sự đa dạng của nguyên liệu bản địa, nghệ thuật chế biến cùng văn hóa ẩm thực đường phố tạo nên một hệ sinh thái giàu bản sắc mà không nhiều quốc gia có được.

Điều đáng nói là tư duy này đang dần được thể chế hóa thành chính sách. Theo Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Thị Hoa Mai, Bộ VHTTDL đang trình Chính phủ Đề án xúc tiến, quảng bá du lịch và ẩm thực Việt Nam ra nước ngoài giai đoạn 2026-2030.

Đề án lấy ẩm thực làm yếu tố cốt lõi để định vị thương hiệu du lịch quốc gia, nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Đây được xem là thay đổi quan trọng, bởi lần đầu tiên ẩm thực được đặt ở vị trí trung tâm trong câu chuyện xây dựng hình ảnh du lịch Việt Nam.

Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Thị Hoa Mai cho biết, Bộ VHTTDL đang trình Chính phủ Đề án xúc tiến, quảng bá du lịch và ẩm thực Việt Nam ra nước ngoài giai đoạn 2026 - 2030

Từ “bán món ăn” đến “kiến tạo trải nghiệm văn hóa”

Dù được đánh giá giàu tiềm năng, các tham luận tại Hội thảo đều thống nhất rằng du lịch ẩm thực của Việt Nam vẫn còn khoảng cách khá xa so với kỳ vọng.

Phần lớn sản phẩm hiện nay vẫn dừng ở việc giới thiệu món ăn, trong khi giá trị lớn nhất của ẩm thực lại nằm ở những câu chuyện phía sau mỗi nguyên liệu, mỗi cách chế biến và mỗi tập quán thưởng thức. Đây cũng là nội dung được nhiều chuyên gia nhấn mạnh tại Hội thảo.

Theo ThS. Nguyễn Thị Lan Hương, Ban Nghiên cứu Du lịch, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, khi xu hướng du lịch toàn cầu chuyển mạnh sang những trải nghiệm chân thực và giàu tính cá nhân hóa, điều Việt Nam cần làm không phải là giới thiệu thêm nhiều món ăn mà là chuyển từ tư duy “bán món ăn” sang “kiến tạo trải nghiệm đồng sáng tạo”.

Trong mô hình này, du khách trở thành một phần của hành trình khám phá khi trực tiếp chế biến món ăn, đi chợ truyền thống, tham quan làng nghề, gặp gỡ nghệ nhân hay tìm hiểu câu chuyện văn hóa của địa phương.

Cách tiếp cận ấy giúp gia tăng giá trị trải nghiệm, đồng thời mở thêm sinh kế cho cộng đồng địa phương và tạo động lực bảo tồn tri thức ẩm thực truyền thống.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Bên cạnh đổi mới sản phẩm, Hội thảo cũng dành nhiều thời gian bàn về chất lượng dịch vụ. Theo ThS. Lê Thị Kim Phượng, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Kinh tế - Du lịch Hoa Sữa, lợi thế về món ăn sẽ khó tạo ưu thế lâu dài nếu thiếu hệ thống tiêu chuẩn đồng bộ, nguồn nhân lực chuyên nghiệp và ứng dụng công nghệ trong quản lý chất lượng cũng như quảng bá sản phẩm.

Một hướng đi khác được nhiều đại biểu quan tâm là phát triển hệ sinh thái ẩm thực Halal. Đại diện doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này cho rằng phân khúc khách Hồi giáo có mức chi tiêu cao và nhu cầu trải nghiệm văn hóa lớn.

Việt Nam hoàn toàn có thể mở rộng thị trường nếu xây dựng được chuỗi dịch vụ Halal đạt chuẩn, trong đó ẩm thực giữ vai trò trung tâm.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả là cần hình thành một hệ sinh thái phát triển du lịch ẩm thực ở quy mô quốc gia.

Điều đó bao gồm việc xây dựng bộ tiêu chuẩn sản phẩm, số hóa dữ liệu ẩm thực, phát triển không gian trải nghiệm, tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo, nghệ nhân và cộng đồng, đồng thời kể những câu chuyện văn hóa hấp dẫn thông qua mỗi món ăn.

Toàn cảnh Hội thảo

Phát biểu kết luận Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho rằng nhiều địa phương đã có những sáng kiến đáng ghi nhận.

Song để khai thác hiệu quả tiềm năng cần một định hướng thống nhất ở tầm quốc gia nhằm kết nối các nguồn lực và hình thành hệ sinh thái du lịch văn hóa ẩm thực chuyên nghiệp, bền vững.

Ẩm thực vốn là một trong những biểu đạt sinh động nhất của văn hóa. Khi được đầu tư bằng tư duy phát triển sản phẩm, chuẩn hóa chất lượng dịch vụ và kể bằng ngôn ngữ của trải nghiệm, mỗi món ăn sẽ trở thành một “đại sứ văn hóa” đưa hình ảnh Việt Nam đến gần hơn với thế giới.

Khi đó, giá trị của ẩm thực sẽ không dừng lại ở bàn ăn, mà tiếp tục lan tỏa trong thương hiệu quốc gia, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của du lịch Việt Nam trong giai đoạn mới.

MẪN HOA; ảnh: GIA PHÚC