Dự trữ dầu chiến lược - 'Vũ khí năng lượng' của các quốc gia

Các kho dự trữ chiến lược chỉ là giải pháp tạm thời. Chúng không thể giải quyết một cuộc khủng hoảng năng lượng kéo dài. (Ảnh: AFP)

Giá dầu đang trở thành tâm điểm của các bản tin kinh tế. Giá dầu thô gần đây đã chạm mức 110 USD/thùng, cho thấy thị trường năng lượng đang rất căng thẳng. Đà tăng giá này cùng với nguy cơ gián đoạn nguồn cung khiến các cường quốc nhập khẩu dầu đặc biệt lo ngại. Trong bối cảnh đó, các bộ trưởng tài chính G7 đã họp để thảo luận về việc sử dụng kho dự trữ dầu chiến lược.

Mục tiêu rất rõ ràng: Bơm thêm dầu ra thị trường để tăng nguồn cung, qua đó hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra một cú sốc dầu mỏ toàn cầu mới. Các cuộc thảo luận này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng quanh eo biển Hormuz làm dấy lên lo ngại về những gián đoạn lớn. Tuyến hàng hải này có vai trò sống còn đối với kinh tế thế giới: Gần 20% lượng dầu toàn cầu đi qua đây. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể ngay lập tức ảnh hưởng đến giá dầu.

Những kho dự trữ được hình thành sau cú sốc dầu mỏ năm 1973

Dự trữ dầu chiến lược ra đời từ cuộc khủng hoảng năng lượng năm 1973. Khi đó, một số quốc gia khai thác dầu đã quyết định cắt giảm xuất khẩu sang các nước phương Tây, khiến giá dầu tăng vọt và gây thiếu hụt xăng tại nhiều quốc gia. Để đối phó với cuộc khủng hoảng này, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) được thành lập với nhiệm vụ rõ ràng: Tăng cường an ninh năng lượng cho các nước tiêu thụ.

Theo quy định, mỗi quốc gia thành viên phải duy trì lượng dự trữ khẩn cấp tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu dầu. Những kho dự trữ này được xem như một “bảo hiểm năng lượng”. Khi xảy ra khủng hoảng lớn, các nước có thể rút dầu từ kho dự trữ để đưa ra thị trường, tạm thời bù đắp sự thiếu hụt nguồn cung. Trong bối cảnh hiện nay, cơ chế này hoàn toàn có thể được kích hoạt. Với căng thẳng quanh eo biển Hormuz, nguồn cung dầu có nguy cơ bị gián đoạn, góp phần đẩy giá lên cao.

Cơ chế của thị trường dầu mỏ thực ra khá đơn giản: Khi nguồn cung giảm trong khi nhu cầu vẫn ổn định, giá sẽ tự động tăng. Vì vậy, việc giải phóng một phần dự trữ chiến lược giúp tăng lượng dầu sẵn có trên thị trường và góp phần ổn định giá. Đôi khi chỉ cần thông báo khả năng sử dụng các kho dự trữ này cũng đủ khiến thị trường hạ nhiệt. Điều này đã xảy ra vào thứ Hai: Khi các nước G7 nhắc đến khả năng hành động phối hợp, giá dầu bắt đầu ổn định trở lại.

Công cụ hữu ích nhưng chỉ có tác dụng trong thời gian ngắn

Tuy nhiên, các kho dự trữ chiến lược chỉ là giải pháp tạm thời. Chúng không thể giải quyết một cuộc khủng hoảng năng lượng kéo dài. Lý do rất đơn giản: Lượng dự trữ có hạn. Dù các nước có khoảng ba tháng dầu dự trữ, nhưng nếu tính trên quy mô tiêu thụ toàn cầu thì con số này thực tế chỉ tương đương vài tuần. Nếu khủng hoảng năng lượng kéo dài nhiều tháng, các kho dự trữ này có thể nhanh chóng cạn kiệt.

Vai trò chính của chúng là giúp “câu giờ” - khoảng thời gian cần thiết để các nhà khai thác tăng sản lượng, tái tổ chức các tuyến thương mại hoặc tìm kiếm giải pháp ngoại giao cho cuộc khủng hoảng. Bên cạnh câu chuyện về dự trữ chiến lược, tình hình hiện nay cũng cho thấy mức độ phụ thuộc rất lớn của kinh tế toàn cầu vào dầu mỏ. Việc giá dầu tăng đột biến có thể gây ra nhiều hệ quả kinh tế lớn: Lạm phát tăng do chi phí vận tải và khai thác đắt đỏ hơn, đồng thời làm chậm tăng trưởng khi chi phí của doanh nghiệp tăng lên.

Dù quá trình chuyển dịch năng lượng đang được thúc đẩy, dầu mỏ vẫn là “xương sống” của hệ thống năng lượng toàn cầu hiện nay. Từ vận tải, hàng không đến ngành hóa dầu, phần lớn hoạt động kinh tế vẫn phụ thuộc vào nguồn năng lượng này. Vì vậy, các kho dự trữ chiến lược vẫn là công cụ quan trọng để duy trì sự ổn định của thị trường năng lượng, dù hiệu quả của chúng sẽ nhanh chóng đạt tới giới hạn nếu khủng hoảng kéo dài.

Nh.Thạch

AFP