Ác mộng thủy lôi Iran bóp nghẹt eo biển Hormuz

Các quan chức Mỹ ngày 11/3 cho biết Iran đã rải thủy lôi tại eo biển Hormuz, cửa ngõ chiến lược nối Vịnh Ba Tư với biển Oman và các tuyến vận tải quốc tế. Theo ước tính của Viện Nghiên cứu Chiến tranh, khoảng 10 quả thủy lôi có thể đã được triển khai trong khu vực.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump tỏ ra hoài nghi về những báo cáo này và vẫn khuyến khích các tàu thương mại tiếp tục lưu thông qua eo biển.

“Đây là một công cụ rất hiệu quả trong chiến tranh phi đối xứng”, ông Jahangir E. Arasli, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Phát triển và Ngoại giao (Azerbaijan), nhận định. Theo ông, khi năng lực quân sự truyền thống bị hạn chế, Iran vẫn có thể tận dụng các phương thức phi đối xứng như thủy lôi để gây sức ép lên đối thủ.

Đầu đạn nhắm vào một tàu hải quân Iran gần eo biển Hormuz trong đợt không kích nhằm vào các tàu bị nghi rải thủy lôi. (Ảnh: Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM)

Kho thủy lôi đa dạng

Iran được cho là sở hữu nhiều loại thủy lôi khác nhau, phần lớn được thiết kế để trôi nổi hoặc neo cố định dưới đáy vùng nước nông của Vịnh Ba Tư.

Một tài liệu của quân đội Mỹ mô tả loại Maham-1 – một trong những dòng thủy lôi phổ biến của Iran – là thiết bị hình tròn có từ thập niên 1980. Loại này có thể hoạt động trong vùng nước nông chỉ khoảng 1 mét, được gắn 5 ngòi kích nổ và mang theo tới 120 kg thuốc nổ. Thủy lôi thường được neo bằng dây xích hoặc cố định xuống đáy biển.

(Nguồn: Collective Awareness to UXO/WSJ)

Theo báo cáo của Viện Hải quân Mỹ, kể từ sau Thế chiến II, thủy lôi là loại vũ khí gây thiệt hại nhiều nhất cho tàu chiến Mỹ, vượt xa các hình thức tấn công khác.

Quân đội Mỹ cho biết đã phá hủy một số tàu chiến của Iran có khả năng rải thủy lôi, đồng thời tiêu diệt một tàu ngầm lớp Kilo được cho là có thể triển khai loại vũ khí này.

Tuy nhiên, phương thức mà Iran thường sử dụng lại khá đơn giản: thợ lặn từ các xuồng nhỏ, nhiều chiếc trông giống tàu cá thông thường. Những phương tiện này tạo thành một dạng dân quân hàng hải phi chính quy, khiến việc phát hiện và ngăn chặn trở nên rất khó khăn.

Bên cạnh đó, Iran còn sở hữu thủy lôi bám – loại thiết bị nổ mà thợ lặn có thể gắn trực tiếp vào thân tàu bằng nam châm hoặc súng bắn đinh. Một số phiên bản có thể được triển khai từ tàu, máy bay hoặc trực thăng, nhằm vào tàu chở hàng cỡ trung, tàu đổ bộ hoặc tàu ngầm nhỏ.

Các loại thủy lôi từ tính trong kho vũ khí của Iran (Nguồn: WSJ)

Theo ông Arasli, giá trị chiến lược của thủy lôi đối với Iran không chỉ nằm ở khả năng phá hủy tàu thuyền, mà quan trọng hơn là tác động tâm lý và kinh tế mà chúng gây ra.

Ông Anas Alhajji, đối tác điều hành tại Energy Outlook Advisors, cho rằng việc rải thủy lôi cũng có thể được Iran sử dụng như một biện pháp răn đe nếu Mỹ tiến hành chiến dịch quân sự trên bộ.

Tàu dầu nổ tung khi trúng đòn tấn công của Iran tại eo biển Hormuz.

Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, hàng nghìn tàu chở hàng đã phải neo đậu chờ điều kiện an toàn để đi qua eo biển Hormuz. Điều này đang làm gia tăng áp lực đối với Washington trong việc tổ chức hộ tống tàu thương mại bằng tàu chiến.

Tổng thống Trump cho biết phương án này đang được xem xét, dù Lầu Năm Góc chưa xác nhận đã nhận được lệnh triển khai.

Và nếu chiến dịch hộ tống được triển khai, việc phát hiện và rà phá thủy lôi sẽ trở thành nhiệm vụ then chốt. Các tàu chiến thường được dẫn đầu bởi tàu chuyên dụng dò và phá thủy lôi, sử dụng sonar để tìm kiếm thiết bị nổ dưới đáy biển hoặc treo ở các độ sâu khác nhau.

(Nguồn: Strauss Center; National Academies; HMAS Castlemaine; FAS; (Hải quân Mỹ); WSJ)

Năm ngoái, Hải quân Mỹ đã công bố các hợp đồng phát triển hệ thống rà phá thủy lôi bằng robot, trong đó có tàu mặt nước không người lái chạy bằng động cơ diesel có thể được triển khai từ các tàu chiến ven bờ.

Bài học từ “cuộc chiến tàu chở dầu”

Mối đe dọa từ thủy lôi tại Vịnh Ba Tư không phải là điều mới. Trong thập niên 1980, khi Iran và Iraq giao tranh ác liệt, cả hai bên đều tấn công các tàu chở dầu trong giai đoạn được gọi là “cuộc chiến tàu chở dầu”.

Tháng 4/1988, một quả thủy lôi SADAF-02 đã khiến tàu hộ tống USS Samuel B. Roberts của Mỹ trúng đòn, phát nổ trong khi đang làm nhiệm vụ hộ tống tại Vịnh Ba Tư.

Sự kiện này đã dẫn tới phản ứng quân sự mạnh mẽ từ Washington. Tổng thống Mỹ khi đó, Ronald Reagan, ra lệnh triển khai Chiến dịch Praying Mantis, trong đó lực lượng Mỹ tấn công nhiều mục tiêu của Iran – trở thành một trong những trận hải chiến lớn nhất của Hải quân Mỹ kể từ sau Thế chiến II.

Diễm Châu (Thiết kế: Nhật Anh)