Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) Pháp lý đủ mạnh cho Hà Nội chủ động phát triển

Hà Nội đối mặt với nhiều “điểm nghẽn” lớn

Theo Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp Nguyễn Quốc Hoàn, Thủ đô Hà Nội - trung tâm đầu não chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là cực tăng trưởng quan trọng của cả nước, quy mô nền kinh tế đạt 63 tỷ USD, hiện đóng góp khoảng 16 - 17% GDP và hơn 18% thu ngân sách quốc gia, Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) năm 2025 tăng 8,16%.

Bên cạnh những thành tựu nổi bật, Hà Nội vẫn đang đối mặt với nhiều “điểm nghẽn” lớn. Cụ thể, mật độ dân số khu vực nội đô đã vượt 40.000 người/km², cao gấp nhiều lần tiêu chuẩn quy hoạch; tốc độ gia tăng phương tiện cá nhân khoảng 4 - 5%/năm, gây áp lực lớn lên hạ tầng giao thông. Ùn tắc giao thông, ngập úng cục bộ và ô nhiễm môi trường tiếp tục diễn biến phức tạp, trở thành những "điểm nghẽn" lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội… Thực tế này, đòi hỏi phải có những đột phá cao hơn về thể chế, với cách tiếp cận mới, nhằm tạo “không gian pháp lý đủ rộng” cho Thủ đô thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, đồng thời phát huy đầy đủ vai trò dẫn dắt, lan tỏa đối với cả nước.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu

Nhấn mạnh về tầm quan trọng và ý nghĩa của việc sửa đổi Luật Thủ đô, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng, sửa luật lần này là dịp để chúng ta kiến tạo thể chế, tạo không gian pháp lý đủ mạnh cho Hà Nội chủ động phát triển, tạo sự lan tỏa, dẫn dắt các địa phương trong vùng và cả nước. “Đặc biệt, lần này có cách tiếp cận rất mới là Luật Thủ đô sẽ đặt nền tảng pháp lý để Hà Nội thử nghiệm một số cơ chế, chính sách mới, đóng vai trò là “mô hình mẫu” để có thể đánh giá, tổng kết và nếu đủ cơ sở thì nhân rộng ra phạm vi cả nước”, Thứ trưởng Phan Chí Hiếu nói.

Phân quyền gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, minh bạch

Một trong những điểm mới ở dự thảo Luật lần này, đó là thay đổi vai trò của Thủ đô từ “thực thi chính sách” sang “thiết kế chính sách”; ông Nguyễn Quốc Hoàn cho rằng, đây là bước đột phá nhằm đảm bảo vị thế của Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia và hạt nhân dẫn dắt vùng Thủ đô; giúp Hà Nội chủ động tạo lập hành lang pháp lý bứt phá thay vì chờ đợi các quy định của trung ương. Thể chế này cho phép Thủ đô ban hành văn bản quy định khác với văn bản của trung ương hoặc xác lập các biện pháp đặc thù khi chưa có quy định của Chính phủ, bộ, ngành để giải quyết triệt để các "điểm nghẽn" về ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và các dự án chậm triển khai. Đồng thời, cho phép kiến tạo không gian cho đổi mới sáng tạo thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) các mô hình kinh tế, quản trị mới bảo đảm nguyên tắc phân quyền tối đa, tự chủ về tổ chức bộ máy gắn liền với công tác giám sát và trách nhiệm giải trình.

Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp Nguyễn Quốc Hoàn phát biểu

Dự thảo Luật cụ thể hóa cách tiếp cận giao Hà Nội được “thiết kế chính sách” thông qua các điều, khoản giao Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân thành phố ban hành VBQPPL để quy định chi tiết hoặc hướng dẫn thi hành các nội dung đặc thù của Luật. “Bằng cách tiếp cận này, thủ đô Hà Nội chuyển đổi mạnh mẽ từ vai trò thụ động “thực thi chính sách” sang chủ động “thiết kế chính sách”, giúp thành phố xây dựng được công cụ pháp lý đủ mạnh để tự kiến tạo các cơ chế phát triển đặc thù, vượt trội và ưu việt, phù hợp với vị thế đặc biệt của Thủ đô trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, ông Nguyễn Quốc Hoàn nhận định.

Bên cạnh đó, việc thể chế hóa chủ trương “trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn” là yêu cầu xuyên suốt khi xây dựng dự thảo Luật Thủ đô. Theo đó, dự thảo Luật quy định phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền thành phố Hà Nội nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền thành phố Hà Nội. Dự thảo luật có 192 thẩm quyền được giao cho chính quyền thành phố Hà Nội, trong đó, Hội đồng nhân dân thực hiện 124 thẩm quyền, Ủy ban nhân dân thực hiện 56 thẩm quyền và Chủ tịch Ủy ban nhân dân thực hiện 12 thẩm quyền. Dự thảo Luật đã bổ sung cơ chế phân quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền thành phố Hà Nội trong lĩnh vực tổ chức bộ máy và công vụ, chuyển từ cơ chế “phối hợp, xin ý kiến” sang “tự chủ, tự quyết” của chính quyền thành phố. Đồng thời, quy định HĐND thành phố được trao quyền quyết định biên chế các cơ quan trong hệ thống chính trị của thành phố. Bên cạnh đó, dự thảo Luật đã phân quyền cho thành phố chủ động xây dựng và phê duyệt các Đề án thí điểm cơ chế, chính sách chưa có trong luật hoặc khác với luật hiện hành để xử lý các "điểm nghẽn" về thể chế. Ngoài ra, nhằm xác lập các không gian pháp lý đột phá, đổi mới, sáng tạo, dự thảo Luật quy định theo hướng giao quyền chủ động HĐND thành phố trong việc ban hành các quy định để thực hiện thử nghiệm có kiểm soát trên địa bàn, thay vì quy định cụ thể lĩnh vực áp dụng, thời hạn thực hiện, điều kiện của tổ chức cá nhân tham gia thử nghiệm có kiểm soát như Luật Thủ đô số 39/2024/QH15.

Quang cảnh hội thảo tham vấn ý kiến dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) với chủ đề: Kiến tạo thể chế, không gian phát triển vượt trội cho TP. Hà Nội, do Bộ Tư pháp phối hợp với UBND TP. Hà Nội tổ chức sáng nay, 2/4, tại Hà Nội.

Việc mở rộng không gian pháp lý để cho Hà Nội phát triển là rất cần thiết, tuy nhiên cũng đặt ra không ít khó khăn, thách thức; do đó, ông Nguyễn Quốc Hoàn cho rằng, cần tiếp tục rà soát, làm rõ các nguyên tắc phân quyền gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, minh bạch. Cùng với đó, hoàn thiện các quy định về giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình theo hướng cụ thể, khả thi. Đồng thời, thiết lập các tiêu chí, điều kiện rõ ràng đối với việc áp dụng cơ chế đặc thù, nhất là các mô hình thí điểm, bảo đảm có cơ chế đánh giá, tổng kết và điều chỉnh kịp thời. Chú trọng nâng cao năng lực quản trị của chính quyền thành phố, đẩy mạnh chuyển đổi số, công khai, minh bạch trong quá trình ra quyết định; tăng cường phối hợp giữa trung ương và địa phương, giữa Hà Nội với các địa phương trong Vùng Thủ đô.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), dự thảo Luật trao cho Hà Nội 192 thẩm quyền, nhưng câu hỏi lớn nhất từ phía doanh nghiệp là: ai sẽ ban hành các văn bản hướng dẫn, và khi nào? Cho rằng, Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 nhiều cơ chế đặc thù rất hay trên giấy nhưng chậm được triển khai do thiếu văn bản hướng dẫn đồng bộ. Tình trạng "cơ chế đặc thù, nhưng thực thi đặc biệt chậm" là nỗi lo có thật của cộng đồng doanh nghiệp. Do đó, dự thảo Luật nên bổ sung quy định về thời hạn tối đa để HĐND, UBND thành phố ban hành các văn bản thi hành Luật Thủ đô, ví dụ trong vòng 6 tháng kể từ ngày Luật có hiệu lực đối với các nội dung trọng yếu liên quan đến đầu tư, kinh doanh; đồng thời, cần có cơ chế báo cáo công khai tiến độ ban hành các văn bản hướng dẫn để cộng đồng doanh nghiệp và xã hội giám sát, ông Đậu Anh Tuấn đề nghị.

Song Hà