Tạo đột phá về thể chế, tháo gỡ các 'điểm nghẽn' trong quy hoạch, quản lý đô thị

Các quy định trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng tạo điều kiện thuận lợi để thành phố Hà Nội thúc đẩy các mục tiêu phát triển đô thị trong giai đoạn mới. Ảnh: Phạm Hùng

Phân quyền mạnh mẽ trong quy hoạch Thủ đô

Thủ đô Hà Nội là trung tâm đầu não chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là cực tăng trưởng quan trọng của cả nước; quy mô nền kinh tế đạt 63 tỷ USD, tổng sản phẩm trên địa bàn thành phố (GRDP) năm 2025 tăng 8,16%, đóng góp khoảng 16 - 17% GDP và hơn 18% thu ngân sách quốc gia.

Bên cạnh những thành tựu nổi bật, Hà Nội vẫn đang đối mặt với nhiều “điểm nghẽn” lớn. Cụ thể, mật độ dân số khu vực nội đô đã vượt 40.000 người/km², cao gấp nhiều lần tiêu chuẩn quy hoạch; tốc độ gia tăng phương tiện cá nhân khoảng 4 - 5%/năm, gây áp lực lớn lên hạ tầng giao thông; ô nhiễm không khí thường xuyên ở mức cảnh báo cao, trong khi tỷ lệ nước thải đô thị được xử lý còn thấp. Những con số trên cho thấy rõ yêu cầu cấp thiết phải có đột phá về thể chế.

Trước thực tế đó, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) có nhiều chính sách đột phá nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Thứ nhất, chuyển từ “thực thi chính sách” sang “thiết kế chính sách”.

Cụ thể, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này phân quyền cho hai chủ thể. Theo đó, HĐND thành phố có thẩm quyền quy định về nội dung, thành phần hồ sơ, định mức chi phí, trình tự, thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô; điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô; quy định các nội dung về hoạt động quy hoạch đô thị và nông thôn, kiến trúc.

Chủ tịch UBND thành phố có thẩm quyền phê duyệt, điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô sau khi tham vấn ý kiến Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bộ, cơ quan ngang bộ có liên quan và được HĐND thành phố thông qua; tổ chức kiểm kê di sản đối với công trình, hạng mục công trình trước khi thực hiện di dời cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp...

Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn tham dự Chương trình thời sự của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, tối 4-4. Ảnh: Phạm Hùng

Trao đổi về nội dung này tại chương trình thời sự với chủ đề “Sửa đổi Luật Thủ đô: Trao quyền mạnh mẽ để Hà Nội bứt phá” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn cho rằng, việc dự thảo Luật tiếp tục đề xuất quy định trao quyền cho Hà Nội, cụ thể là Chủ tịch UBND thành phố được phê duyệt và điều chỉnh quy hoạch là một bước ngoặt rất quan trọng, mang tính đặc thù của Thủ đô.

Trước hết, có thể thấy rõ việc này giúp đơn giản hóa thủ tục, đặc biệt là rút ngắn quy trình hành chính. Theo quy định hiện hành, thẩm quyền phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thuộc Thủ tướng Chính phủ. Tuy nhiên, từ năm 2025, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết đặc thù cho Hà Nội, qua đó trao quyền cho Chủ tịch UBND thành phố được phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) tiếp tục kế thừa quy định này. Với cơ chế đó, khi phát sinh những vấn đề cấp bách cần điều chỉnh quy hoạch, Hà Nội không phải trải qua nhiều tầng nấc thủ tục như trước mà có thể chủ động quyết định trong khuôn khổ pháp luật. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để thành phố linh hoạt điều chỉnh quy hoạch, phục vụ việc phát triển các đô thị mới, trong đó có mô hình đô thị đa trung tâm.

Mở cơ chế linh hoạt, định hình đô thị đa trung tâm

Theo Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn, cơ chế trao quyền này giúp hiện thực hóa định hướng phát triển đô thị đa trung tâm. Thành phố có thể chủ động hình thành các trung tâm đô thị mới, qua đó giảm áp lực cho khu vực nội đô lịch sử. Khi các điều kiện kinh tế - xã hội thay đổi hoặc phát sinh yêu cầu mới, việc điều chỉnh quy hoạch kịp thời sẽ giúp Hà Nội đáp ứng tốt hơn nhu cầu phát triển.

Ông Nguyễn Quốc Hoàn cũng cho rằng, dù được trao quyền mạnh mẽ, việc điều chỉnh quy hoạch vẫn đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Dự thảo Luật dự kiến quy định một số trường hợp cụ thể mà Hà Nội được phép điều chỉnh quy hoạch: để phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, đặc biệt là các trường hợp quan trọng; để đáp ứng yêu cầu về quốc phòng, an ninh, phù hợp với vị trí đặc biệt của Thủ đô - trung tâm chính trị, hành chính của cả nước; trong trường hợp có những biến động lớn về kinh tế - xã hội, những yếu tố khó dự báo trong dài hạn.

"Trong các trường hợp này, việc điều chỉnh quy hoạch vẫn phải có sự tham vấn ý kiến của các cơ quan Trung ương, các bộ, ngành; đồng thời cần có sự thống nhất của HĐND thành phố. Điều đó nhằm bảo đảm tính kiểm soát, sự đồng bộ của hệ thống quy hoạch, tránh tình trạng điều chỉnh tùy tiện hoặc quá thường xuyên", Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) thông tin.

Thực tế cho thấy, có nhiều quy hoạch kéo dài nhưng không triển khai được dự án, trong khi nhu cầu điều chỉnh lại mất nhiều thời gian, dẫn đến lãng phí nguồn lực. Vì vậy, việc trao thẩm quyền chủ động cho Hà Nội sẽ giúp tiết kiệm nguồn lực, kịp thời đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

“Tôi tin rằng, nếu quy định này được Quốc hội thông qua, Hà Nội sẽ thực hiện hiệu quả quyền hạn được giao, góp phần phục vụ mục tiêu phát triển Thủ đô trong tầm nhìn dài hạn, trong đó có định hướng 100 năm”, ông Nguyễn Quốc Hoàn nhấn mạnh.

Phó Trưởng phòng phụ trách phòng Xây dựng chính quyền, Sở Nội vụ thành phố Hà Nội Vũ Minh Huyền tham dự chương trình thời sự của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, tối 4-4. Ảnh: Phạm Hùng

Một điểm nhấn trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là cho phép Hà Nội chủ động quy hoạch và xây dựng các khu chức năng, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính và các khu vực có cơ chế đặc thù. Cơ chế này đặt ra yêu cầu phải xây dựng các chính sách quản trị phù hợp.

Theo Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Xây dựng chính quyền, Sở Nội vụ thành phố Hà Nội Vũ Minh Huyền, đối với dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), Hà Nội sẽ được trao quyền chủ động toàn diện trong công tác quy hoạch và xây dựng các trung tâm, khu chức năng, khu thương mại cũng như các trung tâm tài chính. Đây là bước ngoặt quan trọng giúp thay đổi phương thức quản trị từ những khuôn mẫu, quy trình cứng nhắc trước đây sang cơ chế mở và linh hoạt hơn.

Đặc biệt, với tầm nhìn quy hoạch tổng thể 100 năm, quyền chủ động này được thể hiện rõ nét qua việc tổ chức bộ máy, điều phối nguồn lực và cơ chế thu hút nhân tài, từ các chuyên gia có năng lực đến đội ngũ kiến trúc sư, công trình sư cho các dự án trọng điểm.

"Đây là những điểm mới mang tính đột phá, được kỳ vọng sẽ tạo đà phát triển mạnh mẽ, hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng mà Hà Nội đang hướng tới sau khi dự thảo Luật chính thức được thông qua", Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Xây dựng chính quyền, Sở Nội vụ thành phố Hà Nội nêu quan điểm.

Ngọc Dung