Du lịch xanh Hà Nội: Đánh thức 'lợi thế kép' văn hóa – thiên nhiên

Làng cổ Đường Lâm thu hút du khách. Ảnh Phạm Hùng.

Từ cách hiểu đến định hình chiến lược phát triển

Trao đổi tại Chương trình thời sự trực tiếp với chủ đề “Du lịch xanh - Con đường phát triển bền vững”, ông Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội cho rằng, điều quan trọng đầu tiên là phải tránh cách hiểu đơn giản về du lịch xanh. Nếu chỉ nhìn nhận ở góc độ môi trường, như giảm phát thải hay hạn chế sử dụng đồ dùng một lần, thì đó vẫn là cách tiếp cận hẹp.

Theo ông, du lịch xanh cần được tiếp cận toàn diện hơn, dựa trên ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường. Điều này đồng nghĩa với việc không chỉ giảm thiểu tác động tiêu cực, mà còn phải tổ chức lại mô hình phát triển du lịch theo hướng bền vững, có trách nhiệm và tạo ra giá trị lâu dài.

Ở góc độ khái niệm, du lịch xanh hiện được hiểu là phương thức phát triển du lịch thân thiện với môi trường, đồng thời bảo đảm ba nguyên tắc cốt lõi: sử dụng hiệu quả tài nguyên tự nhiên; hạn chế tối đa tác động tiêu cực của hoạt động du lịch; và ưu tiên phát triển các sản phẩm sinh thái gắn với bảo vệ môi trường trong suốt vòng đời sản phẩm.

Điểm đáng chú ý là trong bối cảnh hiện nay, du lịch xanh không thể tách rời chuyển đổi số. Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát điểm đến, phân bổ lưu lượng khách, tối ưu hóa khai thác tài nguyên, từ đó giảm áp lực lên môi trường. Đây là yếu tố đặc biệt cần thiết với Hà Nội, một đô thị có mật độ dân cư và khách du lịch cao.

Thực tế cho thấy, Hà Nội đã sớm chủ động định vị lại hướng phát triển khi lựa chọn chủ đề “Du lịch xanh - Hành trình xanh” cho năm 2026. Đây không chỉ là thông điệp mang tính ngắn hạn, mà là định hướng dài hạn cho cả giai đoạn tiếp theo, khẳng định rõ con đường phát triển theo mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và bền vững.

Ở góc nhìn rộng hơn, lựa chọn du lịch xanh cũng chính là cách Hà Nội thích ứng với những thách thức mới của quá trình đô thị hóa. Khi tài nguyên ngày càng bị khai thác mạnh, môi trường chịu áp lực lớn, thì việc chuyển sang mô hình phát triển xanh là tất yếu. Đây không chỉ là câu chuyện của ngành du lịch, mà còn là một phần trong chiến lược phát triển đô thị bền vững.

Có thể nói, từ nhận thức đúng về du lịch xanh, Hà Nội đang từng bước chuyển hóa thành hành động cụ thể, từ định hướng chính sách đến tổ chức không gian và sản phẩm du lịch.

Làng nghề tăm hương Quảng Phú Cầu. Ảnh Gia Khánh

“Lợi thế kép” và bài toán chuyển hóa thành sản phẩm du lịch

Cùng tham gia Chương trình, đánh giá về tiềm năng của Hà Nội, TS Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch, Hiệp hội Du lịch Việt Nam cho rằng Thủ đô hội tụ đầy đủ điều kiện để bứt phá trong phát triển du lịch xanh. Hà Nội không chỉ có chiều sâu văn hóa, lịch sử với hệ thống làng nghề, di sản phong phú, mà còn được xem là “Thủ đô của làng nghề”, “Thủ đô của di sản”.

Song hành với đó là hệ thống cảnh quan tự nhiên đa dạng, từ núi, sông, hồ đến không gian làng quê và cộng đồng dân cư. Chính sự kết hợp giữa hai yếu tố này đã tạo nên bản sắc riêng biệt cho du lịch Hà Nội, điều mà không phải địa phương nào cũng có được.

Theo các chuyên gia, đây chính là “lợi thế kép” – sự cộng hưởng giữa văn hóa và thiên nhiên. Khi được đặt trong cùng một không gian phát triển, hai yếu tố này không chỉ bổ trợ mà còn nâng tầm giá trị cho nhau, mở ra khả năng hình thành các sản phẩm du lịch đa dạng và có chiều sâu.

Ở khu vực nội đô, các điểm đến như hồ Gươm, hồ Tây là minh chứng rõ nét cho sự giao thoa giữa cảnh quan và văn hóa. Đây không chỉ là không gian sinh thái mà còn là nơi lưu giữ ký ức đô thị, nơi diễn ra các hoạt động văn hóa, cộng đồng. Nếu được tổ chức hợp lý, những không gian này hoàn toàn có thể trở thành các điểm đến du lịch xanh đặc trưng ngay giữa lòng thành phố.

Mở rộng ra ngoại thành, các khu vực Sóc Sơn, Ba Vì, Hương Sơn sở hữu hệ sinh thái tự nhiên phong phú, phù hợp với phát triển du lịch nghỉ dưỡng và sinh thái. Đây cũng là những địa bàn đã được quy hoạch trở thành khu du lịch quốc gia đến năm 2030, đóng vai trò cực tăng trưởng mới cho du lịch Thủ đô.

Không gian phố cổ cũng đang được tái định vị theo hướng gắn bảo tồn với sinh thái và dịch vụ. Điều này cho thấy, du lịch xanh không chỉ là câu chuyện của vùng ven mà hoàn toàn có thể triển khai ngay trong không gian đô thị lịch sử, nếu có cách tiếp cận phù hợp.

Đặc biệt, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã xác định rõ các trục phát triển du lịch xanh, trong đó trục Sóc Sơn - Ba Vì - Hương Sơn và hành lang sông Hồng được coi là động lực mới. Đây không chỉ là định hướng không gian, mà còn là nền tảng để hình thành các chuỗi sản phẩm du lịch liên kết, đa dạng và bền vững.

Trên nền tảng đó, “lợi thế kép” của Hà Nội đang dần được chuyển hóa thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm sâu. Khi di sản văn hóa được đặt trong không gian tự nhiên, du khách không chỉ tham quan mà còn có thể khám phá, tương tác và cảm nhận giá trị văn hóa một cách trực tiếp.

Hà Nội hiện sở hữu đầy đủ điều kiện để phát triển các loại hình du lịch như vậy: từ di sản thế giới Hoàng thành Thăng Long, hệ thống làng nghề truyền thống, các di tích lịch sử - văn hóa, đến đời sống văn hóa phong phú của cộng đồng. Khi những yếu tố này được kết nối với cảnh quan tự nhiên, sẽ tạo nên những hành trình trải nghiệm giàu chiều sâu và khác biệt.

Đặc biệt, khu vực ven đô như Ba Vì, Mỹ Đức, Đông Anh, Sóc Sơn đang nổi lên với tiềm năng lớn. Không chỉ có cảnh quan tự nhiên hấp dẫn, nơi đây còn lưu giữ đậm nét văn hóa vùng đồng bằng sông Hồng, từ phong tục, lối sống đến các giá trị lịch sử lâu đời. Đây chính là nền tảng quan trọng để phát triển du lịch trải nghiệm gắn với cộng đồng.

Thực tế cho thấy, nhiều địa phương đã bước đầu triển khai các mô hình du lịch trải nghiệm và nhận được phản hồi tích cực từ du khách. Điều này cho thấy hướng đi khai thác “lợi thế kép” là hoàn toàn đúng đắn và có tính khả thi cao.

Tuy nhiên, để phát triển bền vững, Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cao chất lượng dịch vụ và đặc biệt là bảo đảm sự tham gia của cộng đồng. Du lịch xanh không thể chỉ là câu chuyện của chính quyền hay doanh nghiệp, mà phải là quá trình đồng hành của người dân, những chủ thể trực tiếp tạo nên giá trị cho điểm đến.

Ở góc nhìn dài hạn, khi “lợi thế kép” được khai thác hiệu quả, Hà Nội không chỉ phát triển du lịch mà còn tái định vị mình như một đô thị xanh, giàu bản sắc và có sức cạnh tranh cao trong khu vực. Đây cũng chính là con đường để Thủ đô phát triển bền vững mà vẫn giữ được chiều sâu văn hóa, yếu tố cốt lõi làm nên sức sống của một đô thị nghìn năm.

Bảo Hân