Bàn kế sách đồng sáng tạo sản phẩm du lịch cho siêu đô thị TP.HCM

TP.HCM mở rộng không gian địa lý bao gồm vành đai phía Bình Dương và mặt tiền biển Đông Nam Bộ; sở hữu gần 900 điểm tài nguyên du lịch, trong đó tài nguyên văn hóa vật thể và phi vật thể chiếm khoảng một nửa. Đây được xem là lợi thế đặc thù, hiếm có của một đô thị kinh tế lớn, song cũng đặt ra yêu cầu xây dựng hệ sinh thái sản phẩm du lịch tương xứng, vừa khai thác hiệu quả vừa đảm bảo bảo tồn bản sắc và môi trường tự nhiên.

Ngày 5/4/2026, tại Công viên 23/9, hội thảo “Đồng sáng tạo sản phẩm du lịch trong không gian siêu đô thị TP.HCM” đã diễn ra trong khuôn khổ Ngày hội Du lịch TP.HCM 2026. Sự kiện thu hút đông đảo doanh nghiệp, chuyên gia và người làm du lịch tham dự trực tiếp và theo dõi trực tuyến. Dưới sự điều phối của TS. Dương Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch, buổi thảo luận mở ra nhiều góc nhìn đa chiều, thẳng thắn về câu chuyện sáng tạo sản phẩm du lịch.

Cộng đồng dân cư là chủ thể sáng tạo quan trọng

Ở góc độ chuyên gia văn hóa – lịch sử, TS. Nguyễn Thị Hậu nhận định việc sáng tạo sản phẩm du lịch cần gắn chặt với cộng đồng chủ nhân của khu vực. Thành phố Hồ Chí Minh có nguồn tài nguyên di sản toàn diện và đa dạng, bao gồm cả cảnh quan tự nhiên, vị trí địa lý, di sản đô thị… Dẫu phong phú, bà cho rằng tất cả những tài nguyên này hiện chỉ là “nguyên liệu thô”, giống như cùng một nguyên liệu cá, rau, cà chua nhưng mỗi miền lại nấu ra một món canh chua khác nhau. Để biến tài nguyên thô thành sản phẩm đặc trưng, cần phải dựa vào tài nguyên mềm là “cộng đồng chủ nhân” của khu vực đó. Từ những nét riêng biệt, cộng đồng có thể thêm thắt và nâng cấp thành các sản phẩm tiêu biểu.

Phó Tổng thư ký hội khoa học lịch sử VN cũng lưu ý, chính sách, thể chế phát triển du lịch phải bắt đầu từ con người và cộng đồng nhằm bảo đảm gìn giữ bản sắc văn hóa: “Khi đã trở thành trung tâm du lịch thì người dân bản địa có thể mất vai trò và những người khác đến sẽ trở thành vai trò chính trong việc phát triển đó. Vì vậy cho nên chính sách, thể chế luôn phải bắt đầu từ con người và cộng đồng.”

TS. Nguyễn Thị Hậu nhấn mạnh cộng đồng chủ nhân của khu vực là chủ thể sáng tạo quan trọng để đảm bảo tính bền vững và đặc thù sản phẩm (Ảnh: Sở Du Lịch Tp.HCM)

Bên cạnh đó, bà chỉ ra một nguồn tài nguyên chưa được khai thác là “ký ức đô thị” :“Ký ức của người sống trước năm 1975, người đến sống từ sau năm 1975, hay những người đến làm việc vào những năm 1980 - 1990 là rất khác nhau. Mỗi ký ức này hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm trải nghiệm du lịch khác biệt, đặc trưng của thành phố."

Du khách cũng là một chủ thể đồng sáng tạo

Ở góc độ du lịch cộng đồng, từ kinh nghiệm điều hành, bà Nguyễn Thị Bạch Tuyết, Giám đốc HTX Nông nghiệp Thương mại Dịch vụ Du lịch Thiềng Liềng, cho rằng du khách không chỉ là người trải nghiệm mà còn trực tiếp tham gia đồng sáng tạo sản phẩm. Bà dẫn chứng câu chuyện tại hộ Sáu Trúng, một hộ cung cấp dịch vụ hái và thưởng thức lá sâm. Chính du khách, trong đó có cả khách quốc tế, đã hướng dẫn người dân cách phân biệt “lá sâm đực”, “lá sâm cái”, điều chỉnh tỷ lệ chế biến để giảm mùi hăng, thậm chí gợi ý sáng tạo món “lẩu lá sâm” với giá trị từ 700.000 đến 1.000.000 đồng mỗi nồi.

Những đóng góp này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm địa phương mà còn tạo động lực, niềm vui và sự tự tin cho người dân trong quá trình làm du lịch. Từ thực tế này, TS. Nguyễn Đức Minh cũng đề xuất ý tưởng quảng bá sáng tạo như bán “gói không khí sạch” của Thiềng Liềng tại Ngày hội Du lịch TP.HCM 2027 như một món quà đặc trưng.

Giám đốc HTX Nông nghiệp Thương mại Dịch vụ Du lịch Thiềng Liềng đánh giá cao vai trò du khách trong sáng tạo sản phẩm dịch vụ du lịch (Ảnh: Sở Du Lịch Tp.HCM)

Doanh nghiệp đánh thức nội lực, tạo sản phẩm bán trải nghiệm

Đại diện TST Tourist, ông Trần Trung Hiếu, Phó Chủ tịch đối nội, chia sẻ quan điểm đơn vị trong việc sáng tạo sản phẩm: Doanh nghiệp không mang những thứ xa lạ từ ngoài vào, mà đến để “đánh thức nội lực” của địa phương, biến những thứ sẵn có thành trải nghiệm riêng biệt cho du khách. Ông nhấn mạnh: “Chúng tôi không bán điểm đến, không bán tour, mà chúng tôi bán trải nghiệm cho khách hàng... Hay, đơn giản hơn là "giá trị cộng thêm" tại từng trải nghiệm gắn với điểm đến. Ví dụ như mời khách ly cà phê, nhưng bên cạnh ly cà phê sẽ có một cái bánh ngọt, và chỗ ngồi không phải bên trong quán mà ngay bên ngoài để ngắm nhìn cảnh quan, cuộc sống...”

Ông Trần Trung Hiếu chia sẻ quan điểm TST Tourist trong việc đánh thức nội lực bản địa để sáng tạo sản phẩm du lịch (Ảnh: Sở Du Lịch Tp.HCM)

Theo ông, việc cá nhân hóa trải nghiệm dựa trên nghiên cứu hành vi là điểm cần lưu ý, mà các quốc gia lân cận đang làm tốt: “Các quốc gia lân cận biết cách dẫn dắt du khách chi tiêu một cách nhẹ nhàng, mộc mạc nhưng khách hàng vẫn rất vui vẻ chấp nhận. Các điểm đến đã nghiên cứu rất kỹ hành vi của du khách, và vai trò của doanh nghiệp là kết nối các trải nghiệm đó thành một chuỗi sản phẩm hoàn chỉnh để tối đa hóa chi tiêu và mang lại ký ức đẹp.”

Ông lấy ví dụ về du lịch đêm của Thái Lan với các khu chợ đa sắc màu, thực đơn nhiều ngôn ngữ, niêm yết giá cụ thể, thời gian mở cửa phù hợp. Bên cạnh đó là dịch vụ hoàn thuế tại chỗ ở Tokyo (Nhật Bản), giúp kích thích mua sắm với mức chi tiêu trung bình từ 500 USD trở lên. Tại Seoul (Hàn Quốc), các dịch vụ du lịch nắm bắt xu hướng của Gen Z và Gen Alpha như K-pop, thời trang, ẩm thực để cá nhân hóa trải nghiệm.

Đây cũng là nhóm các "thủ phủ" du lịch của khu vực có mô hình quản lý siêu đô thị đa diện được TS. Dương Đức Minh đưa ra tham khảm. Theo nghiên cứu của Phó chủ tịch Viện nghiên cứu phát triển Kinh tế và Du lịch, Tokyo hiện phát triển theo mô hình đa trung tâm nhằm giảm tải lõi đô thị và tăng kết nối; Seoul hướng tới đô thị thông minh, lấy công nghệ và dữ liệu làm năng lực cạnh tranh; Bangkok tập trung giãn áp lực đô thị thông qua việc phân phối khách đến các vùng du lịch có bản sắc mới; còn Thượng Hải xây dựng hệ sinh thái số đồng bộ, liên thông từ thanh toán, giao thông đến ngôn ngữ và quản lý dữ liệu.

Các mô hình này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của công nghệ, dữ liệu và sự phối hợp liên ngành trong việc tối ưu hóa trải nghiệm và gia tăng chi tiêu du lịch.

TS. Dương Đức Minh phân tích mô hình quản lý siêu đô thị đa diện của các quốc gia nội khu (Ảnh: Sở Du Lịch Tp.HCM)

Chính sách hướng đến đồng sáng tạo và kết nối nguồn lực

Phát biểu tại hội thảo, từ góc độ quản lý nhà nước, bà Nguyễn Thị Thanh Thảo, Trưởng phòng Quy hoạch Phát triển Tài nguyên Du lịch, Sở Du lịch TP.HCM cho biết thành phố đang xây dựng lại định hướng phát triển toàn bộ hệ thống sản phẩm du lịch. Cụ thể, về chính sách, cơ quan đang nghiên cứu hỗ trợ các bên liên quan, từ doanh nghiệp, cộng đồng, người dân đến nhà đầu tư, để phát huy tốt nhất điều kiện vốn có, đặc biệt với các sản phẩm đòi hỏi sự đầu tư sâu về tương tác và thể hiện.

Về nguồn nhân lực, Sở Du lịch hướng đến hỗ trợ đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên, đồng thời nâng cao năng lực cho cộng đồng dân cư để họ hiểu sâu sắc về sản phẩm du lịch, từ đó mang lại trải nghiệm chất lượng hơn cho du khách. Về sản phẩm, thành phố hướng đến tăng cường kết nối giữa các bên nhằm tạo ra những sản phẩm mang tính đồng sáng tạo, tinh tế và sát thực tế. Theo đại diện Sở Du lịch Tp.HCM, những sản phẩm đơn lẻ sẽ không tạo ra giá trị bền vững bằng các sản phẩm được hình thành từ sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng.

Bà Nguyễn Thị Thanh Thảo phát biểu tại hội thảo (Ảnh: Sở Du Lịch Tp.HCM)

Liên quan đến chất liệu “ký ức đô thị” mà TS. Nguyễn Thị Hậu đã đề cập, bà Thảo cũng bày tỏ kỳ vọng thế hệ trẻ, đặc biệt là Gen Z và Gen Alpha, sẽ là những người kiến tạo nên những lớp ký ức mới cho TP.HCM. Đây sẽ là nguồn dữ liệu văn hóa quan trọng, tiếp tục được khai thác để phát triển các sản phẩm du lịch trong tương lai.

Uyên Bùi